بيىل قازاقستان مەن بەلگيا اراسىندا ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناس ورناعانىنا 34 جىل تولدى. قازاقستان 1993 -جىلى بريۋسسەل قالاسىندا ءوز ەلشىلىگىن اشقان بولاتىن. ال بەلگيانىڭ قازاقستانداعى ديپلوماتيالىق وكىلدىگى 2006 -جىلى جۇمىس ىستەي باستادى. وسى ارالىقتا قوس مەملەكەتتىڭ الىس-بەرىسى، ەكىجاقتى بايلانىسى ۇزىلگەن ەمەس.
بريۋسسەل - ەۋروپالىق وداقتىڭ ساياسي ورتالىعى، ە و- نىڭ نەگىزگى ينستيتۋتتارى مەن حالىقارالىق ۇيىمدار شوعىرلانعان قالا. سوندىقتان دوستاس ەل قازاقستان ءۇشىن ەۋروپامەن ستراتەگيالىق ديالوگ جۇرگىزەتىن ماڭىزدى الاڭ سانالادى. قازىر دە استانا بريۋسسەلدى ەۋروپالىق وداقتاعى نەگىزگى ساياسي ءارى ەكونوميكالىق سەرىكتەس رەتىندە قاراستىرادى. مۇنى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ 2021 -جىلى بريۋسسەلگە جاساعان العاشقى رەسمي ساپارى بارىسىندا ايتقانى ەستە.
قازىر دە تاراپتار ساۋدا-ەكونوميكالىق ىقپالداستىقتى ىلگەرىلەتۋگە نيەتتى. جاھاندىق ەكونوميكا مەن لوگيستيكا جۇيەسى تۇبەگەيلى وزگەرگەن تۇستا بىرلەسىپ باعىت الۋدىڭ ءمانى اشىلا تۇسكەن. ەۋروپانىڭ ستراتەگيالىق رەسۋرستارعا سۇرانىسى، جاڭا كولىك دالىزدەرىنىڭ دامۋى مەن ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى ەكى ەل ىنتىماقتاستىعىنا جاڭا سەرپىن بەرىپ وتىر.
حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى ورتاق ۇستانىمداردى ايتا كەتۋ كەرەك. قازاقستان مەن بەلگيا تەرروريزممەن كۇرەس، يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جانە قارۋسىزدانۋ ماسەلەلەرىندە ۇقساس ويدا. مىسالى، بەلگيانىڭ يپر قالاسىندا سەمەي يادرولىق پوليگونى قۇرباندارىنا ارنالعان ەسكەرتكىش ورناتىلۋى - سوزىمىزگە دالەل.
ەكونوميكالىق سەرىكتەستىك
بەلگيا قازاقستان ەكونوميكاسىنداعى ەڭ ءىرى شەتەلدىك ينۆەستوردىڭ وندىعىنا كىرەدى جانە ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىس جىل سايىن نىعايىپ جاتىر. 2024 -جىلى ەلارالىق تاۋار اينالىمى شامامەن 456 ميلليون دوللاردى قۇراسا، وتكەن جىلى 582 ميلليون دوللارعا دەيىن ءوستى.
بيىل دا وڭ ديناميكا ساقتالىپ وتىر. ق ر ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، العاشقى ءتورت ايدا الىس- بەرىس 179,5 ميلليون دوللارعا جەتىپ، وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 1,5 پايىزعا ارتقان.
بۇل رەتتە ەكسپورتتىڭ ءوسىمى ەرەكشە نازار اۋدارتادى. 2026 -جىلىدڭ قاڭتار-ءساۋىر ارالىعىندا بەلگياعا جونەلتىلگەن ەكسپورت كولەمى 10,1 پايىزعا ۇلعايىپ، 100,4 ميلليون دوللاردى قۇرادى. ال يمپورت 7,7 پايىزعا قىسقارىپ، 79 ميلليون دوللارعا دەيىن تومەندەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە ساۋدا بالانسىنىڭ وڭ سالدوسى ءتورت ەسە ءوسىپ، 5,6 ميلليون دوللاردان 21,4 ميلليون دوللارعا جەتكەنىن كوردىك.
بۇرىن بەلگياعا ەكسپورتتالاتىن ونىمدەردىڭ باسىم بولىگىن مەتالل مەن شيكىزات قۇراسا، بۇگىندە تاۋار ءتۇرى ءارتاراپتانىپ كەلەدى. اسىرەسە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ ۇلەسى ارتىپ، بەلگيا قازاقستاندىق اگروونەركاسىپ ونىمدەرى ءۇشىن ماڭىزدى ەۋروپالىق نارىقتاردىڭ بىرىنە اينالدى. مىسالى، قازىر زىعىر ەكسپورتى ەرەكشە قارقىندى. ءونىم قازاقستاننان بەلگياعا جەتكىزىلەتىن تاۋاردىڭ شامامەن ۇشتەن ەكى بولىگىن قۇرايدى.
يمپورت قۇرىلىمى دا جاڭارعان. ءداستۇرلى ماشينا مەن جابدىقتاردان بولەك، جوعارى تەحنولوگيالىق ونىمدەر، فارماتسيەۆتيكا جانە ونەركاسىپكە ارنالعان تاۋارلاردىڭ ۇلەسى ۇلعايىپ جاتىر.
دەگەنمەن قازاقستان مەن بەلگيا اراسىنداعى ارىپتەستىكتىڭ نەگىزگى تىرەگى ينۆەستيتسيا دەۋگە بولادى. تاۋەلسىزدىك جىلدارىنان بەرى بەلگيا قازاقستان ەكونوميكاسىنا شامامەن 15 ميلليارد دوللار ينۆەستيتسيا قۇيدى. سونىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدە بەلگيالىق كاپيتالدىڭ قاتىسۋىمەن ونداعان كاسىپورىن جۇمىس ىستەپ كەلەدى. ولار حيميا ونەركاسىبى، لوگيستيكا، ينفراقۇرىلىم، ەنەرگەتيكا جانە سۋ تازارتۋ سياقتى ستراتەگيالىق سالالاردى قامتيدى.
بريۋسسەلمەن بايلانىس نە بەرەدى؟
كەيىنگى ەكونوميكالىق بولجامدارعا سەنسەك، قازاقستان- بەلگيا ىنتىماقتاستىعىنىڭ تەرەڭدەۋى ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى جاڭا گەوەكونوميكالىق ۇردىسكە سەبەپ بولۋى ىقتيمال. الەمدىك ەكونوميكا جانە ساياسات ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى ليديا پارحومچيكتىڭ ايتۋىنشا، بريۋسسەلمەن قارىم-قاتىناستى جاقسارتۋ ەۋروپاداعى شەشىم قابىلداۋ ورتالىقتارىمەن تىكەلەي بايلانىس ورناتۋدى بىلدىرەدى.
- قازاقستان ءۇشىن بريۋسسەلمەن ءوزارا ءىس-قيمىل ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تۋدىرادى، ويتكەنى بەلگيا گەوساياسي تۇرعىدان ەۋروپاداعى شەشىم قابىلداۋ ورتالىعى سانالادى. ەلدە ەۋروپالىق وداقتىڭ نەگىزگى ينستيتۋتتارى، شامامەن 38 ۇيىم جانە ەۋروپالىق قۇرىلىمداردىڭ 30 مىڭنان استام قىزمەتكەرى بار، - دەيدى ليديا پارحومچيك.
ساراپشىلاردىڭ پايىمىنشا، پرەزيدەنتتىڭ كەزەكتى ساپارىندا جاڭا كولىك باعىتتارىن قالىپتاستىرۋ، شيكىزات جەتكىزىلىمىن ءارتاراپتاندىرۋ ماسەلەسى كوتەرىلەتىن سەكىلدى.
- 2022 -جىلدان كەيىن قازاقستاننىڭ ەۋروپالىق مەملەكەتتەر ءۇشىن ماڭىزى ارتتى. ەۋروپا جاڭا كولىك باعىتتارى مەن ستراتەگيالىق رەسۋرستار الاتىن بالاما باعىتتى بەلسەندى ىزدەۋدە. قازاقستان بۇل تۇرعىدا بىرەگەي جاعدايدا تۇر. ءبىر جاعىنان، رەسپۋبليكا كاسپيي تەڭىزى، وڭتۇستىك كاۆكاز جانە تۇركيا ارقىلى ەۋروپا مەن ازيانى جالعايتىن ورتا ءدالىزدىڭ نەگىزگى بۋىنىنا اينالىپ كەلەدى. ەكىنشى جاعىنان، ەلىمىزدە ەۋروپا ەكونوميكاسىنىڭ تسيفرلىق جانە جاسىل ترانسفورماتسياسىنا قاجەتتى اسا ماڭىزدى مينەرالداردىڭ مول قورى بار، - دەيدى ابىلاي حان اتىنداعى قاز ح ق ج ا ت ۋ- دىڭ اعا وقىتۋشىسى، ساياساتتانۋشى مۇراد ءشامىلوۆ.
ايتىلعان تۇجىرىم شىندىققا جاقىن ءارى ناقتى جوبالارمەن بەكي تۇسكەن دەسە دە بولادى. مىسالى، جىل باسىندا لوگيستيكا سالاسىنداعى الىپ ۇيىم - «KTZ Express» كومپانياسى جۇك تاسىمالىن دامىتۋدا شەشۋشى قادام جاسادى. كومپانيا اقتاۋ، اليات جانە پوتي پورتتارىنان ءوتىپ، جەرورتا تەڭىزى ارقىلى ەۋروپانىڭ ءىرى لوگيستيكالىق حابىنا جالعاسقان بولاتىن.
ليديا پارحومچيك اتالعان تاجىريبەنى قازاقستان ءۇشىن ماڭىزدى سانايدى.
- بەلگيا تاراپىنان قىزىعۋشىلىق جوعارى ەكەنىن كورىپ وتىرمىز. سوڭعى ونجىلدىقتا بۇل ەل قازاقستان ەكونوميكاسىنا شامامەن 14 ميلليارد دوللار ينۆەستيتسيا قۇيدى. جىل سايىنعى ينۆەستيتسيا كولەمى ورتا ەسەپپەن 1 ميلليارد دوللار دەڭگەيىندە ساقتالىپ كەلەدى. ياعني بەلگيا ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ ىشىندە قازاقستانعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ كەلەدى. بۇل ەلارالىق بايلانىستىڭ دەڭگەيىن ايشىقتايدى، - دەيدى سپيكەر.
ساراپشىلاردىڭ ورتاق ۇستانىمى بويىنشا، استانا مەن بريۋسسەل اراسىنداعى بولاشاق ىنتىماقتاستىق ساۋدا كولەمىن ارتتىرۋمەن شەكتەلمەيدى. لوگيستيكا، ستراتەگيالىق مينەرالدار، تەحنولوگيالار مەن ينۆەستيتسيالار سالاسىندا جوبالار كۇتىپ تۇر. باستىسى، ەكى ەل ەۋرازيانىڭ جاڭا ەكونوميكالىق الەۋەتىن دامىتاتىن بولادى.
انتۆەرپەن باعىتى
سوڭعى جىلدارى قازاقستان- بەلگيا قاتىناسى ءداستۇرلى ديپلوماتيا شەڭبەرىنەن شىعىپ، ناقتى ستراتەگيالىق باعىتقا ويىستى. سونىڭ جارقىن مىسالى - وتاندىق ءونىم ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك ءدالىزى ارقىلى انتۆەرپەن تەڭىز پورتىنا تاسىمالدانىپ جاتىر.
بۇل جاي لوگيستيكالىق جوبا ەمەس، ستراتەگيالىق ءمانى تەرەڭ قادام دەسەك بولادى. ويتكەنى انتۆەرپەن - ەۋروپانىڭ ءىرى پورتتارىنىڭ ءبىرى. قۇرلىقتاعى ساۋدا بايلانىسىندا ەلەۋلى ورىن الادى. بەلگيامەن بايلانىستاعى مۇنداي قادام ترانسكاسپيي باعىتىنىڭ ازيا مەن ەۋروپانى بايلانىستىراتىن بالاما ءدالىز رەتىندە ماڭىزىن كۇشەيتەتىنى انىق.
بۇل ۇدەرىستى تولىقتىراتىن تاعى ءبىر باعىت بار، ول - ستراتەگيالىق مينەرالدار مەن شيكىزات رەسۋرسى. ەۋروپالىق وداق جاسىل ەكونوميكاعا كوشۋ، جوعارى تەحنولوگيالىق ءوندىرىستى دامىتۋ جانە ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتۋ ءۇشىن سەنىمدى رەسۋرس كوزدەرىن ىزدەۋدە.
وسى ورايدا قازاقستان ەۋروپا ءۇشىن ماڭىزدى سەرىكتەسكە اينالاتىن سەكىلدى. اسىرەسە ەۋروپانىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىنە قازاقستان ۋرانىنىڭ ەلەۋلى اسەرى بارىن جوققا شىعارا المايمىز. كەلەشەك ستراتەگيالىق مينەرالدارعا، شيكىزاتقا سۇرانىس ارتسا نەمەسە جاڭا ەنەرگەتيكالىق جوبالار جۇزەگە اسسا، ءبۇتىن قۇرلىقتىڭ قازاقستانعا بۇرىلۋى عاجاپ ەمەس. ول ءۇشىن بەلگيامەن بايلانىستى بۇگىننەن نىعايتۋ وزەكتى.
ج ي مەن جاڭا ءبىلىم
ەۋروپانىڭ جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرى كريتيكالىق جانە سيرەك كەزدەسەتىن مەتالداردى وڭدەۋ باعىتىندا بىرلەسكەن جوبالار ازىرلەۋگە بەيىل. Deep-tech, ينجەنەرلىك ءبىلىم بەرۋ سەكىلدى بۇرىننان قالىپتاسقان ارىپتەستىكتى دە جانداندىرۋ جايى كوپ تالقىلانادى. الدا كەلىسىمدەردى ناقتى عىلىمي جوبا مەن ورتاق پلاتفورمالارعا اينالدىرۋ مىندەتى تۇر.
بۇل مىندەتتى ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن عىلىمي ورتانىڭ الەۋەتى ارقىلى شەشۋگە بولاتىنداي. مىسالى، جۋىردا قازاقستان بەلگيانىڭ KU Leuven ۋنيۆەرسيتەتىمەن زەرتتەۋ باعدارلامالارىن دايارلاۋ جانە ونەركاسىپكە باعىتتالعان شەشىمدەر ازىرلەۋگە كەلىستى. سونىمەن قاتار Horizon Europe باعدارلاماسىنا قاتىسۋدى ۇدەتتى. وسىلايشا، عىلىم مەن بيزنەس حالىقارالىق كونسورتسيۋمدارعا قوسىلىپ، بىرلەسكەن جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك الدى.
ساراپشىلار بەلگياعا جاساندى ينتەللەكت باعىتىنداعى تاجىريبەمىزدى ءبولىسۋ كەرەك دەپ سانايدى. ونىڭ ىشىندە ەلدەگى جي ەكوجۇيەسىنىڭ ماڭىزدى ورتالىعىنا اينالىپ ۇلگەرگەن Alem AI پلاتفورماسىن كەڭەيتۋگە تاپتىرماس قادام سانايدى. Alem AI جۇيەسىن ەۋروپا نارىعىنا جارنامالاي الساق، ءبىلىم، عىلىم، ستارتاپ جانە يندۋستريانى بىرىكتىرىپ، حالىقارالىق تەحنولوگياعا قول جەتكىزۋ جەڭىلدەمەك.
بۇگىندە مادەني- گۋمانيتارلىق بايلانىستار دا قاتار دامىپ كەلەدى. بيىل بەلگيانىڭ گەنت قالاسىندا «Qazaq Roots» قازاق مادەني ورتالىعى اشىلىپ، قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋ مەن ۇلتتىق مادەنيەتتى ناسيحاتتاۋعا ارنالعان ماڭىزدى الاڭعا اينالدى. بۇعان دەيىن بريۋسسەلدە دە وسىنداي ورتالىق اشىلعان بولاتىن.
اۆتورلار
ەرسىن شامشادين