قازاقستاندا جۇرگىزىلگەن اۋقىمدى زەرتتەۋ ورتالىق ازياداعى ەرلەردىڭ گورموندىق جانە مەتابوليزمدىك دەنساۋلىعى تۋرالى العاش رەت ناقتى مالىمەت الۋعا مۇمكىندىك بەردى. عالىمداردىڭ تۇجىرىمىنشا، تەستوستەرون دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋىنە جاس ۇلعايۋىنان گورى ارتىق سالماق پەن كومىرسۋ الماسۋىنىڭ بۇزىلۋى كوبىرەك اسەر ەتەدى.
ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زەرتتەۋشىلەرى باستاعان عىلىمي توپ 2025-جىلعى مامىر مەن قازان ارالىعىندا دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ STEPS ۇلتتىق زەرتتەۋى اياسىندا جينالعان دەرەكتەردى تالداعان. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ گرانتتىق قارجىلاندىرۋىمەن جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋ ناتيجەلەرى BMC Endocrine Disorders حالىقارالىق عىلىمي جۋرنالىندا جاريالاندى.
زەرتتەۋگە جاسى 18 دەن 69 عا دەيىنگى 3083 ەر ادام قاتىسقان. عالىمدار قانداعى جالپى تەستوستەرون مولشەرىنىڭ ليترىنە 8 نانومولدەن تومەن بولۋىن نەگىزگى كورسەتكىش رەتىندە العان. بۇل دەڭگەي گورمون تاپشىلىعىنىڭ بيوحيميالىق بەلگىلەرىن انىقتاۋ ءۇشىن قولدانىلادى.
زەرتتەۋ ناتيجەسىندە قازاقستانداعى ەرلەردىڭ 5,3 پايىزىندا تەستوستەرون دەڭگەيى تومەن ەكەنى انىقتالعان. بۇل شامامەن ءاربىر 20 ەر ادامنىڭ بىرىندە كەزدەسەدى.
جاسى، دەنە سالماعىنىڭ يندەكسى جانە گليكيرلەنگەن گەموگلوبين (HbA1c) دەڭگەيى ەسكەرىلگەن 2959 ەر ادامنىڭ دەرەكتەرىنە جۇرگىزىلگەن تالداۋ گورمون دەڭگەيى زات الماسۋ جاعدايىمەن تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىن كورسەتتى.
ارتىق سالماعى بار ەر ادامداردا تەستوستەرون دەڭگەيىنىڭ تومەن بولۋ ىقتيمالدىعى قالىپتى سالماقتاعى ەرلەرگە قاراعاندا 2,05 ەسە جوعارى بولعان. ال گورموننىڭ ورتاشا مولشەرى 15 پايىزعا تومەن ەكەنى بايقالعان. سەمىزدىك كەزىندە بۇل ىقتيمالدىق 4,58 ەسە ارتىپ، تەستوستەرون دەڭگەيى 24,8 پايىزعا ازايعان.
قانداعى گليكيرلەنگەن گەموگلوبين كورسەتكىشى ديابەت الدى دەڭگەيىنە سايكەس كەلەتىن ەر ادامداردا تەستوستەرون تاپشىلىعىنىڭ ىقتيمالدىعى 2,39 ەسە جوعارى بولعان. بۇل توپتا گورمون مولشەرى 19 پايىزعا تومەندەگەن. ال ديابەتكە ءتان كورسەتكىشتەرى بار ەرلەردە گورمون دەڭگەيىنىڭ تومەن بولۋ ىقتيمالدىعى 3,49 ەسە ارتىپ، تەستوستەرون كونتسەنتراتسياسى 24,5 پايىزعا ازايعان.
العاشقى تالداۋ كەزىندە جاس تا ماڭىزدى فاكتور رەتىندە كورىنگەن. ماسەلەن، 60- 69 جاستاعى ەر ادامداردا تەستوستەرون دەڭگەيىنىڭ تومەن بولۋ ىقتيمالدىعى 18-29 جاستاعىلارمەن سالىستىرعاندا 1,84 ەسە جوعارى بولعان. الايدا دەنە سالماعى مەن قانداعى قانت دەڭگەيى ەسكەرىلگەننەن كەيىن جاس كورسەتكىشىنىڭ ستاتيستيكالىق ماڭىزى جويىلعان.
زەرتتەۋ اۆتورلارىنىڭ پىكىرىنشە، قازاقستانداعى ەر ادامداردا جاس ۇلعايعان سايىن جىنىستىق گورمونداردىڭ تومەندەۋىنە ەگدە جاستاعى توپتاردا سەمىزدىك پەن قانداعى قانت دەڭگەيىن رەتتەۋ بۇزىلىستارىنىڭ ءجيى كەزدەسۋى اسەر ەتۋى مۇمكىن.
عالىمدار بۇل بايلانىستىڭ ەكىجاقتى ەكەنىن دە اتاپ وتەدى، ياعني زات الماسۋدىڭ بۇزىلۋى تەستوستەرون ءوندىرىلۋىن تەجەسە، گورمون تاپشىلىعى ءوز كەزەگىندە ينسۋلينگە توزىمدىلىكتىڭ ارتۋىنا جانە ىشكى اعزالار اينالاسىنا ماي جينالۋىنا ىقپال ەتۋى مۇمكىن.
زەرتتەۋشىلەر قانداعى تەستوستەرون دەڭگەيىنىڭ ليترىنە 8 نانومولدەن تومەن بولۋى وزدىگىنەن كلينيكالىق گيپوگوناديزم دياگنوزىن قويۋعا نەمەسە گورموندىق ەم تاعايىنداۋعا نەگىز بولمايتىنىن ەسكەرتەدى. دياگنوزدى راستاۋ ءۇشىن ايقىن كلينيكالىق بەلگىلەردى (شارشاۋ، بۇلشىقەت ماسساسىنىڭ ازايۋى، جىنىستىق قۇمارلىقتىڭ تومەندەۋى)، تاڭەرتەڭ قان قۇرامىنداعى گورمون دەڭگەيىن بىرنەشە رەت ولشەۋدى جانە گيپوتالامۋس-گيپوفيز جۇيەسىنىڭ جاعدايىن باعالاۋ قاجەت.
عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، زەرتتەۋ ناتيجەلەرى جۇقپالى ەمەس اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋعا ارنالعان كەشەندى باعدارلامالاردىڭ ماڭىزىن كورسەتەدى. دەنە سالماعىن باقىلاۋ جانە ديابەتتى ەرتە انىقتاۋ جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارىنىڭ قاۋپىن ازايتىپ قانا قويماي، ەرلەردىڭ گورموندىق دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا دا كومەكتەسەدى.
ەسكە سالايىق، بۇعان دەيىن ديابەتكە قارسى ءدارى-دارمەك پەن مەديتسينالىق بۇيىم العان ناۋقاستار سانى 79 مىڭعا ارتقانىن جازعانبىز.