جارنامادا ءبارى وڭاي كورىنەدى. بۇگىن الاسىز، اقشاسىن كەيىن تولەيسىز، ۇستىنە «0 پايىز» دەپ جازىلادى. ءبىراق ۇلتتىق بانك ءدال وسى قاراپايىم كورىنەتىن سحەمانىڭ ارتىندا قارجى جۇيەسىنە تولىق كورىنبەيتىن جاڭا قارىز قاباتى قالىپتاسىپ جاتقانىن ەسكەرتىپ وتىر.
فوتو: ج ي
2026 -جىلعى 9-قىركۇيەكتە ۇلتتىق بانك ءبولىپ تولەۋ جانە BNPL نارىعىنا ارنالعان ديسكۋسسيالىق قۇجات جاريالادى. BNPL اعىلشىن تىلىندەگى Buy Now ،Pay Later تىركەسىنەن شىققان، قازاقشا ماعىناسى - قازىر ساتىپ ال دا، كەيىن تولە. ەڭ ماڭىزدىسى، بۇل ازىرگە قابىلدانعان زاڭ ەمەس. قۇجات نارىق قاتىسۋشىلارىنىڭ، بانكتەردىڭ، ماركەتپلەيستەردىڭ، ساراپشىلاردىڭ جانە تۇتىنۋشىلاردىڭ پىكىرىن جيناۋ ءۇشىن ۇسىنىلدى.
تالقىلاۋ 8 اپتاعا سوزىلىپ، ۇسىنىستار 2026 -جىلعى 3-قاراشاعا دەيىن قابىلدانادى. دەمەك ەرتەڭنەن باستاپ بارلىق ءبولىپ تولەۋ ەرەجەسى وزگەرىپ كەتەدى دەۋ دۇرىس ەمەس. ءبىراق باعىت انىق. رەتتەۋشى «0 پايىز» دەگەن جارنامانىڭ ارتىنداعى ناقتى مىندەتتەمەنى كورگىسى كەلەدى.
ماسەلەنى ءتۇسىنۋ ءۇشىن ەكى ءتۇرلى ءبولىپ تولەۋدى اجىراتۋ كەرەك. ءبىرىنشىسى - بانك نەمەسە ميكروقارجى ۇيىمى ارقىلى راسىمدەلەتىن ءبولىپ تولەۋ. اتاۋى جۇمساق ەستىلگەنىمەن، ونىڭ ەكونوميكالىق ءمانى كرەديتكە جاقىن. بانك كليەنتتىڭ تولەم قابىلەتىن قارايدى، قارىز تۋرالى اقپارات كرەديتتىك بيۋروعا تۇسەدى، تۇتىنۋشى قۇقىعىن قورعاۋ بويىنشا قارجى نارىعىنىڭ ارنايى تالاپتارى قولدانىلادى. مۇنداي ءبولىپ تولەۋ ساتىپ الۋشىنىڭ كرەديت تاريحىندا كورىنەدى جانە كەلەسى نەسيە الۋ كەزىندە ەسەپكە الىنۋى مۇمكىن.
ەكىنشىسى - قارجىلىق ەمەس ءبولىپ تولەۋ. مۇندا تاۋاردى ساتۋشىنىڭ ءوزى بىرنەشە ايعا ءبولىپ ساتادى، ماركەتپلەيس ارنايى پروۆايدەر ارقىلى تولەمدى كەيىنگە قالدىرادى نەمەسە تاۋار جالعا بەرىلىپ، كەيىن ساتىپ الۋ قۇقىعىمەن راسىمدەلەدى. ساتىپ الۋشى ءۇشىن سىرتتاي ايىرما جوق سياقتى. ول ءبارىبىر بۇگىن تاۋار الىپ، اقشاسىن كەيىن تولەيدى. ءبىراق زاڭدىق تۇرعىدان مۇنداي مىندەتتەمە كەيدە كلاسسيكالىق كرەديت بولىپ سانالمايدى. سونىڭ سالدارىنان ول كرەديتتىك بيۋروعا تۇسپەۋى، بانككە كورىنبەۋى جانە تۇتىنۋشى قۇقىعىن قورعاۋدىڭ تولىق رەجيمىمەن قامتىلماۋى مۇمكىن.
ۇلتتىق بانكتى الاڭداتىپ وتىرعان نەگىزگى ماسەلە وسى جەردە. ادامنىڭ ەكى بانكتە نەسيەسى بار دەلىك. ول اي سايىن 150 مىڭ تەڭگە تولەيدى. بۇعان قوسا ءۇش ماركەتپلەيستە تەلەفون، ديۆان جانە تۇرمىستىق تەحنيكا ءۇشىن تاعى 120 مىڭ تەڭگە ءبولىپ تولەۋى مۇمكىن. ەگەر وسى 120 مىڭ تەڭگە كرەديتتىك بيۋرودا كورىنبەسە، جاڭا نەسيە بەرەتىن بانك ادامنىڭ ناقتى اي سايىنعى مىندەتتەمەسىن تولىق بىلمەيدى. قاعاز جۇزىندە كليەنتتىڭ جاعدايى جاقسى بولىپ كورىنەدى. ءىس جۇزىندە ول تابىسىنىڭ ۇلكەن بولىگىن بىرنەشە جەرگە ءبولىپ تولەپ وتىرۋى مۇمكىن. بۇل جاسىرىن بورىش جۇكتەمەسىن كوبەيتەدى.
«پايىزسىز» دەگەن ءسوزدىڭ ءوزى دە ءاردايىم «تەگىن» دەگەندى بىلدىرمەيدى. كەيدە ءبولىپ تولەۋدىڭ قۇنىن ساتۋشى كوتەرەدى. كەيدە ماركەتپلەيس نەمەسە قارجى سەرىكتەسىنە تولەنەتىن كوميسسيا تاۋار باعاسىنا الدىن الا قوسىلادى. كەيدە بىردەن تولەيتىن ادام مەن ءبولىپ تولەيتىن ادام ءۇشىن ناقتى باعا ءارتۇرلى بولۋى مۇمكىن.
مىسالى، تاۋاردى بىردەن الساڭىز 300 مىڭ تەڭگە، ال 24 ايعا ءبولىپ تولەسەڭىز 360 مىڭ تەڭگە بولۋى ىقتيمال. قۇجاتتا پايىز ءنول بولۋى مۇمكىن، ءبىراق ساتىپ الۋشى ءبارىبىر 60 مىڭ تەڭگە ارتىق تولەيدى. سوندىقتان ماسەلە اتاۋىندا ەمەس، تولىق قۇنىندا.
ۇلتتىق بانك پەن ۇكىمەتتىڭ سوڭعى قۇجاتتارىندا ماركەتپلەيستەردەگى باعا قالىپتاستىرۋدى اشىق ەتۋ، كوميسسيا، سىياقى جانە وزگە تولەمدەردى كورسەتۋ ماسەلەسى بەكەر كوتەرىلىپ وتىرعان جوق. ساۋدا الاڭى تۇتىنۋشىعا «ايىنا 15 مىڭ تەڭگە» دەگەن ادەمى ساندى عانا ەمەس، تاۋاردىڭ تولىق قۇنىن، بىردەن تولەۋ باعاسىن، ءبولىپ تولەۋ باعاسىن جانە كەشىككەن كەزدەگى سالدارىن انىق كورسەتۋى كەرەك. سوندا ادام جارنامانىڭ اسەرىمەن ەمەس، ناقتى ەسەپپەن شەشىم قابىلدايدى.
جاڭا ەرەجە قابىلدانسا، ساتىپ الۋشى ءۇشىن ءبىرىنشى وزگەرىس كرەديت تاريحىنا قاتىستى بولۋى مۇمكىن. قارجىلىق ەمەس BNPL مىندەتتەمەلەرى دە كرەديتتىك بيۋروعا تۇسە باستاسا، ءبىر ماركەتپلەيستەگى ءبولىپ تولەۋ كەلەسى بانكتىڭ شەشىمىنە اسەر ەتەدى. بۇل كەي ادامعا قولايسىز كورىنۋى مۇمكىن. بۇرىن بىرنەشە پلاتفورمادان قاتار ءبولىپ تولەۋ وڭاي بولسا، ەندى ليميت قىسقارۋى نەمەسە جاڭا ساتىپ الۋ ماقۇلدانباۋى ىقتيمال. ءبىراق ونىڭ قورعانىش جاعى دا بار. بانك ادامنىڭ شىن تابىسىنا ساي كەلمەيتىن بەسىنشى نەمەسە التىنشى مىندەتتەمەنى توقتاتا الادى.
ەكىنشى وزگەرىس تولەم قابىلەتىن تەكسەرۋگە بايلانىستى. قازىر كەيبىر ءبولىپ تولەۋ وتە تەز راسىمدەلەدى. ادام ءبىر باتىرمانى باسادى، تاۋاردى الادى، كەيىن اي سايىنعى تولەمنىڭ سالماعىن عانا سەزەدى. رەتتەۋشى ءدال وسى پسيحولوگيالىق جەڭىلدىكتى تاۋەكەل دەپ سانايدى. ەگەر بەلگىلى ءبىر سومادان نەمەسە مەرزىمنەن جوعارى ءبولىپ تولەۋ كەزىندە تابىس پەن بۇرىنعى مىندەتتەمەلەر تەكسەرىلسە، ساۋدا باياۋلاۋى مۇمكىن. ءبىراق تۇتىنۋشىنىڭ قارىزعا باتۋ قاۋپى دە ازايادى.
ءۇشىنشى وزگەرىس ايىپپۇل مەن شارتتاردىڭ اشىقتىعىنا قاتىستى بولۋى مۇمكىن. بانك كرەديتتەرى ءۇشىن جىلدىق ءتيىمدى سىياقى مولشەرلەمەسىنە شەكتەۋ بار. ال قارجىلىق ەمەس ءبولىپ تولەۋدە مۇنداي قورعانىس ءاردايىم تولىق قولدانىلمايدى. سوندىقتان كەشىككەن تولەم ءۇشىن ايىپپۇل، ءوسىمپۇل، تاۋاردى قايتارۋ، داۋدى شەشۋ جانە شارتتان شىعۋ ءتارتىبى تۇسىنىكتى بولۋى كەرەك. تۇتىنۋشى تەك تولەم كەستەسىن ەمەس، كەشىكسە نە بولاتىنىن دا الدىن الا ءبىلۋى ءتيىس.
ماركەتپلەيستەر ءۇشىن وزگەرىس ودان دا جوعارى. ەگەر BNPL وپەراتسيالارى ەسەپكە الىنىپ، كرەديتتىك بيۋرولارعا جىبەرىلسە، پلاتفورمالارعا جاڭا IT- جۇيە كەرەك بولادى. كليەنتتى انىقتاۋ، كەلىسىمدى تىركەۋ، دەرەك الماسۋ، تولەم تاريحىن ساقتاۋ جانە شارتتاردى ستاندارتتاۋ قاجەت. ەگەر بىردەن تولەۋ باعاسى مەن ءبولىپ تولەۋ باعاسىن بولەك كورسەتۋ تالابى ەنگىزىلسە، «0 پايىز» دەگەن جالعىز جازۋمەن ساتۋ قيىندايدى. بۇل اشىقتىق تۇتىنۋشىعا پايدالى، ءبىراق ماركەتپلەيستەر ءۇشىن قوسىمشا شىعىن مەن جاڭا جاۋاپكەرشىلىك اكەلەدى.
ساتۋشىلار دا وزگەرىستى سەزەدى. قازىر ءبولىپ تولەۋ ساتىلىمدى ارتتىرادى. ادام تولىق سومانى بىردەن تولەي الماسا دا، تاۋاردى ساتىپ الادى. ءبىراق ساتۋشى ماركەتپلەيس پەن قارجى سەرىكتەسىنە كوميسسيا تولەيدى. ەگەر سول كوميسسيا باعاعا قوسىلسا، تۇتىنۋشى ونى كورۋى كەرەك. بۇل كەي تاۋاردىڭ شىنايى باعاسىن اشىپ كورسەتەدى. ادال ساتۋشى ءۇشىن بۇل ءادىل باسەكە بولۋى مۇمكىن. ال كوميسسيانى باعاعا جاسىرىپ، «پايىزسىز» دەپ ۇسىناتىندارعا قيىنداۋ بولادى.
سونىمەن بىرگە ۇلتتىق بانك ءبولىپ تولەۋگە تىيىم سالايىن دەپ وتىر دەۋ قاتە. رەتتەۋشىنىڭ ماقساتى نارىقتى توقتاتۋ ەمەس، ونى ەسەپكە الۋ جانە تۇتىنۋشىنى ەڭ تومەنگى دەڭگەيدە قورعاۋ. ءبولىپ تولەۋ كوپ وتباسى ءۇشىن قاجەت قۇرال بولىپ قالۋى مۇمكىن. ول تابىستى بىردەن جۇمساماي، ءىرى زاتتى كەزەڭ- كەزەڭىمەن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءبىراق ول قۇرال شەكسىز ءارى كورىنبەيتىن قارىزعا اينالماۋى كەرەك. ماسەلەنىڭ ءتۇيىنى وسىندا.
حالىقارالىق تاجىريبە دە وسى باعىتقا جاقىن. كوپ ەل BNPL-دى تولىق تىيماي، ونى تۇتىنۋشىلىق كرەديتكە ۇقساس ەرەجەلەرگە جاقىنداتىپ جاتىر. سەبەبى ەكونوميكالىق ءمانى بىردەي ونىمدەرگە مۇلدە بولەك تالاپ قولدانىلسا، نارىقتا رەتتەۋدەن قاشاتىن ايماق پايدا بولادى. بانك ءبىر ەرەجەگە باعىنادى، ال ءدال سونداي مىندەتتەمە تۋدىراتىن باسقا پروۆايدەر رەتتەلمەسە، تۇتىنۋشى دا، قارجى جۇيەسى دە تاۋەكەل كورەدى.
قورىتىندىسىندا قازاقستاندىق ءۇشىن باستى وزگەرىس مىناعان سايادى. ءبولىپ تولەۋ جوعالمايدى، ءبىراق بۇرىنعىداي كورىنبەيتىن مىندەتتەمە بولىپ قالا الماۋى مۇمكىن. ساتىپ الۋشى ناقتى باعاسىن كوبىرەك كورەدى، ونىڭ قارىزى كرەديت تاريحىندا كورىنۋى مۇمكىن، تولەم قابىلەتى تەكسەرىلۋى ىقتيمال، كەشىككەن كەزدەگى ايىپپۇل مەن شارتتار اشىعىراق بولادى. ماركەتپلەيس پەن ساتۋشى ءۇشىن بۇل ساۋدا ءتاسىلىن كۇردەلەندىرەدى، ءبىراق نارىقتى تۇسىنىكتىرەك ەتەدى.
ال ەڭ ماڭىزدىسى، 2026 -جىلعى قازان باسىنداعى جاعداي بويىنشا بۇل ءالى سوڭعى شەشىم ەمەس. ۇلتتىق بانك تالقىلاۋدى ەندى جۇرگىزىپ جاتىر. ءبىراق ءبىر نارسە انىق. «0 پايىز» دەگەن ءسوزدىڭ ارتىندا ناقتى قارىز تۇرسا، ول ەندى رەتتەۋشى مەن تۇتىنۋشىعا كورىنەتىن بولۋى كەرەك.