ءبىر ءاننىڭ تاريحى: دۋدار-اي

استانا. KAZINFORM - قازاق مۋزىكاسىنىڭ تاريحىندا حالىق جادىندا ەرەكشە ساقتالعان اندەردىڭ ءبىرى - «دۋدار-اي». اۋەنى كەڭ تىنىستى، ءسوزى نازىك سەزىمگە تولى بۇل تۋىندىنى كوپشىلىك حالىق ءانى دەپ قابىلدايدى. شىن مانىندە، ونىڭ شىعۋ تاريحى - شىنايى ماحابباتقا، تاعدىر تالكەگىنە جانە ەكى جاستىڭ ءومىر جولىنا بايلانىستى تۋعان اسەرلى وقيعا.

«دۋدار-اي» ءانىنىڭ تاريحى قازاق جىگىتى مەن ورىس قىزىنىڭ ماحابباتىمەن بايلانىستى. انگە ارقاۋ بولعان قىز - ماريام جاگور قىزى ەسىمدى ورىس قىزى. ول قازاق دالاسىنا قونىس اۋدارعان شارۋانىڭ وتباسىندا ءوسىپ، اقمولا وڭىرىندە ءومىر سۇرگەن. ماريام قازاق ورتاسىندا تاربيەلەنگەندىكتەن، قازاق ءتىلىن ەركىن مەڭگەرىپ، دومبىرا تارتىپ، ءان ايتۋعا دا بەيىم بولعان.

جاس قىزدىڭ جۇرەگىن جاۋلاعان جىگىت ونەرلى، دومبىراشى، بۇيرا شاشتى قازاق جىگىتى دۇيسەن ەدى. ول اۋىل اراسىنداعى ويىن-ساۋىقتا ءان ايتىپ، دومبىرا شەرتىپ، سەرىلىگىمەن كوزگە تۇسكەن جىگىتتەردىڭ ءبىرى بولعان دەسەدى. ەكەۋىنىڭ اراسىنداعى سەزىم ۋاقىت وتە كەلە شىنايى ماحابباتقا اينالادى. الايدا سول ءداۋىردىڭ سالت-ءداستۇرى مەن قوعامدىق تۇسىنىگى ولاردىڭ جولىن جەڭىلدەتپەدى.

ۇلتارالىق نەكەگە ەكى جاقتىڭ دا تۋىستارى قارسى بولعان. سوعان قاراماستان، جۇرەك امىرىنە قارسى تۇرۋ قيىن ەدى. ەل اۋزىنداعى اڭگىمەلەرگە قاراعاندا، جاستار ءبىر كەزەڭدە تۋعان-تۋىستارىنىڭ قارسىلىعىنان قاشىپ، وزەن جاعاسىنداعى قامىس اراسىنا بارىپ پانالاعان. بۇل وقيعا بۇكىل اۋىلعا تاراپ، ەكى جاستىڭ تاعدىرى ۇلكەن تالقىعا تۇسەدى.

كوپ ۇزاماي ولاردىڭ جاسىرىنعان جەرى تابىلىپ، اۋىل ادامدارى ەكى جاستى ەلگە قايتا الىپ كەلەدى. سول كەزدە دۇيسەننىڭ تۋىستارى قاتتى اشۋلانىپ، جىگىتكە قىسىم كورسەتكەنى تۋرالى دەرەكتەر ايتىلادى. جاستاردىڭ بىرگە بولۋى وڭايعا تۇسپەگەنىمەن، اقىرى ولار شاڭىراق كوتەرۋگە مۇمكىندىك الادى.

ءبىراق تاعدىر ولاردىڭ باقىتىنا ۇزاق ۋاقىت مۇرسات بەرمەيدى. ءبىراز ۋاقىت وتكەن سوڭ دۇيسەن پاتشا اسكەرى قاتارىنا شاقىرىلىپ، كوپ ۇزاماي سىرقاتتانىپ قايتىس بولعانى تۋرالى مالىمەتتەر كەزدەسەدى. ءدال وسى قيىن كەزەڭدە تۋعان مۇڭ مەن ساعىنىش «دۋدار-اي» ءانىنىڭ پايدا بولۋىنا نەگىز بولدى دەگەن دەرەكتەر بار.

ءان ماتىنىندە سۇيگەنىنە دەگەن ادال سەزىم، تاعدىرعا قارسى تۇرا الماعان جۇرەك كۇيزەلىسى مەن ساعىنىش انىق سەزىلەدى. بۇل تۋىندى - تەك جەكە ادامنىڭ مۇڭى ەمەس، ماحاببات جولىنداعى كۇرەستىڭ، ايىرىلىسۋ مەن ءۇمىتتىڭ ارالاسقان نازىك كوڭىل كۇيىنىڭ كورىنىسى.

ءاننىڭ قايىرماسىنداعى: «دۋدار-ايىم دۋدىم، ءبىر سەن ءۇشىن تۋدىم…» دەگەن جولدار شىنايى ماحابباتتىڭ تەرەڭدىگىن اڭعارتادى. ال باسقا شۋماقتارىندا قىزدىڭ سۇيگەنىنە دەگەن ادالدىعى، تاعدىر تالكەگىنە قارسى تۇرا الماعان شاراسىز كۇيى بەينەلەنەدى.

ءاننىڭ ليريكالىق مازمۇنى تىڭدارماندى بىردەن باۋراپ، عاشىق جۇرەكتىڭ سىرىن اسەرلى جەتكىزەدى.

«دۋدار-اي» العاشىندا حالىق اراسىندا اۋىزشا تاراعاندىقتان، ۋاقىت وتە ونىڭ بىرنەشە نۇسقاسى قالىپتاسقان. ءاندى ءار ءوڭىردىڭ انشىلەرى ءوز ناقىشىمەن ورىنداپ، ءماتىن مەن اۋەننىڭ ازداعان وزگەرىستەرى پايدا بولعان. سوعان قاراماستان، شىعارمانىڭ نەگىزگى مازمۇنى مەن اۋەندىك وزەگى ساقتالىپ قالدى.

ⅩⅩ عاسىردىڭ باسىندا قازاق مۋزىكاسىن جيناپ، زەرتتەگەن بەلگىلى ەتنوگراف ءارى مۋزىكاتانۋشى الەكساندر زاتايەۆيچ قازاق دالاسىن ارالاۋ بارىسىندا «دۋدار-اي» ءانىنىڭ بىرنەشە نۇسقاسىن جازىپ العان. 1920 -جىلدارى ول بۇل ءاندى ەل اۋزىنان جيناپ، نوتاعا ءتۇسىرىپ، عىلىمي اينالىمعا ەنگىزدى.

دەرەكتەرگە قاراعاندا، ءاننىڭ ءبىر نۇسقاسىن قوعام قايراتكەرى عاني مۇراتبايەۆتان، تاعى ءبىر نۇسقاسىن ايگىلى ءانشى امىرە قاشاۋبايەۆتان جازىپ العان.

بۇگىندە «دۋدار-اي» قازاق مۋزىكاسىنىڭ التىن قورىنا ەنگەن شىعارمالاردىڭ ءبىرى سانالادى. عاسىردان استام ۋاقىت وتسە دە، ءاننىڭ اسەرى السىرەگەن جوق. ول تىڭداۋشىنىڭ جۇرەگىنە جول تاۋىپ، ماحاببات تۋرالى ەڭ اسەرلى اندەردىڭ ءبىرى رەتىندە ورىندالىپ كەلەدى.

e-history.kz