عالىمدار قۇرلىقتاردىڭ قالاي پايدا بولعانىن انىقتادى

استانا. KAZINFORM - جەر قۇرلىعى ميللياردتاعان جىل بويى تاڭعالارلىق تۇراقتىلىعىن ساقتاپ كەلەدى. ءدال وسى تۇراقتىلىق تاۋلاردىڭ، ەكوجۇيەلەردىڭ جانە ادامزات وركەنيەتىنىڭ قالىپتاسۋىنا نەگىز بولدى.

الايدا بۇل قۇبىلىستىڭ سەبەبى ۇزاق ۋاقىت بويى عالىمدار ءۇشىن جۇمباق بولىپ كەلگەن ەدى، دەپ حابارلايدى El.kz ينتەرنەت پورتالى.

ا ق ش- تاعى پەنسيلۆانيا جانە كولۋمبيا ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ زەرتتەۋشىلەرى جۇرگىزگەن جاڭا عىلىمي جۇمىس بۇل سۇراققا جاۋاپ بەردى. Nature Geoscience جۋرنالىندا جاريالانعان زەرتتەۋ ناتيجەسى بويىنشا، قۇرلىقتاردىڭ بەرىكتىگى مەن ۇزاق ءومىر ءسۇرۋىنىڭ باستى سەبەبى - اپتاپ ىستىق. ءدال وسى اپتاپ ىستىق كونتينەنتتىك قىرتىستىڭ قاتايىپ، ءتوزىمدى بولۋىنا مۇمكىندىك بەرگەن.

عالىمدار انىقتاعانداي، تۇراقتى كونتينەنتتىك قىرتىستىڭ ءتۇزىلۋى ءۇشىن شامامەن 900 گرادۋستان جوعارى تەمپەراتۋرا قاجەت بولعان. مۇنداي شەكتەن تىس ىستىق جاعدايدا ۋران مەن توري سياقتى راديواكتيۆتى ەلەمەنتتەر قايتا ءبولىنىپ، ىدىراۋ كەزىندە جىلۋ بولەدى. ولار تەرەڭ قاباتتاردان جوعارى قاراي قوزعالعاندا، جەر قويناۋىنداعى جىلۋدى «سورىپ الىپ»، تومەنگى قاباتتاردىڭ سۋىپ، قاتايىپ قالۋىنا جول اشقان.

قۇرلىقتاردىڭ تۇراقتىلىعى - تىرشىلىكتىڭ جالعاسۋى ءۇشىن ماڭىزدى شارت. ءبىراق تۇراقتى بولۋ ءۇشىن ولار الدىمەن سۋىپ ۇلگەرۋى كەرەك ەدى، - دەيدى زەرتتەۋ اۆتورى ەندريۋ سماي. - ول ءۇشىن نەدەن جىلۋ بولىنسە، ۋراندى، توريدى، كاليدى تەرەڭ قاباتتاردان شىعارىپ تاستاۋ قاجەت بولدى. ايتپەسە جەر قىرتىسى ەرىپ، قايتا جۇمسارىپ كەتەر ەدى.

نەلىكتەن جاڭا قۇرلىقتار پايدا بولمايدى؟

قازىرگى كونتينەنتتىك قىرتىستىڭ ءتۇزىلۋى شامامەن ءۇش ميلليارد جىل بۇرىن باستالعان. بۇعان دەيىن جەردىڭ قىرتىسى مۇلدە باسقا - كرەمنيگە كەدەي، ءالسىز قۇرامدا بولعان. عالىمدار بۇرىننان-اق ەجەلگى جىنىستاردىڭ بالقۋى كونتينەنتتەردىڭ تۇراقتانۋىنا اسەر ەتكەن دەپ بولجاعان، ءبىراق جاڭا زەرتتەۋ بۇل ۇدەرىس كۇتكەننەن الدەقايدا جوعارى تەمپەراتۋرادا جۇرگەنىن دالەلدەدى.

ءبىز، شىن مانىندە، كونتينەنت ءتۇزۋ پروتسەسىنىڭ جاڭا فورمۋلاسىن تاپتىق: ول بۇرىن ويلاعاننان الدەقايدا ىستىق ورتادا ءجۇرۋى ءتيىس ەكەن، - دەيدى سماي.

بۇل تۇجىرىمدى ناقتىلاۋ ءۇشىن عالىمدار ءالپى، ا ق ش- تىڭ وڭتۇستىك-باتىسى جانە باسقا دا ايماقتاردان الىنعان جۇزدەگەن تاۋ جىنىستارىنىڭ ۇلگىلەرىن زەرتتەگەن. تالداۋ ناتيجەسىندە 900 گرادۋستان جوعارى تەمپەراتۋرادا بالقىعان جىنىستاردا ۋران مەن توريدىڭ مولشەرى ايتارلىقتاي از ەكەنى انىقتالدى. بۇل كونتينەنتتەردىڭ ءتۇزىلۋى كەزىندە راديواكتيۆتى ەلەمەنتتەردىڭ راسىمەن دە تومەنگى قاباتتاردان جوعالىپ وتىرعانىن كورسەتەدى.

عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، ەجەلگى جەر قازىرگىمەن سالىستىرعاندا شامامەن ەكى ەسە كوپ جىلۋ وندىرگەن. سوندىقتان قازىر جاڭا قۇرلىقتار بۇرىنعىداي بەلسەندى قالىپتاسپايدى.

بۇل پروتسەستەردى ءتۇسىنۋ گەولوگيا ءۇشىن عانا ەمەس، سونىمەن بىرگە سيرەك كەزدەسەتىن مينەرالداردى ىزدەۋ مەن ەكزوپلانەتالاردىڭ تىرشىلىككە جارامدىلىعىن باعالاۋ ءۇشىن دە اسا ماڭىزدى. ويتكەنى تۇراقتى جەر قىرتىسى - كەز كەلگەن پلانەتادا ءومىردىڭ ۇزاق ساقتالۋىنىڭ باستى العىشارتى.