بيزنەسكە اينالعان ءبىلىم: قارجىلىق تۇزاق
استانا. KAZINFORM - قازاقستاندا جەكەمەنشىك مەكتەپتەر مەن دايىندىق ورتالىقتارى قارقىندى ءوسىپ، بۇل سالا ميللياردتاعان تەڭگە قۇيىلاتىن ۇلكەن بيزنەسكە اينالدى. الايدا وسى جىلدام ءوسىمنىڭ ارتىندا جۇيەلى تاۋەكەل جاتىر.
سوڭعى جىلدارى مۇعالىمدەردىڭ ايلىقسىز قالۋى، بالالاردىڭ ساپاسىز ءبىلىم الۋى، اتا-انالاردىڭ الدانىپ قالۋى سەكىلدى جاعدايلار كوبەيدى.
ق ر وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتى بويىنشا، ءبىلىم نارىعى ەكىگە بولىنگەن، ءبىرىنشىسى مىندەتتى ليتسەنزيالاناتىن جەكەمەنشىك مەكتەپتەر جانە ەكىنشىسى ليتسەنزياسىز جۇمىس ىستەيتىن دايىندىق ورتالىقتارى. بۇل ءبولىنىس جۇيەنىڭ تۇراقسىزدىعىنىڭ نەگىزگى فاكتورى بولىپ تۇر.
مەملەكەتتىك جۇيەنىڭ شەكتەۋلى مۇمكىندىكتەرىنە بايلانىستى سوڭعى ونجىلدىقتا جەكەمەنشىك ءبىلىم سەكتورلارىنىڭ سانى ارتتى. حالىق سانىنىڭ وسۋىنەن مەكتەپتەردە ورىن تاپشىلىعى، ءۇش اۋىسىمدى وقىتۋ جانە سىنىپتاردىڭ لىق تولۋى بايقالادى. ال اتا-انالار بالالارىنىڭ ۇ ب ت- دا جوعارى بال العانىن جانە شەتەلدىك ج و و- عا تۇسكەنىن قالايدى. جەكە ورتالىقتار جاپپاي «كەپىلدىك ناتيجەنى» ۇسىنىپ جاتىر، بۇل ءتىپتى كەيبىر وتباسىلار ءۇشىن الەۋمەتتىك مارتەبە فاكتورىنا اينالعان. سول سەبەپتى ولار ساپالى ءبىلىم، جايلىلىق جانە قاۋىپسىز ورتا ءۇشىن قىرۋار اقشا تولەۋگە دايىن. بۇل جاعداي ينۆەستورلار ءۇشىن دە ءتيىمدى بيزنەس بولىپ وتىر.
الايدا قارقىندى ءوسىم مەن نارىقتىڭ ەكىگە بولىنۋىنە قاراماستان، جەكە ءبىلىم بەرۋ سەكتورىنداعى باقىلاۋ تەتىكتەرى ءالى دە ءالسىز بولىپ تۇر. بۇل جىلدام پايدا تابۋدى كوزدەيتىن تۇلعالاردىڭ نارىققا وڭاي ەنۋىنە قولايلى.
ليسەنزيالاۋ ءتارتىبى: نارىققا كىرۋ نەلىكتەن وڭاي؟
ق ر وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ رەسمي جاۋابى جۇيەلىك السىزدىكتىڭ قۇقىقتىق نەگىزىن كورسەتەدى: جەكەمەنشىك مەكتەپتەر (جالپى ورتا ءبىلىم بەرۋ) مىندەتتى تۇردە ليسەنزيالانادى، ال قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى (دايىندىق ورتالىقتارى، ءتىل ورتالىقتارى) ءۇشىن مۇنداي تالاپ جوق.
مينيسترلىك قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىن قوسا العاندا، وقۋ ورتالىقتارىنىڭ قىزمەتىن ليسەنزيالاۋ نەمەسە رۇقسات بەرۋ وكىلەتتىكتەرىنە يە ەمەس. قوسىمشا وقۋ ورتالىقتارىن اشۋ ءۇشىن ليسەنزيا تالاپ ەتىلمەيدى، مۇنداي ۇيىمدار ق ر كاسىپكەرلىك كودەكسىنە سايكەس جەكە كاسىپكەر نەمەسە ج ش س رەتىندە تىركەلەدى، - دەلىنگەن مينيسترلىكتىڭ رەسمي جاۋابىندا.
بۇل دەگەنىمىز، كەز كەلگەن ينۆەستور ساپاعا، قارجىلىق تۇراقتىلىققا نەمەسە مۇعالىمدەردىڭ بىلىكتىلىگىنە قاتىستى ارنايى تالاپتاردى ورىنداماي-اق، تەز تىركەلىپ، مىڭداعان وقۋشىنى جيناي الادى دەگەن ءسوز. بۇل جاعدايدا باقىلاۋ تەك سالىق جانە كاسىپكەرلىك زاڭنامالارىمەن عانا شەكتەلەدى.
وكىنىشكە قاراي، مينيسترلىك ءبىزدىڭ ماڭىزدى سۇراقتارىمىزدىڭ بارلىعىن دەرلىك جاۋاپسىز قالدىردى. ق ر و ام ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىنە ليتسەنزيا الۋدىڭ ناقتى كريتەريلەرى مەن تالاپتارى، ساپانى باقىلاۋ تەتىكتەرى، تۇتىنۋشىلاردىڭ (اتا-انالاردىڭ) قارجىلىق قۇقىعىن قورعاۋ مەحانيزمدەرى بويىنشا ەشقانداي تۇسىنىكتەمە بەرمەدى. بۇل اتالمىش ماسەلەلەردىڭ مينيسترلىك قۇزىرەتىنەن تىس قالعانىن نەمەسە ولار بويىنشا ءتيىستى تەتىكتەردىڭ ءالى دە جوقتىعىن كورسەتەدى.
جۇيەلى ماسەلە: ءبىلىمنىڭ قارجىلىق قۇرباندارى
ءبىلىم بەرۋ نارىعىنداعى مۇنداي اگرەسسيۆتى مودەلدەر بىرنەشە نەگىزگى پروبلەمانىڭ تۋىنداۋىنا اكەپ سوقتىردى. اتاپ ايتقاندا، مۇعالىمدەردىڭ ەڭبەك قۇقىعىنىڭ بۇزىلۋى، مەكتەپتەردىڭ كەنەتتەن جابىلۋى، اشىق بانكروتتىق سحەمالارى جانە اتا-انالاردىڭ الدانىپ قالۋىنا جول اشىپ وتىر.
نارىقتىڭ قارجىلىق تۇراقسىزدىعى مەن باقىلاۋدىڭ السىزدىگىنەن ەڭ ءبىرىنشى زارداپ شەگەتىن - مۇعالىمدەر. مەكتەپتىڭ تابىسىنان گورى يميدجى ماڭىزدى بولعان جەردە، مۇعالىمدەردىڭ ەڭبەك قۇقىعى ەلەۋسىز قالىپ، جالاقىنى ايلاپ كەشىكتىرۋ جۇيەلى پروبلەماعا اينالعان.
قىزىلوردا قالاسىنداعى جەكەمەنشىك مەكتەپتە جۇمىس ىستەيتىن مۇعالىم ءبيبىنۇر باقىتبەك تە وسىنداي جاعدايعا تاپ بولعان.
ءبىز بالالاردى جاقسى كورگەندىكتەن دە، ءوز ماماندىعىمىزدى قادىرلەپ جۇمىس ىستەيمىز. بۇرىن جالاقى كەشىكتىرۋ ماسەلەسى بولسا دا، ول ايتارلىقتاي ەمەس ەدى. الايدا وسى جىلدىڭ قىركۇيەگىنەن باستاپ ايلىعىمىزدى بەرۋدى مۇلدە دوعاردى. مىسالى، قازىر جىلدىڭ سوڭى بولسا دا، مەن ءالى كۇنگە دەيىن قىركۇيەك ايىنىڭ جالاقىسىن الا الماي وتىرمىن. ءبىز مۇمكىن بولعان بارلىق جەرگە حابارلاستىق. باسشىلىق بولسا ۇنەمى «قايتا قارجىلاندىرۋدى كۇتىپ وتىرمىز» دەپ، قۇرعاق ۋادە بەرەدى، ءبىراق ورىندامايدى، - دەدى مۇعالىم.
ۇستازدىڭ ايتۋىنشا، كەيبىر جەكەمەنشىك مەكتەپتەردە مۇعالىمدەرگە قارجىلىق قىسىم كورسەتۋدىڭ باسقا دا ادىستەرى بار.
كەيبىر مەكتەپتەردە ءتىپتى مۇعالىمدەردى وقۋشى جيناۋعا ماجبۇرلەيدى. ەگەر بەلگىلەنگەن وقۋشى سانى جينالماسا، ولاردىڭ جالاقىسىنان ۇستاپ قالادى. بۇل وتە سۇمدىق جاعداي. ۇستازدار دا ادام عوي، ءبىزدىڭ دە نەسيەلەرىمىز، وتباسىمىز بار، - دەدى ول.
بۇل مىسال مۇعالىمدەردى مەكتەپتىڭ ەڭ ماڭىزدى رەسۋرسى رەتىندە ەمەس، بيزنەس-مودەلدەگى ەڭ ءالسىز بۋىن رەتىندە قاراستىراتىنىن كورسەتەدى. باسشىلىق وقۋ اقىسىن الىپ، جارناماعا جانە كەڭەيۋگە جۇمساسا دا، ەڭبەكاقى قورىن ساقتاندىرۋدى ەسكەرمەيدى.
جەكە ءبىلىم بەرۋ نارىعىنداعى ەڭ رەزونانستىق ماسەلە - قارجىلىق مىندەتتەمەلەردى ورىنداماي، كەنەتتەن جابىلىپ قالۋ جاعدايلارى. بۇل قۇبىلىس جەكەمەنشىك مەكتەپتەردىڭ تۇراقسىزدىق مودەلىن كورسەتەدى.
Tesla Education: جۇيەلى سحەمانىڭ سيمپتومى
بۇل ماسەلە قوعامدىق رەزونانس تۋدىرعان كەزدە، Tesla Education ورتالىعىنىڭ جاعدايى نارىقتاعى قاۋىپتى ءۇردىستىڭ جارقىن مىسالى بولدى. حابار Threads الەۋمەتتىك جەلىسىندەگى اتا- انالاردىڭ جاپپاي شاعىمدارىنان باستالدى: ولار جاقىندا عانا ءبىر جىلدىق وقۋ اقىسىن بانك ارقىلى ءبولىپ نەمەسە تولىق تولەگەنىنە قاراماستان، ورتالىق فيليالدارىنىڭ كەنەتتەن جابىلعانى تۋرالى ءتۇرلى پوست جاريالاي باستادى.
الەۋمەتتىك جەلىدە كەڭىنەن تارالعان نارازىلىق سۋرەتى
مۇنداي شاعىمدار كوپتەپ تاراعان سوڭ، اتا-انالارعا ورتالىقتىڭ نەگىزىن قالاۋشىسىنان حابارلاما كەلدى. بۇل حات ۇيىمنىڭ جاۋاپكەرشىلىكتەن قاشۋىن رەسمي تۇردە جاريالاعانداي بولدى:
قۇرمەتتى اتا-انالار جانە Tesla Education ورتالىعىنىڭ بالالارى! مەنىڭ اتى-ءجونىم سەكسەنالى ايدوس مەليسوۆيچ، مەن Tesla Education كومپانياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىسىمىن. بۇگىن سىزدەرگە ماڭىزدى اقپاراتپەن جۇگىنەمىن. Tesla Education كومپانياسى ءوز قىزمەتىن ۋاقىتشا توقتاتۋعا ءماجبۇر. بۇل شەشىم بىزگە وتە اۋىر ءتيدى، - دەپ Tesla Education كومپانياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىسىنان كەلگەن حابارلامادان ءۇزىندى.
«ۋاقىتشا توقتاتۋ» تۋرالى حابارلاما ءىس جۇزىندە ءبىر جىلعا الدىن الا اقى تولەگەن اتا-انالار ءۇشىن قارجىلىق جانە ءبىلىم بەرۋ مىندەتتەمەلەرىنەن باس تارتۋدى ءبىلدىردى.
ءبىز تولەگەن ميلليونداردى قايتارۋ تۋرالى ناقتى ەشكىم ەشتەڭە ايتپايدى. ءبىزدىڭ بۇل قارجىمىزدى قايتارۋ تۋرالى ماسەلە جوق، كەرىسىنشە، ولاردىڭ بانكروت دەپ جاريالاۋ قاۋپى تۋرالى ءسوز بولۋدا، - دەدى اتا-انالاردىڭ ءبىرى فاريزا باياندينا.
بۇل جاعداي ءبىر ورتالىقتىڭ عانا ەمەس، ليتسەنزيالىق باقىلاۋدان تىس جۇمىس ىستەيتىن قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ وسالدىعىن كورسەتتى.
بانكروتتىق سحەمالار قۇپياسى: Booster مىسالى
Tesla Education نارىقتاعى العاشقى دا، سوڭعى دا جاعداي ەمەس. بۇل وقيعا جىلدام اقشا جيناۋعا نەگىزدەلگەن جانە ەشقانداي قارجىلىق كەپىلدىك بەرمەيتىن جۇيەلى بيزنەس-مودەلدىڭ سالدارى. ۇقساس جاعدايلار بۇعان دەيىن دە Euro Education, Booster جانە Smart Bilim سياقتى ورتالىقتاردا بولعان.
بۇل سحەمانىڭ ىشكى مەحانيزمى گۇلنار راحىموۆانىڭ (Booster ورتالىعىنىڭ كليەنتى) تاجىريبەسى ارقىلى تولىقتاي اشىلادى. ەكى بالانىڭ اناسى گۇلنار ورتالىق تاڭداعان كەزدە، ەڭ الدىمەن، ونىڭ «سەنىمدى يميدجىنە» جانە ىڭعايلى كەستەسىنە سەنگەن:
ءبىز بارعاندا، ولاردىڭ ءىرى ۇيىم ەكەنىنە جانە وتكىزگەن تەستىلەۋىنە سەندىك. ەڭ باستىسى، بالالارىمنىڭ كەستەسىنىڭ سايكەس كەلۋى مەن ءۇشىن وتە ىڭعايلى بولدى. شىنىمدى ايتسام، ءبىز سول ادەمى سۋرەتكە «ساتىلىپ» كەتتىك. مەنەدجەرلەر وقۋدىڭ كوڭىلدى، ءارى ىڭعايلى بولاتىنىن ايتىپ، ءبىزدى بىردەن سەندىردى، - دەپ ءبولىستى ول.
گۇلناردىڭ ايتۋىنشا، كوپ ۇزاماي ورتالىقتاعى وقۋ باعدارلاماسى مەن ۋاقىت كەستەسى اراسىندا سايكەسسىزدىكتەر باستالعان. تۇستەن كەيىنگى ۋاقىت، ياعني ساعات ەكى مەن ۇشتەگى «وزدىگىنەن دايىندىق» دەپ اتالاتىن «پرودلەنكا» مۇلدەم ءتيىمسىز بولىپتى. گۇلنار بالالاردىڭ ءۇي تاپسىرماسىن قاتەمەن ورىنداعانىن كۋراتورلارعا بىرنەشە رەت جازعان. ەگەر قاتەلەردى ەشكىم تەكسەرمەسە، مۇنداي ساباقتىڭ ءمانى جوق ەكەنىن كەش ءتۇسىنىپتى. نەگىزگى ساباقتار دا تولىققاندى بولماعان. جارنامادا بەس ءپان ايتىلعانىمەن، ءىس جۇزىندە باسىم بولىگى ورىس تىلىنە، ماتەماتيكاعا جانە ازداعان اعىلشىن تىلىنە عانا ارنالعان. ەڭ وكىنىشتىسى، ەكى ايلىق وقۋدان كەيىن باسقا رەپەتيتور تەكسەرگەندە، بالاسى قاراپايىم ارىپتەردى دە بىلمەگەن. اناسى «ناتيجەنى» ءوزىنىڭ بالاسىنا جۇكتەۋگە تىرىسسا دا، بۇل فاكت ورتالىقتىڭ ءبىلىم ساپاسىنىڭ قانداي دەڭگەيدە بولعانىن انىق كورسەتەدى.
اقشانى قايتارۋ ماسەلەسىنەن كەيىن بارلىق جاعدايدى قايتا قاراپ شىققاندا، ءبىر نارسەنى انىق ءتۇسىندىم: مەن ولاردىڭ جۇيەسىنە ەمەس، تەك ماركەتينگكە سەنىپ قالعان قاراپايىم قۇربان ەكەنمىن. ولاردىڭ باستى كۇشى ساپادا ەمەس، ءدال سول ماركەتينگتە ەكەنىن ەندى عانا تولىق ۇقتىم، - دەدى رەنجىگەن انا.
ناتيجەنىڭ جوقتىعىنا جانە ۋاقىتتىڭ بوسقا كەتكەنىنە كوز جەتكىزگەن انا ءۇشىن كەلەسى قادام وقۋدى توقتاتىپ، الدىن الا تولەنگەن اقشانى قايتارۋ بولدى. الايدا وسى ساتتە ولار ورتالىقتىڭ نەگىزگى تۇزاعىنا كەلىسىمشارتتىڭ ىشىندە جاسىرىلعان، كۇردەلى قارجىلىق سحەماعا تاپ بولدى.
ورتالىقتىڭ ىشكى مەحانيزمى كەلىسىمشارتتىڭ 5.1-تارماعىندا جاسىرىلعان. بۇل باپ بويىنشا، ەگەر اتا-انا اقشانى قايتارۋدى تالاپ ەتسە، اكسيامەن تولەنگەن ايلار تولىق قۇنىمەن قايتا ەسەپتەلەدى. مىسالى، گۇلنار ەكى بالاسى ءۇشىن ءبىر جىلعا ءبىر ميلليونعا جۋىق تەڭگە تولەگەن. ءبىراق ورتالىق وقۋدان شىققان كەزدە، ولار ءبىر ايدىڭ وزىنە 250 مىڭ تەڭگە ەسەپتەپ، بالالار بار بولعانى ەكى اي وقىعانى ءۇشىن 500 مىڭ تەڭگەدەن استام سومانى ۇستاپ قالعان. گۇلناردىڭ ايتۋىنشا، بۇل «تۇتىنۋشىنى الداۋدىڭ ايقىن ءتۇرى»، ويتكەنى كەلىسىمشارتتىڭ بۇل بابى اتا-انالاردىڭ اقشاسىن زاڭدى تۇردە ۇستاپ قالۋدى كوزدەيدى. دەگەنمەن بۇل قارجىلىق تۇزاق ورتالىقتىڭ جاسىرعان جالعىز قۇپياسى ەمەس ەدى. اقشانى قايتارۋ ماسەلەسىمەن اينالىسا باستاعاندا، گۇلنار ورتالىقتىڭ زاڭدى قۇرىلىمىنا نازار اۋدارىپ، ودان دا كۇردەلى سحەماعا تاپ بولدى.
جارناماسى جاقسى Booster سياقتى برەندپەن كەلىسىمشارت جاسالعانىمەن، اقشا اۋدارىمى جەكە كاسىپكەر (ج ك) رەتىندە تىركەلگەن مەنەدجەردىڭ شوتىنا جۇرگىزىلگەن. گۇلناردىڭ ءوزى تولەگەن قاراجات «ج ك مىرزاعاليەۆ سىمباتقا» تۇسكەن.
مەنىڭ ويىمشا، ءار مەنەدجەرگە جەكە كاسىپكەرلىك (ج ك) راسىمدەلەدى دە، تولەمدەر سولار ارقىلى وتكىزىلەدى، بۇل سالىقتان جالتارۋ ءۇشىن جاسالاتىن سەكىلدى. ەگەر ءىس سوتقا جەتسە، داۋ Booster برەندىمەن ەمەس، سول كىشكەنتاي جەكە كاسىپكەرمەن (ج ك) بولادى، - دەدى گۇلنار.
گۇلنار اقشاسىن قايتارۋ ءۇشىن سوتقا دەيىنگى تالاپ-ءوتىنىش جولدادى. الايدا رەسمي جاۋاپ الۋ وڭاي بولعان جوق، ورتالىقتان جاۋاپتى ارەڭ، كوپ كۇردەلى قادامدار ارقىلى عانا الىپ شىقتى. بۇل پروتسەسس ءبىر انا ءۇشىن جۇيەلى ءارى قيىن سىناققا اينالدى.
كەلىسىمشارتتا ناقتى كورسەتىلگەن بانك رەكۆيزيتتەرى ارقىلى قاراجات قايتارىلۋى ءتيىس بولسا دا، ورتالىق قاراپايىم Kaspi اۋدارىمىن جىبەرگەن، ءتىپتى جەكە شوتتان اۋدارعانداي اسەر قالدىرادى. شىن مانىندە بۇل كەلىسىمگە ساي قايتارۋ ەمەس، جاي عانا فورمالدى ءىس سياقتى بولدى.
بۇل اقشانى قايتارۋ دەپ ايتۋعا كەلمەيدى. مۇمكىن، ولار قاراجاتتى سوڭعى ساتتە تاۋىپ، قولدارىنا تۇسكەن جەردەن اۋدارعان سياقتى، - دەدى ەكى بالانىڭ اناسى.
ورتالىق باستاپقىدا 700000 تەڭگەنى قايتارىپ بەرەمىز دەپ ۋادە بەرگەن، ءبىراق تەك 400000 تەڭگە عانا اۋدارىلدى، قالعان 300000 تەڭگە ۇستالىپ قالدى. بۇل گۇلنار ءۇشىن ۇلكەن قارجىلىق شىعىن بولعان. ول جۇگىنگەن ادۆوكات تا بۇل جاعدايدىڭ كۇردەلىلىگىن اتاپ ءوتتى.
ماعان جۇگىنۋدىڭ ەش ءمانى جوق. ءسىز قايتارعىڭىز كەلگەن 300 مىڭنىڭ ءبارى زاڭگەردىڭ قىزمەتىنە كەتەدى، سوندىقتان بۇل جولعا بارۋدىڭ ەش ارتىقشىلىعى جوق، - دەپ زاڭ وكىلى دە انانىڭ قيىندىعىنا قول سىلتەگەندەي بولعان.
گۇلنار راحىموۆانىڭ وقيعاسى تەك ءبىر اتا-انانىڭ قارجىلىق شىعىنى ەمەس، بۇل ءىرى برەندتەردىڭ كەلىسىمشارتتاعى تۇزاقتاردى جانە ج ك (ي پ) سحەماسىن قولدانۋ ارقىلى جاۋاپكەرشىلىكتەن قاشۋعا باعىتتالعان جۇيەلى ارەكەتىن كورسەتتى. تۇتىنۋشىلار كوميتەتىنىڭ دارمەنسىزدىگى جانە ءبىلىم مينيسترلىگى تاراپىنان باقىلاۋدىڭ جوقتىعى جاعدايدى ودان ءارى ۋشىقتىرىپ تۇر. اتا-اناعا جالعىز جول ۋاقىت پەن قاراجاتتى تالاپ ەتەتىن سوتقا جۇگىنۋ بولىپ قالدى.
بۇل تىزبەكتى قايتالاۋلار نارىققا كىرۋ وڭاي بولعاندىقتان جانە قارجىلىق مىندەتتەمەلەردى باقىلاۋدىڭ جوقتىعىنان تۇراقسىز كاسىپكەرلىك ۇلگىسى كەڭ تاراعانىن دالەلدەيدى.
ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ تەز بانكروتتىققا ۇشىراۋى، ەڭ الدىمەن، دۇرىس ەمەس قارجىلىق جوسپارلاۋعا بايلانىستى. قازاقستاندىق قارجىلىق ساراپشى مۇنداي سحەمالاردىڭ نارىقتاعى قاۋىپتى مەحانيزمدەرىن بىلايشا تۇسىندىرەدى.
مۇنداي مەكتەپتەردەگى نەگىزگى پروبلەما - اينالىم قاراجاتىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى جانە قارجىلىق اشىقتىقتىڭ بولماۋى. ولار تەز ءوسۋ ءۇشىن اتا-انالاردىڭ الدىن الا تولەگەن اقشاسىن پايدالانادى. ياعني قازىرگى تولەمدەردى بولاشاقتاعى شىعىنداردى جابۋعا جۇمسايدى، - دەدى قارجىگەر نۇربول ەربول ۇلى.
ساراپشىنىڭ تۇسىندىرمەسى بويىنشا، كومپانيا مىنا جاعدايلاردا بانكروتتىق تۋرالى ءوتىنىش بەرۋگە قۇقىلى:
كومپانيا ءۇش ايدان استام ۋاقىت بويى ءوز مىندەتتەمەلەرى بويىنشا تولەم جاساي الماسا. بۇل مىندەتتەمەلەردىڭ ىشىندە، ءبىلىم بەرۋ ورتالىقتارى ءۇشىن، ەڭ الدىمەن مۇعالىمدەردىڭ جالاقىسىن تولەمەۋ، عيماراتتى جالعا الۋ اقىسىن تولەمەۋ، اتا-انالاردىڭ وقۋ اقىسىن قايتارماۋ (شارت بويىنشا).
اكتيۆتەردىڭ جەتىسپەۋى: بورىشكەردىڭ اكتيۆتەرىنىڭ جالپى قۇنى كرەديتورلار الدىنداعى مىندەتتەمەلەردى جابۋعا جەتكىلىكسىز بولۋى.
تولەم قابىلەتسىزدىگى: بولاشاقتاعى قىزمەتتەن (جاڭا وقۋشىلاردى تارتۋدان) جەتكىلىكتى تابىس الۋ مۇمكىندىگىنىڭ بولماۋىنا بايلانىستى مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋعا قابىلەتسىز بولۋى.
اگرەسسيۆتى جارناما جانە «ءبىلىم ەمەس، برەند ساتۋ»
قارجىلىق تۇراقسىزدىققا قاراماستان، ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ اگرەسسيۆتى ماركەتينگكە كوپ اقشا سالۋى جۇيەلى پروبلەمانىڭ تاعى ءبىر بەلگىسى. بۇل قۇبىلىس ءبىلىمدى تاۋارعا اينالدىرىپ، ناقتى ساپانىڭ ورنىنا يميدجدى ساتۋعا باعىتتالعان.
اگرەسسيۆتى ماركەتينگتىڭ ءبىر بولىگى - وقۋ پروتسەسىندەگى ءبىلىمنىڭ قۇندىلىعىن ەمەس، باعالى ماتەريالدىق سىيلىقتاردى باستى ورىنعا قويۋ.
كەيبىر ءىرى ورتالىقتار وقۋشىلاردى تارتۋ ءۇشىن پاتەر، اۆتوكولىك، قىمبات گادجەتتەر ۇتىپ الۋ مۇمكىندىگىن جارنامالايدى. بۇل ءادىس بالالاردىڭ وقۋدى سىرتقى، تۇتىنۋشىلىق قۇندىلىقتارعا ايىرباستاۋىن قالىپتاستىرىپ، ولاردىڭ ىشكى موتيۆاتسياسىن السىرەتەدى. وقۋشى وقۋدى بولاشاقتاعى مانساپ ءۇشىن نەمەسە ءبىلىمنىڭ قۇندىلىعى ءۇشىن ەمەس، تەك سىرتقى، تۇتىنۋشىلىق قۇندىلىقتار ءۇشىن قاجەت دەپ قابىلداي باستايدى.
اگرەسسيۆتى ماركەتينگ قارجىلىق تۇراقسىز ورتالىقتاردىڭ قىزمەتىن جىلدام ناسيحاتتاۋ ءۇشىن، اسىرەسە جاستار اراسىندا ىقپالدى بلوگەرلەردى بەلسەندى تۇردە پايدالانادى. ولار ورتالىقتىڭ شىنايى ءبىلىم ساپاسىن تەكسەرمەي، تەك جارنامالىق كەلىسىمشارت نەگىزىندە، ورتالىقتاردى «ەڭ ۇزدىك» نەمەسە «يننوۆاتسيالىق» دەپ كورسەتەدى. بلوگەرلەرگە سەنە وتىرىپ، اتا-انالار مەن وقۋشىلار جارنامالاناتىن قىزمەتتىڭ ارتىندا تۇرعان قارجىلىق تاۋەكەلدەردى نەمەسە ءبىلىم ساپاسىنىڭ تومەندىگىن ەلەمەيدى.
ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسى جابىلىپ، اتا-انالار مەن مۇعالىمدەر زارداپ شەككەن ساتتە، باسقا ورتالىقتاردىڭ بۇل جاعدايدى ەتيكاعا قايشى پايدالانۋى نارىقتىڭ مورالدىق دەڭگەيىنىڭ تومەندىگىن كورسەتەدى. ماسەلەن، Tesla Education توڭىرەگىندەگى جانجالدان كەيىن، ءبىرقاتار باسەكەلەس ورتالىق زارداپ شەككەن اتا-انالارعا تىكەلەي قوڭىراۋ شالىپ، ولاردىڭ Tesla-دا وقىعان-وقىماعانىن سۇراعان. زارداپ شەككەن وتباسىلارعا تەگىن ءبىر ايلىق وقۋدى ۇسىنىپ، ودان كەيىن P جەڭىلدىكپەن وزدەرىنە تارتۋعا تىرىسقان. بۇل اتا-انالاردىڭ سەنىمسىزدىگى مەن قارجىلىق قيىندىقتارىن پايدالانىپ، قىسقا مەرزىمدە تابىس تابۋدى كوزدەيتىن تاعى ءبىر اگرەسسيۆتى جارنامانىڭ ءتۇرى دەسەك تە بولادى.
ءبىلىم ساپاسىنا قاتىستى قاراما-قايشىلىقتار
وسى ورايدا «جەكەمەنشىك ءبىلىم بەرۋ ورتالىقتارىنىڭ اگرەسسيۆتى جارناماسى مەن جوعارى تولەمدەرى ساپانىڭ كەپىلى مە، الدە اڭىز با؟» دەگەن زاڭدى سۇراق تۋىندايدى. بۇل سالادا قاراما-قايشى پىكىرلەر باسىم.
ءبىر جاعىنان، كوپتەگەن قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ورتالىقتارىندا تومەن جالاقى ءۇشىن جوعارى سىنىپ وقۋشىلارى نەمەسە ستۋدەنتتەر جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ پەداگوگيكالىق ءبىلىمى مەن تاجىريبەسى جەتكىلىكسىز بولۋى مۇمكىن. مۇنداي جاعدايدا، اتا-انالاردىڭ قىمبات تولەمدەرىنە قاراماستان، بالالاردىڭ ساپالى ءبىلىم الۋى كۇماندى بولادى.
ەكىنشى جاعىنان، ءىرى جەكەمەنشىك مەكتەپتەر وزدەرىن مەملەكەتتىك مەكتەپتەردەن جوعارى قويادى. ولار «بىزدە تەك ۇزدىكتەردىڭ ۇزدىگى جۇمىس ىستەيدى» دەپ مالىمدەيدى. شىنىندا دا، بۇل مەكتەپتەردە ەكى ديپلومدى، عىلىم دوكتورلارى (نەمەسە PhD)، جوعارى بىلىكتىلىك ساناتى بار مۇعالىمدەردى كەزدەستىرۋگە بولادى.
ءبيبىنۇر باقىتبەكتىڭ تاجىريبەسى دە وسى قاراما-قايشىلىقتى ايقىن كورسەتەدى.
جەكەمەنشىك مەكتەپ پەن مەملەكەتتىك مەكتەپتىڭ ءبىلىم بەرۋ دەڭگەيى اراسىندا تۇبەگەيلى ايىرماشىلىق جوق. جوعارى جالاقىعا كەلگەن بىلىكتى مۇعالىمدەر، ءيا، بار. ءبىراق ولاردىڭ باسىم بولىگى بالالارعا ءبىلىم بەرۋ ءۇشىن بارلىق شارتتارعا كونۋدە. قازىر مەنىمەن قوسا كوبىسى باسقا جۇمىس ىزدەۋدە، ءبىراق جاس ماماندار وتە كوپ. باسقا جەردەن جۇمىس تابۋ قيىن، - دەدى مۇعالىم ءوز سوزىندە.
بۇل پىكىرلەر جەكەمەنشىك ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ بىركەلكى ەمەس ەكەنىن كورسەتەدى. نارىقتا شىنىمەن دە جوعارى بىلىكتى، ءبىراق قارجىلىق تۇزاققا تۇسكەن مۇعالىمدەر بار. سونىمەن قاتار اقشا تابۋ ءۇشىن عانا اشىلعان، ارزان ستۋدەنتتەردى قولداناتىن، ءبىراق جوعارى ناتيجە تۋرالى ايتاتىن ورتالىقتار دا بار. اتا-انالاردىڭ مىندەتى - وسى ەكى ايىرماشىلىقتى اجىراتا ءبىلۋ.
ەكىجاقتى جاۋاپكەرشىلىك: ەكس-ءمينيستردىڭ كوزقاراسى
بۇرىن ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى بولعان، قازىرگى ق ر پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى اسحات ايماعامبەتوۆ قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ سالاسىن تەك مەملەكەتتىك باقىلاۋمەن شەكتەۋ ءتيىمسىز ەكەنىن العا تارتادى. ونىڭ پىكىرىنشە، بۇل سەكتوردا ەكىجاقتى جاۋاپكەرشىلىك قاعيداتى جۇمىس ىستەۋى قاجەت.
ايماعامبەتوۆ مەملەكەتتىڭ بارلىق پروتسەستەردى تولىق ليسەنزيالاۋ جانە قاداعالاۋ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ەكەنىن ايتادى.
مەملەكەت ءاربىر جەكە كاسىپكەردىڭ نەمەسە ج ش س- ءنىڭ قىزمەتىن ۇدايى باقىلاپ وتىرا المايدى، سوندىقتان قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ نارىعىنداعى جالپى ءتارتىپ ءوزىنىڭ ءتيىستى راسىمدەرىنە سايكەس جۇمىس ىستەۋى كەرەك. بۇل تۇجىرىم نارىققا كىرۋدىڭ جەڭىلدىگىن جاقتايدى، ءبىراق ساپاعا قاتىستى تاۋەكەلدەردى ارتتىرادى، - دەدى ول.
وسىعان بايلانىستى دەپۋتات ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنىڭ تۇراقتىلىعى مەن ساپاسىن انىقتاۋدا اتا-انالاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىن اتاپ ءوتتى. اتا-انا بالاسىن وقىتۋعا بەرمەس بۇرىن، ۇيىمنىڭ بەدەلىن، مۇمكىندىكتەرىن جانە، ەڭ باستىسى، مۇعالىمدەردىڭ بىلىكتىلىگىن مۇقيات تەكسەرۋى قاجەت. بۇل ولاردىڭ سەنىمى مەن قارجىسىن قورعاۋدىڭ باستى كەپىلى.
مەملەكەت تاراپىنان دا تالاپتاردىڭ بولۋى قاجەت ەكەنىن ايتا كەلىپ، ايماعامبەتوۆ سوڭعى كەزدەرى ەنگىزىلگەن جاڭا تەتىكتەرگە توقتالدى:
قازىر ارنايى تالاپتار بار، مىسالى، حاتتاما ارقىلى اشۋ. الدىڭعى جىلدان باستاپ وسىنداي جاڭا تەتىك ەنگىزدىك. سوندىقتان مەملەكەت وسى باعىت بويىنشا جۇمىس ىستەۋ كەرەك، - دەيدى ول.
جوعارىدا ايتىلعان ماسەلەلەردى قورىتىندىلاي كەلە، ءبىلىم بەرۋ نارىعىنداعى جاۋاپكەرشىلىك ەكى جاقتى ەكەنىن ەسكەرۋ قاجەت. تۇراقسىز ورتالىقتاردىڭ تۇزاعىنا تۇسپەۋ ءۇشىن اتا-انالار مىنا باستى ەرەجەلەردى ۇستانۋى ءتيىس:
جىلدىق تولەمنەن اۋلاق بولىڭىز، اسىرەسە ورتالىقتىڭ سەنىمدىلىگىنە كۇمانىڭىز بولسا، ءبىر جىلدىق الدىن الا تولەمگە بارىنشا جولاماڭىز. بۇل مەكتەپتىڭ نەمەسە دايىندىق ورتالىعىنىڭ ءسىزدىڭ اقشاڭىزدى كەلەسى ايداعى شىعىنداردى جابۋعا (جالاقى، ارەندا) پايدالانۋىن بىلدىرەدى. مۇمكىندىگىنشە اي سايىنعى نەمەسە توقساندىق تولەمدەردى تاڭداڭىز؛
قارجىلىق تۇراقتىلىقتى تەكسەرىڭىز، جارناماعا سەنبەي، ورتالىقتىڭ ناقتى جۇمىس تاجىريبەسىن، بۇرىنعى قىزمەتكەرلەردىڭ پىكىرلەرىن (جالاقىنىڭ تولەنۋى تۋرالى) جانە زاڭدى قۇجاتتارىن (ليسەنزيا، تىركەۋ دەرەكتەرى) سۇراڭىز؛
كادر ساپاسىن انىقتاڭىز، وقىتۋشىلاردىڭ بىلىكتىلىك ساناتىن، ديپلومدارىن جانە تاجىريبەسىن سۇراڭىز. ەگەر مەكتەپتە نەگىزىنەن تاجىريبەسى از ستۋدەنتتەر جۇمىس ىستەسە، بۇل جوعارى تولەمگە قاراماستان ساپانىڭ تومەندىگىن بىلدىرەدى.
جەكەمەنشىك ءبىلىم بەرۋ سەكتورى - تەك بيزنەس ەمەس، بۇل قازاقستاننىڭ بولاشاعىنا سالىنعان ەڭ ماڭىزدى ينۆەستيتسيا. الايدا نارىقتاعى سەنىمدىلىككە قارجىلىق جانە ەتيكالىق سوققى كەدەرگى ەتۋدە. ءاربىر ۇستازدىڭ ەڭبەگى ءادىل باعالانعاندا، ءاربىر تولەنگەن وقۋ اقىسى قورعالعاندا جانە ءبىلىمنىڭ قۇندىلىعى ماتەريالدىق سىيلىقتاردان جوعارى قويىلعاندا عانا ءبىز سەنىم داعدارىسىن ەڭسەرە الامىز.
بالانىڭ بولاشاعىنا سالىنعان ينۆەستيتسيا - بۇل ەڭ جوعارى قۇندىلىق. ونى تەك مەملەكەتتىك باقىلاۋ عانا ەمەس، سونىمەن قاتار جەكە كاسىپكەرلەردىڭ ەتيكاسى مەن اتا-انالاردىڭ سانالى تاڭداۋى قورعاي الادى.
اۆتور: ءبىرعانىم ءالي قىزى
el.kz