عالىمدار كۇن تۇتىلۋىن ەندى قولدان جاساماق

استانا. KAZINFORM - قۋاتتى كۇن داۋىلدارى - سپۋتنيكتەردى، ەنەرگەتيكالىق جەلىلەردى جانە بايلانىس جۇيەلەرىن ىستەن شىعارۋعا قابىلەتتى اسا قاۋىپتى قۇبىلىس.

قازىرگى تاڭدا جەر سوڭعى 20 جىلداعى ەڭ جوعارى كۇن بەلسەندىلىگى كەزەڭدەرىنىڭ ءبىرىن باستان وتكەرىپ جاتىر. بۇل جاعداي عالىمداردى عارىشتىق اۋا رايىن زەرتتەۋ مەن بولجاۋدىڭ جاڭا جولدارىن ىزدەۋگە ءماجبۇر ەتتى.

Conversation مالىمەتىنشە، وسى ماقساتتا حالىقارالىق زەرتتەۋشىلەر توبى Mesom (Mission to Observe Solar Eclipse by the Moon) اتتى عارىشتىق ميسسيا جوباسىن ازىرلەۋدە. جوبانىڭ باستى ماقساتى - عارىشتا جاساندى تولىق كۇن تۇتىلۋىن ۇيىمداستىرۋ ارقىلى كۇننىڭ اتموسفەراسىن جانە جەر ءۇشىن قاۋىپتى داۋىلداردى تۋدىراتىن پروتسەستەردى ەگجەي-تەگجەيلى زەرتتەۋ.

تاريحتا كۇن بەلسەندىلىگىنىڭ اۋىر سالدارى بولعان مىسالدار از ەمەس. 1989-جىلى كۇننەن شىققان اسا قۋاتتى ماسسا سالدارىنان كانادانىڭ كۆەبەك پروۆينتسياسىندا ەلەكتر ەنەرگياسى توعىز ساعاتقا ءوشىپ قالعان. كانادا مەن ا ق ش- تاعى ەكونوميكالىق شىعىن ونداعان ميلليون دوللارمەن باعالانعان.

ال 2024-جىلدىڭ مامىر ايىندا كۇندەگى جارقىلدار تىزبەگى مىڭداعان سپۋتنيكتىڭ وربيتاسىنىڭ كۇرت تومەندەۋىنە اكەلدى. GPS جۇيەسىندەگى اقاۋلاردىڭ ءوزى امەريكالىق فەرمەرلەرگە شامامەن 500 ميلليون دوللار كولەمىندە شىعىن كەلتىرگەن. دەگەنمەن بۇل وقيعالاردىڭ ءوزى 1859-جىلعى ايگىلى «كەررينگتون وقيعاسىمەن» سالىستىرعاندا الدەقايدا ءالسىز. سول كەزدە بولعان اسا كۇشتى گەوماگنيتتىك داۋىل ەۋروپا مەن سولتۇستىك امەريكاداعى تەلەگراف اپپاراتتارىنىڭ وزدىگىنەن ورتەنۋىنە سەبەپ بولىپ، بايلانىس وپەراتورلارى ەلەكتر توعىنان جاراقات العان.

ەگەر ءدال وسىنداي دەڭگەيدەگى كۇن داۋىلى قازىر قايتالانسا، ونىڭ سالدارى عالامدىق اۋقىمدا اپاتتى بولماق: ەنەرگەتيكالىق جۇيەلەر، بايلانىس پەن ناۆيگاتسيا جەلىلەرى، اۋە قاتىناسى تولىقتاي توقتاپ قالۋى مۇمكىن.

كۇندى زەرتتەۋ نەگە قيىن؟

عالىمدار ءۇشىن باستى قيىندىق - كۇننىڭ سىرتقى اتموسفەراسى، ياعني كورونانى باقىلاۋ. قاۋىپتى كورونالدىق ماسسا ءبولىنىسى ءدال وسى قاباتتا پايدا بولادى. الايدا كۇننىڭ بەتكى قاباتىنىڭ اسا جارىق ساۋلەسى كورونانى انىق كورۋگە مۇمكىندىك بەرمەيدى. سوندىقتان زەرتتەۋشىلەر ونى جەردەن تەك سيرەك ءارى قىسقا ۋاقىتقا سوزىلاتىن تولىق كۇن تۇتىلۋى كەزىندە عانا باقىلاي الادى، ال مۇنداي قۇبىلىس بىرنەشە مينۋتپەن عانا شەكتەلەدى.

Mesom ميسسياسى قالاي جۇمىس ىستەيدى؟

ينجەنەرلەر بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن ايدى تابيعي «قالقان» رەتىندە پايدالانۋدى ۇسىنادى. جوبا اياسىندا شاعىن سپۋتنيك ايدىڭ كولەڭكەسىنە جىبەرىلەدى. وسىلايشا جەر اتموسفەراسىنىڭ اسەرىنسىز، ءمىنسىز كۇن تۇتىلۋى جاسالادى. مۇنداي جاساندى تۇتىلۋدى ءبىر سەانس بارىسىندا 48 مينۋتقا دەيىن باقىلاۋعا بولادى - بۇل جەردەگى تابيعي تۇتىلۋلارمەن سالىستىرعاندا الدەقايدا ۇزاق.

سپۋتنيك كۇن اتموسفەراسىنىڭ ەڭ تەرەڭ قاباتتارىن جوعارى ساپادا سۋرەتكە ءتۇسىرىپ، بۇرىن تەحنيكالىق شەكتەۋلەرگە بايلانىستى قولجەتىمسىز بولعان دەرەكتەردى جيناي الادى. ءتىپتى ەڭ زاماناۋي كورونوگرافتار - كۇن ديسكىن جاساندى تۇردە جاۋىپ تۇراتىن ارنايى تەلەسكوپتار - مۇنداي مۇمكىندىك بەرە الماعان.

جوبا اۆتورلارىنىڭ ايتۋىنشا، «Mesom ميسسياسى ەكى جىلدا جينايتىن دەرەكتەر كولەمىن جەردەن الۋ ءۇشىن كۇن تۇتىلۋىن باقىلاۋشىلارعا 80 جىلدان استام ۋاقىت كۇتۋگە تۋرا كەلەر ەدى».

كورونانى ۇزاق ءارى تۇراقتى باقىلاۋ:

قۋاتتى كۇن داۋىلدارىن تۋدىراتىن فيزيكالىق پروتسەستەردى تەرەڭىرەك تۇسىنۋگە؛

عارىشتىق اۋا رايىن بولجاۋدىڭ الدەقايدا ءدال مودەلدەرىن جاساۋعا؛

كۇن اتموسفەراسىنىڭ كورونانىڭ استىندا ورنالاسقان حروموسفەرا قاباتىن زەرتتەپ، ماگنيت ورىستەرىنىڭ قىزعان پلازمانى قالاي ۇستاپ، قالاي بوساتاتىنىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

ۇلى بريتانيانىڭ عارىش اگەنتتىگى قولداعان Mesom جوباسىن قازىر ەۋروپالىق عارىش اگەنتتىگى قاراستىرىپ جاتىر. ەگەر ميسسيا ماقۇلدانسا، ونىڭ ۇشىرىلۋى 2030-جىلدارعا جوسپارلانۋدا.