بۇعان ا ق ش پەن قىتايدىڭ جارنانى ۋاقىتىلى تولەمەۋى سەبەپ. بۇل ەكەۋى دە ۇيىمنىڭ باستى دونورى سانالادى. بيۋدجەتتىڭ 42 پايىزىن قارجىلاندىرادى. جالپى قازىر ب ۇ ۇ عانا ەمەس، ءبىرقاتار حالىقارالىق گۋمانيتارلىق باعدارلاما قيىن كەزەڭدە تۇر. ال 80 جىلدان بەرى جەر دۇنيەنىڭ قايعى قاسىرەتىنە الاڭداپ، كەدەي-كەپشىككە قورعان، جىعىلعانعا سۇيەۋ بولىپ كەلگەن باستى ۇيىمنىڭ بولاشاعى نە بولماق؟ ساراپشىلار نە دەيدى؟
ب ۇ ۇ بيۋدجەتىنىڭ ءبۇيىرى 4 جارىم ميلليارد دوللارعا تولماي تۇر. The Wall Street Journal باسىلىمىنىڭ دەرەگى بويىنشا، ا ق ش - 4 ميلليارد، ال قىتاي 455 ميلليون دوللار بەرەشەك. بيىل الەمدە 60 تان اسا حالىقارالىق ۇيىم ۆاشينگتوننىڭ دەمەۋ قارجىسىنان ايىرىلدى. قۇراما شتاتتار بۇلاردىڭ مۇشەلىگىنەن شىقتى. ال، سونىڭ جارتىسى - ب ۇ ۇ- نا قاراستى قۇرىلىمدار. سونىڭ ىشىندە دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى دا بار.
اق ءۇي اكىمدىگى ب ۇ ۇ- داعى قىزمەتكەرلەردىڭ جۇمىسقا كومىلىپ جاتقان ەشتەڭەسى جوق، - دەيدى. سونداي-اق بيزنەس-كلاسپەن ۇشۋدى دوعارۋ كەرەك. بۇدان بولەك ۇيىمعا اۋدارماشىلار مۇلدە قاجەت ەمەس. مۇنىڭ ورنىنا سيفرلىق كومەكشىلەردى قولدانعان دۇرىس. سوندىقتان باسى ارتىق شىعىنداردى قىسقارتۋ قاجەت، - دەيدى.
مايكل دجوردج دەسومبرە، ا ق ش مەملەكەتتىك حاتشىسىنىڭ شىعىس ازيا جانە تىنىق مۇحيتى ءوڭىرى بويىنشا كومەكشىسى
- ءبىز حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ جۇمىسى اشىق، جۇمسالعان قارجى مەن قابىلدانعان شەشىمدەر بويىنشا ناقتى جاۋاپ بەرسە دەيمىز. ا ق ش بۇدان بىلاي حالىقارالىق قۇرىلىمداردىڭ جەتەگىندە كەتپەيدى. قازىر ءبىز ورمۋز بۇعازىنداعى كەمە قاتىناسىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ مەن گازا، گايتي، سۋدان سياقتى ەلدەردە داعدارىستى شەشۋگە كۇش سالىپ جاتىرمىز. حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتان باس تارتپايمىز. ءبىراق كوپ ءسوز بەن قاعاز جۇزىندەگى ۋادەلەردەن گورى ناقتى ناتيجەگە قول جەتكىزسەك دەيمىز.
ءيا، قىرىق قۇبىلعان قازىرگى گەوساياسي جاعدايدا ب ۇ ۇ- نىڭ الەمدەگى باستى حالىقارالىق ۇيىم رەتىندەگى ىقپالى بۇرىنعىداي ەمەس. مۇنى ا ق ش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ تا ءجيى ايتادى. ءتىپتى مىندەتىن دۇرىس اتقارا الماي ءجۇر. ۇيىمنىڭ ورنىن ءوزى قۇرعان «بەيبىتشىلىك كەڭەسى» الماستىرۋى مۇمكىن دەگەن دە ەمەۋرىن تانىتقان ەدى.
دونالد ترامپ، ا ق ش پرەزيدەنتى:
- ءيا، مۇمكىن. ويتكەنى حالىقارالىق ماسەلەلەردى شەشۋدە ب ۇ ۇ وزىنە ارتىلعان جۇكتى دۇرىس ارقالاي الماي ءجۇر. ۇيىمنىڭ الەۋەتى زور. ءبىراق مۇنى تولىق پايدالانعان ەمەس. ب ۇ ۇ مەن توقتاتقان سوعىستىڭ ەشقايسىسىن دا شەشە العان جوق. مەن ولاردىڭ كومەگىنە جۇگىنگەن ەمەسپىن. سول قاقتىعىستاردى ب ۇ ۇ شەشەتىن ءجونى بار عوي. دەگەنمەن قاۋىمداستىق جۇمىستى توقتاتپاۋى كەرەك دەپ سانايمىن.
ال ساراپشىلار جاڭا ورگان قۇرىلسا، 1945 -جىلدان كەيىن قالىپتاسقان حالىقارالىق ءتارتىپ كۇيرەيدى. كۇللى الەم ۇستانعان ۇيرەنشىكتى ەرەجەلەر ءوز كۇشىن جوعالتادى، - دەيدى.
يوسسي مەكەلبەرگ، CHATHAM HOUSE ورتالىعىنىڭ تاياۋ شىعىس جانە سولتۇستىك افريكا بويىنشا باعدارلاماسىنىڭ زەرتتەۋشىسى:
- اق ءۇيدىڭ قازىرگى باسشىسى ب ۇ ۇ- نىڭ مارتەبەسىن تۇسىرگىسى كەلەدى. سول ارقىلى الەمدە ا ق ش- قا ىڭعايلى ءتارتىپ ورناتۋعا ۇمتىلادى. ب ۇ ۇ- نىڭ ءوز جارعىسى بار. بۇل نورمالار ادام قۇقىعى مەن جەنيەۆا كونۆەنسياسىنا نەگىزدەلگەن. ال جاڭا ورگان قۇرىلسا، قازىرگى حالىقارالىق ءتارتىپتىڭ ءىزى دە قالمايدى.
الەمدە 300 ميلليون ادام ب ۇ ۇ كومەگىنە مۇقتاج
ب ۇ ۇ- نىڭ دەرەگى بويىنشا قازىر الەمدە 300 ميلليون ادام قاۋىمداستىقتىڭ كومەگىنە مۇقتاج. بيىل 4 ايدا سونىڭ 14 ميلليونىنا قول ۇشىن سوزدىق، - دەيدى. الايدا قارجى قات. سوندىقتان حالىقارالىق گۋمانيتارلىق باعدارلامالارعا قاۋىپ كوپ. قىتاي الداعى ايدا 455 ميلليون بەرەشەگىن وتەۋگە ۋادە ەتتى. ءتىپتى ەلدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى رەسمي بەيجىڭدى ب ۇ ۇ- نىڭ باستى دەمەۋشىسىنە تەڭەدى.
ۇلى بريتانيا مەن گەرمانيا دا قارجىنى قىسقارتتى. ەۋروپانىڭ جەتەكشى ەكى ەلى ۇنەمدەۋگە كوشكەنىن ايتادى. ال شۆەتسيا مەن نيدەرلاندتا بيلىككە وڭشىل كۇشتەر كەلىپ، جارنالارىن ازايتتى. ال قارجى شەتەلدەگى ميسسيالاردى جۇرگىزۋگە عانا ەمەس، ۇيىم شتاب- پاتەرىنىڭ جۇمىسىن جالعاستىرۋعا دا جەتپەي تۇر. بيۋدجەتتىڭ 70 پايىزى ەڭبەكاقىعا جۇمسالادى. سوندىقتان ءبىرقاتار ءبولىمدى قىسقارتىپ، 3 مىڭ قىزمەتكەردى ورنىنان بوساتتى. اۋدارماشىلار جۇمىسىنىڭ ۋاقىتىن قىسقارتتى. ءتىپتى ەكسكالاتورلاردى دا وشىرگەن. الداعى ۋاقىتتا جوعارى لاۋازىمدى باسشىلار سانى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ازايتۋعا نيەتتى.
انتونيۋ گۋتتەريش، ب ۇ ۇ باس حاتشىسى:
- بيىل قىزمەتكەرلەر سانى 21 پايىزعا قىسقاردى. 11 اكىمشىلىك توپ بىرىكتىرىلدى، ۆالەنسيادا سيفرلىق ورتالىق اشىلدى، جالاقى ەسەپتەۋ جۇيەسى ورتالىقتاندىرىلدى. شامامەن 2000 قىزمەتكەردىڭ جۇمىسى ارزان قالالارعا كوشىرىلدى. ناعىز رەفورما قيىن شەشىمدەردى تالاپ ەتەدى. قازىر ءوز مۇددەسىن كۇيتتەيتىن نەمەسە ۋاقىت سوزاتىن كەزەڭ ەمەس. ءبىز 80 جىل بۇرىن ب ۇ ۇ قۇرىلتايشىلارى سەكىلدى بۇكىل ادامزاتتىڭ جانە بولاشاق ۇرپاقتىڭ مۇددەسى ءۇشىن ارەكەت ەتۋىمىز كەرەك.
ب ۇ ۇ ءوز مىندەتىن اتقارىپ ءجۇر مە؟
ب ۇ ۇ وسىدان 80 جىل بۇرىن قۇرىلدى. باستى ماقساتى - كەيىنگى ۇرپاقتى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان قورعاۋ بولاتىن. قازىر قۇرامىنا 193 مەملەكەت كىرەدى. ب ۇ ۇ باس اسسامبلەياسى، قاۋىپسىزدىك كەڭەسى، گااگاداعى حالىقارالىق سوت، سونداي-اق يۋنيسەف پەن دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى سەكىلدى ونداعان اگەنتتىك وسى ۋاققا دەيىن جاھانداعى تۇراقتىلىققا ۇلەس قوسىپ كەلدى.
ساراپشىلار ب ۇ ۇ- نىڭ 80 جىلدا جاساعان جۇمىسىن جوققا شىعارۋ قيسىنسىز، - دەيدى. قازىر الەم جۇرتشىلىعى حالىقارالىق قۇقىق جۇيەسىنە سەنبەيدى. ۋكرايناداعى سوعىس، تاياۋ شىعىستاعى شيەلىنىس، افريكاداعى گۋمانيتارلىق اپات، بوسقىندار ماسەلەسى - ب ۇ ۇ- دان جەدەل ارەكەت ەتۋىن تالاپ ەتەدى. الايدا ۇيىمنىڭ ابىرويى بۇرىنعىداي ەمەس.
ب ۇ ۇ الەمدەگى ىقپالىن ساقتاي الا ما، جوق پا؟ قازىر كوپتىڭ كوكەيىندە جۇرگەن باستى سۇراق وسى. ساراپشىلاردىڭ ءبىرى: ۇلكەن جەتىلىك، شاڭحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى سەكىلدى ايماقتىق ۇيىمداردىڭ ءرولى كۇشەيەدى دەسە، ەندى ءبىرى: ب ۇ ۇ الەمدەگى باستى كەلىسسوز الاڭى رەتىندە قالا بەرەدى، - دەيدى. ويتكەنى الەم ەلدەرىنىڭ ءبارىن ءبىر ۇستەل باسىنا جيناي الاتىن ودان باسقا ۇيىم ازىرگە جوق.
24.kz