«انالار كەڭەسى» - قوعامنىڭ تىرەگى
مەرەكە مامىر ايىنىڭ ەكىنشى جەكسەنبىسىندە ا ق ش، كانادا، گەرمانيا، يتاليا، تۇركيا، جاپونيا، برازيليا جانە اۋستراليا سىندى 20-دان استام مەملەكەتتە تويلانادى. قازاقستاندا دا انا مارتەبەسىن ايقىندايتىن بۇل كۇن ەرەكشە مانگە يە.
انانى قورعاۋ - مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك ساياساتىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى. ويتكەنى انا - تەك وتباسىنىڭ ۇيىتقىسى ەمەس، رۋحاني قۇندىلىقتاردى ۇرپاق بويىنا سىڭىرەتىن نەگىزگى تۇلعا.
وسى ماقساتتا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ «انالار كەڭەسى» جۇمىس ىستەيدى. قازىرگى تاڭدا ونىڭ رەسپۋبليكا بويىنشا 1713 بولىمشەسى بار. ونىڭ ىشىندە 17 وبلىستىق، 56 قالالىق، 159 اۋداندىق جانە 1481 اۋىلدىق بولىمشە قىزمەت ەتەدى. كەڭەس قۇرامىندا 16 051 ايەل بار.
بۇل قۇرىلىم وتباسى ينستيتۋتىن نىعايتۋعا، جاستار تاربيەسىنە، ۇلتتىق سالت- ءداستۇر مەن وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى دارىپتەۋگە ۇلەس قوسىپ كەلەدى.
انا ساۋلىعى مەن دەموگرافيا
دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى ەرتە بالالىق شاقتى بالانىڭ دامۋى ءۇشىن شەشۋشى كەزەڭ دەپ باعالايدى. سوندىقتان انا بولۋ تەك وتباسىلىق مارتەبە ەمەس، بالانىڭ دەنساۋلىعى مەن پسيحولوگيالىق تۇراقتىلىعىنا تىكەلەي ىقپال ەتەتىن ماڭىزدى ميسسيا.
قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ دەرەگىنشە، وتباسىندا بالالارمەن تۇراقتى بىرگە بولاتىنداردىڭ %44,5- ى - ايەلدەر، ال ەرلەردىڭ ۇلەسى - %25,6. بۇل كۇندەلىكتى كۇتىم مەن تاربيەدە انانىڭ ءرولى باسىم ەكەنىن كورسەتەدى.
انالاردىڭ دەموگرافيالىق ماڭىزى دا زور. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمەتىنە سايكەس، 2000-2025 -جىلدار ارالىعىندا قازاقستاندا انا بولۋدىڭ ورتاشا جاسى 26-دان 29 جاسقا دەيىن وسكەن.
سونىمەن بىرگە تۋۋ كورسەتكىشى تومەندەپ كەلەدى. ەگەر 2020 -جىلى جالپى تۋۋ كوەففيسيەنتى 1000 ادامعا شاققاندا 22,75 بولسا، وتكەن جىلى 16,43-كە دەيىن ازايعان.
دەگەنمەن وڭ وزگەرىستەر دە بار. سوڭعى بەس جىلدا ەلىمىزدە انا ءولىمى %35- عا تومەندەدى. سونداي- اق نارەستە جانە پەريناتالدىق ءولىم كورسەتكىشتەرى ازايعان.
كورىنبەيتىن اۋىر جۇك
قازىرگى قوعامدا انا بولۋ بارعان سايىن كۇردەلى ءارى كوپقىرلى رولگە اينالدى. دەرەك بويىنشا ايەلدەردىڭ %95- ى كۇن سايىن ءۇي شارۋاسىنا 1 ساعاتتان 6 ساعاتقا دەيىن جانە ودان دا كوپ ۋاقىت جۇمسايدى.
ءبىر بالاسى بار وتباسىلاردا بالالارعا كۇتىم جاساۋ مىندەتتەرى %50,7 جاعدايدا اتا- انالار اراسىندا بىرلەسىپ اتقارىلادى. الايدا 37,1% جاعدايدا بۇل تولىقتاي ايەلدىڭ موينىندا. ەر ادامداردىڭ دەربەس ۇلەسى نەبارى - %1,6. ال ءتورت جانە ودان كوپ بالاسى بار وتباسىلاردا جۇكتەمە ايەلدەرگە %49,6- عا دەيىن وسەدى.
بۇل - تەك تۇرمىستىق ماسەلە ەمەس. ايەلدەردىڭ %26,8- ى بالاسى بار ادامعا جۇمىس تابۋ وڭاي ەمەس ەكەنىن ايتقان. %27,3- ى بالا مانساپتىق وسۋگە كەدەرگى كەلتىرەدى دەپ سانايدى. %24,3- ى كاسىبي دامۋدا قيىندىق تۋىندايتىنىن ايتقان. سونىمەن بىرگە ايەلدەردىڭ %27- ى بالا كۇتىمىمەن جۇمىستى قاتار الىپ جۇرە الماعاندىقتان قىزمەتىنەن كەتۋگە ءماجبۇر بولعان. ەرلەر اراسىندا بۇل كورسەتكىش - %11.
مەملەكەتتىك قولداۋ
2024 -جىلعى ۇلتتىق بايانداماعا سايكەس، قازاقستاندىقتاردىڭ باسىم بولىگى انالارعا ارنالعان مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى تۋرالى حاباردار. كوپبالالى انالارعا ارنالعان جاردەماقىنى %81,3 بىلەدى. اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتى - %76,1، جۇكتىلىك جانە بوسانۋ دەمالىسىن - %73,5، بالا تۋعانداعى ءبىرجولعى تولەمدى - %71,4 حالىق بىلەدى.
ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، وتكەن جىلى بالا تۋعان كەزدەگى ءبىرجولعى جاردەماقىنى 338 مىڭ ادام العان. بۇل ماقساتقا 61,1 ميلليارد تەڭگە جۇمسالعان.
سونىمەن قاتار جۇمىس ىستەيتىن ايەلدەرگە مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنان بالا 1,5 جاسقا تولعانعا دەيىن اي سايىنعى الەۋمەتتىك تولەم بەرىلەدى. ال جۇمىس ىستەمەيتىن ايەلدەرگە بالا كۇتىمى بويىنشا مەملەكەتتىك جاردەماقى قاراستىرىلعان.
ەڭبەك زاڭناماسى اياسىندا انالارعا قىسقارتىلعان جۇمىس كۇنى، اقىلى ءۇزىلىس جانە تولىق ەمەس جۇمىس ۋاقىتى ءتارتىبى سياقتى جەڭىلدىكتەر ۇسىنىلادى.
سوڭعى جىلدارى بالا كۇتىمى بويىنشا تولەم مەرزىمى 12 ايدان 18 ايعا دەيىن ۇزارتىلىپ، كوپبالالى جانە ەرەكشە بالا تاربيەلەپ وتىرعان وتباسىلارعا ارنالعان جاڭا قولداۋ تەتىكتەرى ەنگىزىلدى.
انالار كۇنى - تەك قۇتتىقتاۋ ايتىلاتىن كۇن ەمەس. بۇل - انانىڭ قوعامداعى ءرولىن باعالاپ، ونىڭ ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋ جولدارىن ويلاستىراتىن ماڭىزدى داتا. ويتكەنى مىقتى انا - مىقتى وتباسى. ال مىقتى وتباسى قۋاتتى مەملەكەتتىڭ نەگىزى بولىپ قالا بەرمەك.