«بولاشاق» تۇلەگى شاكىرتتەرىمەن بىرگە وتاندىق ميكروچيپ جاساپ شىعاردى
استانا. KAZINFORM - استاناداعى Nazarbaev University-دە (NU) پروفەسسور نۇرسۇلتان قابىلقاس پەن شاكىرتتەرى جوبالاپ شىعارعان، «Designed in Kazakhstan» دەگەن تاڭباسى بار ميكروچيپ تانىستىرىلدى.
ميكروسحەمالاردى سيفرلىق تۇرعىدان جوبالاپ، سىناقتان وتكىزەتىن مامانداردى دايارلاۋ ماسەلەسىنە ارنالعان «كرەمني جولى: زاماناۋي قازاقستانداعى سيفرلىق ەلەكترونيكا جوبالاۋ سالاسىنداعى دامۋ مەن ءبىلىم بەرۋ» تاقىرىبىمەن ءوتىپ جاتقان فورۋمعا شاقىرىلعاندار قازاقستاندىق «ءونىمنىڭ» اتىن الەۋمەتتىك جەلىدەگى ءسۇيىنشى جاڭالىقتار ارقىلى تالايدان بەرى ەستىپ جۇرسە دە، بۇعان دەيىن قولمەن ۇستاپ كورمەگەن. فورۋمدا وسىنداي مۇمكىندىك بولدى.
تۇرمىستىق تەحنيكا مەن كەڭسە تەحنيكاسى، جاساندى زەيىن مەن عارىش تەحنولوگياسى، اقپارات پەن كوممۋنيكاتسيا، سيفرلاندىرۋ جانە مەديتسينا. قازىر بۇل سالالاردىڭ كەلەشەگىن ميكروسحەمالارسىز ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس. وسىنشا قات دۇنيەنى جوبالاپ وندىرەتىن ەلدەردىڭ سانى جىل وتكەن سايىن ارتىپ كەلەدى. قازاقستان دا وسى باسەكەنىڭ بەل ورتاسىندا ءجۇرۋ ءۇشىن ءتۇرلى باستامالاردى قولعا الىپ وتىر. سونىڭ ءبىرى - Nazarbaev University دە اشىلعان ميكروسحەمالاردى دايىنداۋ جانە سىناقتان وتكىزۋ كۋرسى.
وسى كۋرستىڭ ستۋدەنتتەرى پروفەسسور نۇرسۇلتان قابىلقاستىڭ جەتەكشىلىگىمەن شاعىن پروتسەسسوردىڭ ديزاينىن جاساپ، باعدارلاماسىن ءتۇزىپ شىققان. ينتەللەكتۋالدىق ءونىمدى ماتەريالدىق ونىمگە اينالدىرۋ ءۇشىن تايۆانداعى ءوندىرىس وشاعىمەن ارىپتەستىك ورناتىپ، ءبىر جىلدىڭ ىشىندە قازاقستاندىق عالىمداردىڭ ديزاينى بويىنشا ميكروچيپ قۇيىلىپ وتىر.
بۇل جوبانىڭ ءساتتى ىسكە اسۋىنا قىتاي عىلىم اكادەمياسى (CAS) جانىنداعى ەسەپتەۋ تەحنولوگيالارى ينستيتۋتىنىڭ كومپيۋتەرلىك ارحيتەكتۋرا جونىندەگى مەملەكەتتىك زەرتحاناسىنىڭ جەتەكشى مامانى، پروفەسسور يۋنگان باو مول ۇلەس قوسىپتى.
ونىڭ سوزىنشە، قىتاي الەم بويىنشا «ءبىر ستۋدەنت - ءبىر چيپ» باستاماسىن قولعا العان. ماقساتى - ميكروسحەمالار سالاسىنداعى ءبىلىم مەن بىلىكتى كومپيۋتەرلىك باعدارلامالار سياقتى بارشانىڭ قولى جەتەتىن، اشىق قۇندىلىققا اينالدىرۋ.
Nazarbaev University ءدىڭ ميكرسحەما ماماندارىن دايىنداۋ باستاماسى قىتايدىڭ وسى باستاماسىمەن ۇندەس بولىپ شىعىپ، يۋنگان باو قازاقستاندىقتارعا ساپالى ورتا قۇرۋ ءۇشىن كومەك قولىن سوزعان. وسىلايشا قازاقستاندىق «ءونىم» «ءبىر ستۋدەنت - ءبىر چيپ» باستاماسىنىڭ العاشقى جەمىسى بولىپ وتىر.
- بۇگىننىڭ بيىگىنەن قاراسام، قازاقستاندىق جاس عالىمدار ميكروسحەمالار ازىرلەپ، سىناقتان وتكىزۋ قۇزىرەتىن مەڭگەرىپ بولدى دەپ ايتا الامىن. پروفەسسور ن. قابىلقاس وسى سالاداعى مامانداردىڭ بىرنەشە بۋىنىن دايىنداپ، باستاعان جوبالارىن ءوز بەتىمەن جەتىلدىرە تۇسەتىندەي دەڭگەيگە جەتكەن مامان دەپ ەسەپتەيمىن، - دەيدى يۋنگان باو.
پروفەسسور نۇرسۇلتان قابىلقاس التى ستۋدەنتپەن بىرگە جاساعان ميكروچيپتىڭ ديزاينىن جاساپ، باعدارلاماسىن تۇزۋگە 3 اي كەتكەنىن ايتادى.
- بۇعان دەيىن قاراپايىم پروتوتيپتەرىمىز بولعاندىقتان، بەيىمدەلۋ تەز ءجۇردى. بارىنەن دە سول پروتوتيپتەر نەگىزىندە جەتىلدىرىلگەن ءونىمدى زاۋىتتان ءوندىرىپ شىعارۋعا كوپ ۋاقىت كەتتى، - دەيدى NU عالىمى.
نۇرسۇلتان قابىلقاس - «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ تۇلەگى. ميكروسەحەمالار سالاسىنداعى ءبىلىمدى ا ق ش- تا العان. ەندى سول ءبىلىمىن NU ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرىنە ءسىڭىرىپ ءجۇر.
- بۇل چيپكە 50-60 ينسترۋكتسيا «جازىلعان». سىيىمدىلىعىنا كەلسەك، 64 بيتتىك پروتسەسسور. پروتسەسسوردىڭ جادىن ۇلكەيتىپ، قوسىمشا كومپونەنتتەر قوسسا كوپتەگەن فۋنكسيالارعا يكەمدەپ پايدالانۋعا بولادى. قاراپايىم تىلمەن ايتساق فۋنكسيونالى شاعىن، قاراپايىم كومپيۋتەر تەكتەس تەحنيكالارعا پايدالانۋعا بولادى. ال ءسىز سۇراپ وتىرعان iPhone وندىرىسىنە قولدانىلاتىن چيپ جاسايتىنداي بىلىمگە جەتۋ ءۇشىن وسى قارقىنمەن كەمىندە 3-4 جىل تىنباي ەڭبەكتەنۋ كەرەك بولاتىن شىعار. تۇپكىلىكتى ماقساتىمىز دا سونداي دەڭگەيگە جەتۋ. بۇل جەردە ەڭ باستى قۇندىلىق - قازاقستاندىق مامانداردىڭ ميكروچيپتەردى ءوز بەتىمەن ديزاينداپ، باعدارلامالاي الاتىن قۇزىرەتتى يگەرۋىندە. ال ميكروچيپتى قولدانىس ماقساتىنا قاراي يكەمدەپ جەتىلدىرۋ، قۇرىلىمىن كۇردەلەندىرۋ ۋاقىتتىڭ ەنشىسىندەگى دۇنيە، - دەيدى نۇرسۇلتان قابىلقاس.
Nazarbaev University ءدىڭ 4 - كۋرس ستۋدەنتى ولجاس نۇرماندى 64 بيتتىك ميكروچيپ جاساعان توپتىڭ جەتەكشىسى دەۋگە بولادى.
- بۇل جەردە ءبىز جاڭادان ءونىم ويلاپ تاپتى ەكەن دەپ تۇسىنبەۋلەرىڭىز ماڭىزدى. ەڭ باستىسى، كود جازاتىن ورتا كەرەك. «RISC- V» پروتسەسىنىڭ اشىق قولدانىستاعى ارحيتەكتۋراسىمەن جاسادىق. ياعني، ەشقانداي ليتسەنزيا الىپ، پاتەنت تىركەۋدىڭ قاجەتى جوق. ءبىراق چيپتىڭ ديزاينىن، باعدارلاماسىن باستان-اياق ءوزىمىز جاساپ شىققاندىقتان قازاقستاندىق پروتسەسسور دەپ ايتۋعا ابدەن بولادى. ءبىز ونىڭ ديزاينىن بارىنشا قاراپايىم قىلىپ ىستەدىك. ال Intel- ءدىڭ، BND ءدىڭ ىستەپ جاتقان چيپتەرى بۇدان الدەقايدا كۇردەلى ارحيتەكتۋرامەن ازىرلەنەدى، - ول.
بۇل قۇزىرەت قازاقستاندىق ماماندارعا جارتىلاي وتكىزگىشتەردىڭ جاھاندىق يندۋسترياسىنا ەنەتىن جول اشۋى مۇمكىن. ول ءۇشىن زەرتتەۋ، ءبىلىم بەرۋ، تەحنولوگيانى وندىرىسكە كىرىكتىرۋ سالالارىندا تىڭعىلىقتى ءارى ساۋاتتى جۇمىس ىستەۋ قاجەت.