عالىمدار كۇننىڭ بەتىندەگى سەنساتسيالىق قۇبىلىستى ءتۇسىردى

استانا.قازاقپارات- عالىمدار كۇننىڭ فوتوسفەراسىندا بۇعان دەيىن تەك تەوريالىق تۇرعىدا سيپاتتالعان كەلۆين-گەلمگولتس تۇراقسىزدىعىن العاش رەت ەگجەي-تەگجەيلى باقىلاپ، ونىڭ بۇرالاڭ قۇيىن ءتارىزدى قۇرىلىمدارىن ءتۇسىرىپ الدى.

Фото: egemen.kz

بۇل جاڭالىق كۇن مەن باسقا جۇلدىزدارداعى پلازمانىڭ قوزعالىسى مەن ەنەرگيا الماسۋىن تۇسىنۋگە جول اشۋى مۇمكىن، دەپ حابارلايدى Egemen.kz.

زەرتتەۋدىڭ ناتيجەلەرى ا ق ش ۇلتتىق عىلىم قورىنىڭ ۇلتتىق كۇن وبسەرۆاتورياسىنىڭ سايتىندا جانە Nature جۋرنالىندا جاريالاندى.

حالىقارالىق زەرتتەۋشىلەر توبى ينوۋە كۇن تەلەسكوپىنىڭ كومەگىمەن كۇننىڭ فوتوسفەراسىنان ۇساق ءارى اينالىپ تۇرعان قۇيىنعا ۇقساس ورنەكتەردى انىقتاعان. عالىمدار ولاردىڭ كەلۆين-گەلمگولتس تۇراقسىزدىعىنىڭ بەلگىسى ەكەنىن ساندىق مودەلدەر ارقىلى راستاعان.

بۇل قۇبىلىستى العاش رەت بريتاندىق فيزيك لورد كەلۆين مەن نەمىس عالىمى گەرمان فون گەلمگولتس شامامەن 1870-جىلى سيپاتتاعان. ول ءارتۇرلى جىلدامدىقپەن قوزعالاتىن ەكى سۇيىقتىق نەمەسە گاز قاباتى تۇيىسكەن كەزدە پايدا بولادى. قاباتتار اراسىنداعى جىلدامدىق ايىرماشىلىعى شەكارادا تولقىن ءتارىزدى، كەيىن سپيرالعا ۇقسايتىن قۇيىنداردىڭ تۇزىلۋىنە اكەلەدى.

كەلۆين- گەلمگولتس تۇراقسىزدىعى بۇعان دەيىن گيدروديناميكا، مەتەورولوگيا، مۇحيتتانۋ جانە استروفيزيكا سياقتى ءتۇرلى سالالاردا زەرتتەلگەن. مۇنداي قۇبىلىستى جەردەگى سۋ ايدىندارىنان، بۇلتتاردان، سونداي-اق يۋپيتەر مەن ساتۋرن اتموسفەراسىنان دا بايقاۋعا بولادى.

عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، كۇننىڭ فوتوسفەراسىنان انىقتالعان قۇيىندار ونىڭ ماگنيت ءورىسىنىڭ ديناميكاسىندا ماڭىزدى ءرول اتقارۋى مۇمكىن. ولار ماگنيت ءورىسىنىڭ سىزىقتارىن بۇراپ، ەنەرگيانىڭ كۇن اتموسفەراسىنىڭ جوعارعى قاباتتارىنا تاسىمالدانۋىنا ىقپال ەتۋى ىقتيمال.

زەرتتەۋشىلەر بۇل تۇراقسىزدىق كۇننىڭ سىرتقى اتموسفەراسىنىڭ نە سەبەپتى وتە جوعارى تەمپەراتۋراعا دەيىن قىزاتىنىن تۇسىندىرەتىن ماڭىزدى فاكتورلاردىڭ ءبىرى بولۋى مۇمكىن دەپ سانايدى.

كۇننىڭ ماگنيتتىك ەنەرگياسى الاۋلار مەن پلازمانىڭ قۋاتتى اتقىلاۋلارىن تۋدىرادى. مۇنداي بەلسەندىلىك جەرگە جەتكەن جاعدايدا سپۋتنيكتەردىڭ جۇمىسىنا، ەلەكتر جەلىلەرىنە جانە باسقا دا تەحنولوگيالارعا اسەر ەتۋى مۇمكىن.

ەسكە سالايىق، وڭتۇستىك كورەيادا وزدىگىنەن كيىلەتىن روبوتتاندىرىلعان كيىم تانىستىرىلدى. ونى كورەيانىڭ عىلىم جانە تەحنولوگيالار ينستيتۋتى مەن ستەنفورد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زەرتتەۋشىلەرى جاسادى.