وليمپيادا قانداي داعدىلارعا ۇيرەتەدى؟
جاقىندا جاريالانعان The Economist جۋرنالىنداعى «Olympiad Man» ماقالاسى وليمپيادا جۇلدەگەرلەرىنىڭ تەحنولوگيا سالاسىنداعى كاسىبي جولىنا نازار اۋدارادى. ماسەلەن، 1994 -جىلعى حالىقارالىق ماتەماتيكا وليمپياداسىنىڭ التىن جۇلدەگەرى نوام شازير كەيىن جاساندى ينتەللەكت سالاسىنىڭ جەتەكشى مامانىنا اينالدى. Anthropic باسشىسى داريو امودەي جاس كەزىندە فيزيكا وليمپياداسىنا دايىندالعان.
Databricks, Cursor، Cognition جانە Perplexity نەگىزىن قالاۋشىلار اراسىندا دا وليمپياداعا قاتىسقان ماماندار بار. باسىلىم سوڭعى 25 جىلداعى ماتەماتيكا، ينفورماتيكا جانە فيزيكا وليمپياداسىنا قاتىسۋشىلاردىڭ كاسىبي جولىن تالداپ، ولاردىڭ اراسىندا Google مەن Meta سياقتى ءىرى تەحنولوگيالىق كومپانيالاردا ەڭبەك ەتەتىندەردىڭ كوپ ەكەنىن كورسەتكەن.
دەگەنمەن بۇل كاسىبي تابىسقا جەتكىزەدى دەگەندى بىلدىرمەيدى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، تەرەڭ ءبىلىم، ءوز بەتىنشە ويلاۋ جانە كۇردەلى تاپسىرمانى سوڭىنا دەيىن جەتكىزۋ قابىلەتى جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندە عىلىم مەن بيزنەس ءۇشىن دە ماڭىزدى.
بالانىڭ بولاشاعىن ءبىر پانمەن شەكتەۋ دۇرىس ەمەس
وليمپياداداعى جوعارى ناتيجە بالانىڭ ەرەسەك ومىردەگى جەتىستىگىنە كەپىل بولا المايدى. نەمىس پروفەسسورى ارنە گيۋلليح باستاعان زەرتتەۋشىلەر 34 مىڭنان استام كورنەكتى تۇلعانىڭ دەرەكتەرىن تالداپ، ولاردىڭ باسىم بولىگى ءجاسوسپىرىم كەزىندە ءوز سالاسىندا كوشباسشى بولماعانىن انىقتاعانىن ايتۋ كەرەك.
ماسەلەن، سپورتتا جاس كەزىندە حالىقارالىق دەڭگەيگە جەتكەندەردىڭ 13 پايىزى عانا ەرەسەك شاعىندا جوعارى ناتيجە ساقتاعان، ال 14 جاسقا دەيىن شاحماتتان الەمنىڭ ۇزدىك وندىعىنا كىرگەندەردىڭ شامامەن 89 پايىزى كەيىن سول دەڭگەيگە جەتە الماعان.
ءبىلىم ساراپشىسى، گەوگرافيا عىلىمدارىنىڭ ماگيسترى نۇربەك ەرىك ۇلىنىڭ ايتۋىنشا، وليمپيادانىڭ باستى قۇندىلىعى جەتىستىكتە ەمەس.
- مىسالى، حالىقارالىق وليمپياداعا قاتىسقان بالا ءبىر ەسەپتى بەس مينۋتتا شىعارا الماسا، ونى تاستاپ كەتپەيدى. كەيدە بىرنەشە ساعات، ءتىپتى بىرنەشە كۇن ويلانادى. باسقا جول ىزدەيدى، قاتەلەسەدى، قايتا باستايدى. وسى جەردە ول تەك ماتەماتيكا نەمەسە فيزيكا ۇيرەنىپ جاتقان جوق. بالا شىدامدىلىقتى، تەرەڭ ويلاۋدى، ماسەلەنى بىرنەشە قىرىنان قاراۋدى، ءوز بەتىنشە شەشىم قابىلداۋدى ۇيرەنەدى، - دەدى ساراپشى.
وسى داعدىلاردى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن بەلگىلى ءبىر كەزەڭدە تەرەڭ ماماندانۋ قاجەت بولعانىمەن، ول بالانىڭ وزگە قابىلەتتەرىن شەكتەمەۋى ءتيىس.
- وليمپيادادا جوعارى ناتيجە كورسەتۋ ءۇشىن بەلگىلى ءبىر كەزەڭدە تەرەڭ ماماندانۋ قاجەت. ءبىراق مەن بالانىڭ بۇكىل بولاشاعىن ءبىر پانمەن شەكتەپ قويۋ دۇرىس دەپ ويلامايمىن. بالا ماتەماتيكادان وليمپياداعا قاتىسىپ ءجۇرىپ، روبوتوتەحنيكاعا، باعدارلامالاۋعا، مۋزىكاعا نەمەسە گۋمانيتارلىق پاندەرگە قىزىعۋى مۇمكىن. سوندىقتان وعان جان- جاقتى داميتىن تۇلعا رەتىندە قاراعان دۇرىس، - دەدى ول.
مەملەكەتتىك مەكتەپتەردە وليمپيادالىق ورتا قالىپتاستىرۋ كەرەك
قابىلەتتىڭ اشىلۋىنا تاجىريبەلى مۇعالىم، ارنايى ۇيىرمە، اعىلشىن ءتىلى مەن مىقتى ورتا اسەر ەتەدى. سپورتتىق باعدارلامالاۋ فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى باعدات مۋسيننىڭ ايتۋىنشا، ج ي بويىنشا حالىقارالىق وليمپياداعا قاتىسقان وقۋشىلاردىڭ كەيىن ميللياردەر نەمەسە ءىرى تەحنولوگيالىق كومپانيا نەگىزىن قالاۋشى بولۋ ىقتيمالدىعى 1500 ەسە، ال وسى سالادا عىلىمي جاڭالىق اشۋ ىقتيمالدىعى 4000 ەسە جوعارى.
الايدا مۇنداي دايىندىق بارلىق مەكتەپتە بىردەي قولجەتىمدى ەمەس. وقۋ- اعارتۋ مينيسترلىگى ورتا ءبىلىم كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى قانىبەك جۇماشيەۆ حالىقارالىق وليمپيادا تاپسىرمالارىنىڭ كوبى اعىلشىن تىلىندە ازىرلەنىپ، دايىندىق تا وسى تىلدە وتەتىنىن، كەي پاندەردە بىلىكتى مۇعالىمدەر تاپشىلىعى بارىن اتاپ ءوتتى.
سوعان قاراماستان، جوعارى ناتيجە كورسەتكەندەردىڭ قاتارىندا قاراپايىم مەكتەپ تۇلەكتەرى دە بار. بۇل تالانتتىڭ مەكتەپكە نەمەسە وڭىرگە تاۋەلدى ەمەستىگىن، ال باستى ايىرماشىلىقتىڭ وعان جاسالعان جاعدايعا بايلانىستى ەكەنىن كورسەتەدى.
- قاراپايىم مەملەكەتتىك مەكتەپتە دە وتە قابىلەتتى بالا بار. ءبىراق ونىڭ جانىندا وليمپياداعا دايىندايتىن مىقتى ورتا بولماۋى مۇمكىن. سوندىقتان ەڭ ماڭىزدى مىندەتتەردىڭ ءبىرى - مەملەكەتتىك مەكتەپتەردە وليمپيادالىق ورتانى قالىپتاستىرۋ، - دەدى نۇربەك ەرىك ۇلى.
اۋىل وقۋشىلارىنىڭ كورسەتكىشى دە مۇنى اڭعارتادى. 2025- 2026 وقۋ جىلىندا اۋىل بالالارىنا ارنالعان رەسپۋبليكالىق وليمپياداعا 125 مىڭنان استام وقۋشى قاتىستى. ياعني ماسەلە تالانتتىڭ بار-جوعىندا ەمەس، مۇمكىندىكتىڭ قولجەتىمدىلىگىندە بولىپ وتىر.
جۇلدەگەرلەردىڭ دەرەكقورىن قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى
دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، بيىل قازاقستاندىق وقۋشىلار الەمدەگى ەڭ بەدەلدى جەتى حالىقارالىق پاندىك وليمپيادانىڭ تورتەۋىنە قاتىسىپ، ولاردىڭ ءارقايسىسىندا جۇلدەگە يە بولدى. قازىرگى تاڭدا ۇلتتىق قۇرامانىڭ ەنشىسىندە 19 مەدال بار. ونىڭ ىشىندە 6 التىن، 9 كۇمىس جانە 4 قولا مەدال.
جالپى 2025- 2026 وقۋ جىلىندا قازاقستان وقۋشىلارى 44 حالىقارالىق وليمپيادا مەن عىلىمي كونكۋرسقا قاتىسىپ، 1 059 مەدال جانە 57 ارنايى سىيلىققا يە بولعان. ۇلتتىق قۇرامانىڭ قورجىنىندا 201 التىن، 351 كۇمىس جانە 507 قولا مەدال بار. بۇل 2023 -جىلمەن سالىستىرعاندا ماراپاتتار سانىنىڭ 96 پايىزعا ارتقانىن كورسەتەدى.
بيىل وليمپيادادان وزا شىققان وقۋشىلار مەن ولاردىڭ جەتەكشىلەرىنە بەرىلەتىن تولەم ءتارتىبى جاڭارتىلدى:
1-ورىن - 1500 ا ە ك (2026 -جىلى شامامەن 6,49 ميلليون تەڭگە) ؛-
2-ورىن - 1000 ا ە ك (شامامەن 4,33 ميلليون تەڭگە) ؛
3-ورىن - 500 ا ە ك (شامامەن 2,16 ميلليون تەڭگە) .
سىياقى وقۋشىلارعا عانا ەمەس، ولاردىڭ مۇعالىمدەرىنە دە قاراستىرىلعان. تولەم كولەمى بازالىق لاۋازىمدىق جالاقىعا بايلانىستى ەسەپتەلەدى. ماسەلەن، «التىن» العان وقۋشىنىڭ جەتەكشىسىنە - جالاقىسىنىڭ 26,5 ەسەسى، «كۇمىس» ءۇشىن - 17,5 ەسە، «قولا» ءۇشىن - 8,5 ەسە تولەم قاراستىرىلعان.
ول ءبىر رەتتىك نەگىزدە، ءار جەتىستىككە جەكە- جەكە بەرىلەدى جانە تەك اعىمداعى جىلعى ناتيجەلەر ءۇشىن قاراستىرىلعان.
جەڭىمپازدارعا «بولاشاق» باعدارلاماسى ارقىلى باكالاۆرياتتا ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگى دە قاراستىرىلعان. الايدا وليمپياداداعى جەتىستىكتى بالانىڭ كەيىنگى كاسىبي دامۋىنا ۇلاستىرۋ ماڭىزدى.
Smartestprep ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىنىڭ قۇرىلتايشىسى، ءبىلىم سالاسىنىڭ ساراپشىسى لاۋرا ۆايگوروۆا وقۋشىلاردىڭ كاسىبي جولىن ۇزاقمەرزىمدى باقىلاۋ قاجەت دەپ سانايدى.
- ءبىز تەك بۇگىنگى مەدال سانىن ەمەس، وسى بالالاردىڭ 5- 10 -جىلدان كەيىن قايدا جۇرگەنىن دە ءبىلۋىمىز كەرەك. سوندىقتان وليمپيادا جۇلدەگەرلەرىنىڭ ءبىرىڭعاي ۇزاقمەرزىمدى دەرەكقورى بولعانىن قولدايمىن. بۇل وليمپيادالىق قوزعالىسقا سالىنعان ينۆەستيتسيانىڭ ناقتى ناتيجەسىن باعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ال دارىندى بالالاردى ەرتەرەك انىقتاۋ ءۇشىن دياگنوستيكا، عىلىمي بايقاۋلار، حاكاتوندار مەن تەحنولوگيالىق جوبالار سياقتى ءتۇرلى تەتىكتەر قاجەت، - دەدى لاۋرا ۆايگوروۆا.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، دارىندى بالالاردى انىقتاۋمەن قاتار، ولاردىڭ عىلىم مەن تەحنولوگيا سالاسىندا دامۋىنا جاعداي جاساۋ قاجەت. ول ءۇشىن مەدال العاننان كەيىنگى كەزەڭدە جاس تالانتتارعا ناقتى مۇمكىندىكتەر ۇسىنىلۋى كەرەك.
- ۋنيۆەرسيتەتتە زەرتتەۋ جاساۋعا شاعىن گرانتتار، حالىقارالىق زەرتحانالاردا تاعىلىمداما، عالىمدار مەن كاسىپكەرلەردەن مەنتورلىق، العاشقى ستارتاپقا نەمەسە تەحنولوگيالىق جوباعا قارجىلاندىرۋ قاجەت. «جاس عالىم» سياقتى باعدارلامالار مەن مەكتەپتەگى وليمپيادالىق تالانتتىڭ اراسىندا ناقتى كوپىر جاساۋ كەرەك. ياعني «مەدال العان بالاعا سىياقى بەرۋ» مودەلىنەن ونىڭ تالانتىن ۇزاقمەرزىمدى دامىتۋ مودەلىنە ءوتۋىمىز قاجەت، - دەپ ەسەپتەيدى ساراپشى.