ءابىلحان قاستەيەۆ اتىنداعى ۇلتتىق ونەر مۋزەيىندە اشىلعان «سۋرەتشىنىڭ تولعاۋى» اتتى جەكە كورمە كورەرمەندى ۇلتتىڭ رۋحاني جادىمەن، ۋاقىتتىڭ ءۇنسىز اعىسىمەن قاۋىشتىرادى.
كورمە كەڭىستىگىنە قاز- قاتار تىزىلگەن كارتينالاردا ۇلتتىق بولمىس، تاريحي زەردە مەن تابيعات ۇيلەسىمى تۇتاس ءبىر كوركەم شەجىرەگە اينالعان. ءار تۋىندىدان تۋعان جەرگە دەگەن ىڭكارلىك، حالىقتىڭ رۋحاني تانىمى مەن ۋاقىت تىنىسى سەزىلەدى. بۇل، بالكىم، سۋرەتشىنىڭ تابيعاتتى جان دۇنيەنىڭ ايناسى رەتىندە قابىلدايتىنىنان بولار. سەرىكباي ءالجان پەيزاجدارىندا مەزگىل سيپاتى عانا ەمەس، ادام كوڭىلىنىڭ ىشكى ىرعاقتارى سويلەيدى. «قىسقى ورمان»، «تىنىشتىق»، «اۋىلداعى قىس» سەكىلدى تۋىندىلاردا قىستىڭ ۇنسىزدىگى قازاق دالاسىنا ءتان سابىر مەن بايىپتىلىقتى، وسكەن ولكەگە دەگەن سالقار ساعىنىشتى ارقالاپ تۇر. زاڭعار تاۋلار، بايابان دالا، سۋرەتشى قىلقالامىندا جان دۇنيەمەن ۇندەسىپ، كوركەم ويدىڭ تەرەڭ ارناسىنا اينالعان.
تاريح تاقىرىبى دا اۆتور شىعارماشىلىعىنىڭ التىن جەلىسى. جەلتوقسان وقيعاسىنا ارنالعان «بوستاندىق» كارتيناسى ازاتتىق اڭساعان ۇلت رۋحىن بەينەلەيدى. ال يۋنەسكو قورىنا ەنگەن «ۇلى قازاقتاردىڭ مۇراسىنان» تۋىندىسى ۇلتتىق مادەنيەتتىڭ ومىرشەڭدىگىن ايشىقتايدى. اباي قۇنانباي ۇلى، ءمىرجاقىپ دۋلات ۇلى، ماعجان جۇمابايەۆ، ساكەن سەيفۋللين بەينەلەنگەن پورترەتتەردە تاريحي تۇلعالاردىڭ كەسكىن-كەلبەتىمەن بىرگە رۋحاني بولمىسى دا تەرەڭ اشىلعان. «ابايدىڭ قارا سوزدەرى» شىعارماسىنىڭ رەسپۋبليكالىق «تاۋەلسىزدىك تولعاۋى» بايقاۋىندا I ورىن الۋى دا وسى كوركەمدىك ىزدەنىستىڭ جەمىسى.
2020-جىلعى پاندەميا كەزىندە دۇنيەگە كەلگەن ەكى جۇزدەن استام گرافيكالىق جۇمىس كورمەنىڭ مازمۇنىن تولىقتىرا تۇسكەن. بۇل توپتامادا ۋاقىتتىڭ كۇردەلى تىنىسى، ادامنىڭ جان كۇيى، ءومىردىڭ ءمانى مەن وتكىنشىلىگى ەرەكشە پلاستيكالىق شەشىممەن بەدەرلەنگەن. قاراپايىم شتريحتاردىڭ وزىنەن تولعانىس پەن تەرەڭ فيلوسوفيالىق وي اڭعارىلادى.
كورمەنىڭ جەتەكشىسى، ونەرتانۋشى اقبوتا ءالىمقوجينانىڭ ايتۋىنشا، سەرىكباي ءالجان شىعارماشىلىعى ۇلتتىق بەينەلەۋ ونەرىنىڭ ءداستۇرى مەن بۇگىنگى كوركەمدىك ىزدەنىستەرىن تابيعي ساباقتاستىرا بىلگەن. «اۆتوردىڭ ءاربىر تۋىندىسىندا قازاق دۇنيەتانىمى، تاريحي جادى مەن رۋحاني قۇندىلىقتار تەرەڭ كوركەمدىك شەشىم تاپقان. ونىڭ شىعارمالارى كورەرمەندى سىرتقى كورىنىستى تاماشالاۋعا عانا ەمەس، ءار وبرازدىڭ استارىنداعى ويدى سەزىنۋگە جەتەلەيدى. سۋرەتشىنىڭ جەمىستى شىعارماشىلىق جولىن ايشىقتاعان بۇگىنگى كورمە ۇلتتىق ونەردىڭ كوركەمدىك قۋاتىن تانىتاتىن تاعىلىمدى مادەني وقيعا»، دەيدى ونەرتانۋشى.
«ءومىردىڭ شىنايى بولمىسىن كورۋ ءۇشىن كەيدە كوز ەمەس، جۇرەك كەرەك» دەيدى شەبەر. مىڭ سان ويدى كەنەپكە قوندىرىپ، قاراپايىم كورىنىستەن ادامدى ويلاندىراتىن تەرەڭ مازمۇن تابا الماساڭ ءبارى بەكەر. ونەر جارمەڭكەسى سۋرەتشىنىڭ شىعارماشىلىق عۇمىرىنىڭ ساۋلەلى ساتتەرىنەن سىر شەرتەدى. ەلۋ جىل بويى شاكىرت تاربيەلەپ، قازاق بەينەلەۋ ونەرىنىڭ دامۋىنا سۇبەلى ۇلەس قوسقان سۋرەتشىنىڭ ەڭبەگى بۇگىندە مۋزەي قورلارىندا، جەكە كوللەكتسيالاردا، شاكىرتتەر شىعارماشىلىعىندا جالعاسىن تاۋىپ كەلەدى.
«سۋرەتشىنىڭ تولعاۋى» كورمەسى بوياۋلار اسەمدىگىنە سۇيسىندىرۋمەن شەكتەلمەيدى. ول ادامدى ءوز ىشكى الەمىنە ءۇڭىلتىپ، ۇلتتىق جادىمەن جۇزدەستىرەدى. كەنەپتەگى كەيىپكەرلەرگە قاراپ وتىرىپ، ۋاقىت پەن ونەردىڭ ماڭگىلىك ۇندەستىگىن سەزىنەسىڭ. ءبىر كارتينادا ۇلى دالاداعى قالا مادەنيەتى مەن ساۋدا-ساتتىقتىڭ قايناعان تىرشىلىگى كوز الدىڭا كەلسە، ەكىنشىسىندە اباي تۇلعاسى ۇلتتىڭ رۋحاني تەمىرقازىعىنا اينالىپ، تۇتاس ءبىر حالىقتىڭ تاعدىرىن ءوز اينالاسىنا توپتاستىرادى. ال تاعى ءبىر كارتينادا ەل ومىرىندەگى بەتبۇرىستى كەزەڭدەردى، حالىقتىڭ ءۇمىتى مەن قوعامدىق سەرپىلىسىن مىڭداعان تاعدىر ارقىلى سويلەتەدى. سۋرەتشى ءار كەيىپكەرگە جان ءبىتىرىپ، ءار بولشەكتى تاريحي قۇجاتتاي دالدىكپەن ورنەكتەي وتىرىپ، وتكەن مەن بۇگىننىڭ اراسىن جالعايتىن كوركەم كوپىر تۇرعىزعان، دەيدى سۋرەتشى ارمان زامانبەكوۆ.
الماتى
ارمان وكتيابر
egemen.kz