كەلىپ تۇرعان بۇلتتىڭ جاۋماي كەتەتىنى نەمەسە وزگە اۋماقتى كولدەتىپ جاتاتىنى بار. جاڭا تەحنولوگيا وسى جاعدايدى رەتتەۋگە سەپ. جوبانى تۇركىستان وبلىسى بىرىككەن اراب امىرلىگى ۇلتتىق مەتەورولوگيا ورتالىعىمەن بىرلەسىپ, حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق اياسىندا جۇزەگە اسىرىپ وتىر. اۋا رايىن موديفيكاتسيالاۋ جانە جاۋىن-شاشىندى جاساندى تۇردە كوبەيتۋ تەحنولوگياسى دامىعان ەلدەردە سوڭعى 50 جىلدان بەرى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى.
قازاقستان وڭىردە جاساندى جاڭبىر تەحنولوگياسىن تاجىريبەلىك تۇرعىدا قولدانۋعا كوشكەن العاشقى ەل. جوبانى سالتاناتتى ىسكە قوسۋ راسىمىندە ەلىمىزدىڭ ۆيتسە-پرەمەرى -جاساندى ينتەللەكت جانە سيفرلىق دامۋ ءمينيسترى جاسلان ماديەۆ بۇل تەحنولوگيا قازاقستاننىڭ سۋ قاۋىپسىزدىگى ماسەلەلەرىن جاھاندىق دەڭگەيدە شەشۋگە بەيىمدىلىگىن كورسەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.
جاسلان ماديەۆ، ق ر پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى-جاساندى ينتەللەكت جانە سيفرلىق دامۋ ءمينيسترى:
- بۇگىندە سۋ قاۋىپسىزدىگى، كليماتتىق تۇراقتىلىق تەك ەكولوگيالىق ماسەلەلەر ەمەس، ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ، ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتىڭ جانە ۇزاق مەرزىمدى ءوسۋدىڭ نەگىزگى فاكتورىنا اينالۋدا. ورتالىق ازيا قازىردىڭ وزىندە كۇردەلى كليماتتىق سىن-قاتەرلەرگە تاپ بولىپ وتىر. سوندىقتان ەلىمىز كليماتتىق تەحنولوگيالاردى ستارتەگيالىق باسىمدىقتىڭ ءبىرى رەتىندە قاراستىرادى. بۇل جوبانىڭ حالىقارالىق ساراپشىلارمەن جانە مەتەورولوگيا سالاسىنداعى جەتەكشى جاھاندىق ۇيىمدارمەن بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرۋى ەرەكشە ماڭىزعا يە.
ماماندار بۇل جوبا جاۋىن-شاشىن كولەمىن 10-20 پايىزعا دەيىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتادى. سوندىقتان تۇركىستان وبلىسى كەزدەيسوق تاڭدالىپ وتىرعان جوق. ەلىمىزدەگى سۋارمالى جەردىڭ 4/1 بولىگى وسى وڭىرگە تيەسىلى. ياعني بۇل ءادىس وبلىستاعى 911 مىڭ گەكتار ەگىستىك جەردەگى قۇرعاقشىلىق پەن سۋ تاپشىلىعىنىڭ سالدارىن ازايتۋ ماقساتىندا قولدانىلادى.
ابدۋللا احمەد ءال-ماندۋس، ب ۇ ۇ دۇنيەجۇزىلىك مەتەورولوگيالىق ۇيىمىنىڭ پرەزيدەنتى، بىرىككەن اراب امىرلىگى ۇلتتىق مەتەورولوگيا ورتالىعىنىڭ باس ديرەكتورى:
- مۇنداي تەحنولوگيالار قىتاي، ا ق ش، ب ا ءا، فرانسيا جانە ساۋد ارابياسىندا بەلسەندى تۇردە قولدانىلادى. ءبىز وسى سالاداعى ءوزىمىزدىڭ كوپجىلدىق تاجىريبەمىزدى سىزدەرمەن بولىسۋگە كەلدىك. جاساندى جاڭبىر جاۋعىزۋ ارقىلى ءبىز القاپتاردى سۋمەن قامتاماسىز ەتىپ، جايىلىمداردىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرامىز. جوبا قۇرعاقشىلىقتان كەلەتىن شىعىندى ازايتىپ، ءونىم كولەمىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جوبا ەڭ الدىمەن اعىنسۋ تاپشى ەگىس القاپتارىنا قولدانىلادى. جۇمىس مەتەورولوگيالىق جانە پروفيلدىك مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قاتىسۋىمەن اۋا رايى جاعدايىن، ەكولوگيالىق احۋالدى جانە سۋعا قاجەتتىلىكتى ەسكەرە وتىرىپ جۇرگىزىلەدى.
«جاساندى جاڭبىر راديۋسى 5 شاقىرىمنان اسپايدى. سوندىقتان سەل بولۋ قاۋىپى جوق»، - دەيدى ماماندار. جاڭبىر جاۋدىرۋ ءۇشىن حالىقارالىق تاجىريبەدە قولدانىلاتىن تۇز نەگىزىندەگى رەاگەنتتەر پايدالانىلادى.
ءاليا وسپانوۆا، «سيفرلىق ۇكىمەتتى قولداۋ ورتالىعى» باس ديرەكتورى:
- ارنايى ۇشاق بۇلتتارعا جاقىندايدى دا بۇلتتىڭ ىشىندە ارنايى شەڭبەر جاسايدى. سول شەڭبەردىڭ ىشىنە عانا وسى تۇز سەبىلەدى. تۇزدىڭ يننوۆاتسيالىق ءادىسى سونشالىقتى ول بۇلتتى 10 شاقىرىم بيىكتىككە دەيىن ۇلكەيتىپ، 20 پايىزعا دەيىن سۋ بەرەدى. سونداي-اق تاسقىنعا سەبەپ بولاتىن الەمدە بىردە-ءبىر فاكتىسى جوق. ءبىز بۇنى قاجەتتى جەرگە عانا سەبەمىز.
بۇگىنگى ۇسىنىلىپ وتىرعان جاساندى جاڭبىر جاۋعىزۋ تەحنولوگياسى - بولاشاققا باعىتتالعان بىرەگەي جوبا. قازىردىڭ وزىندە ناقتى ىستەر اتقارىلۋدا. شاھارعا 4 توننا يننوۆاتسيالىق رەاگەنت جەتكىزىلدى. ارنايى اۋە كەمەسى العاشقى تەحنيكالىق ۇشۋ ساپارىن ءساتتى ورىندادى.
الجابەري احمەد، باس ۇشقىش:
- ءبىز الدىمەن بەلگىلەنگەن باعىت بويىنشا ۇشىپ، بۇلتتاردىڭ قۇرامى جايىندا وپەراتورلارعا اقپارات بەرەمىز. ولار ونى زەرتتەپ، زەردەلەيدى. سەبەبى جوبانىڭ جۇزەگە اسۋى تىكەلەي اۋا رايى مەن بۇلتقا بايلانىستى. بۇلتتىڭ تۇرلەرى كوپ. ونىڭ بارلىعى بىردەي جاڭبىر جاۋعىزا بەرمەيدى. ناقتى بەلگىلى بولعان كەزدە كوككە كوتەرىلىپ، ءتيىستى جۇمىستى اتقارامىز.
بىرىككەن اراب امىرلىگى ۇلتتىق مەتەورولوگيا ورتالىعىنىڭ ماماندارى تۇركىستان وبلىسىندا تەك جاڭبىر جاۋعىزىپ قانا قويمايدى. ولار 2 اي بويى جەرگىلىكتى مامانداردى وقىتىپ، وسى ىسكە ماشىقتاندىرادى. «ءبىز ءۇشىن بۇل - سيفرلىق تەحنولوگيالارعا نەگىزدەلگەن زاماناۋي كليماتتىق ينفراقۇرىلىمدى قالىپتاستىرۋدىڭ باستاۋى»، - دەيدى ماماندار.
ايتا كەتەيىك، جوبا ەلىمىزدەگى وننان اسا مينيسترلىكتىڭ قاتىسۋىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.
جاساندى جاڭبىر ءورتتىڭ الدىن الادى
تۇنەرگەن بۇلتتان سۋ ساۋۋ ۇدەرىسى جاھاندىق جىلۋ قاۋىپكە اينالعان قازىرگىدەي كەزدە مول مۇمكىندىك. مۇنىڭ تاعى ءبىر پايداسى - ءورتتىڭ الدىن الۋعا، وتتى سوندىرۋگە دە سەپ. ياعني ۇشاقتىڭ كومەگىمەن بۇلتتى ءۇيىرىپ، قاجەتتى جەرگە جاڭبىر جاۋعىزۋعا بولادى. بۇل جاۋىن-شاشىن مولشەرىن ادەتتەگىدەن 20 پايىزعا دەيىن ۇلعايتادى دەيدى ماماندار. تەحنولوگيا ەكى اي سىناقتان وتەدى. ەگەر تيىمدىلىگىن كورسەتىپ جاتسا، ەلدىڭ باسقا دا وڭىرلەرىندە قولدانىلادى.
ايزات ەلتاي، «قازگيدرومەت» ر م ك ع ز و كاسپي تەڭىزىنىڭ گيدرومەتەورولوگيالىق زەرتتەۋلەر باسقارماسىنىڭ باسشىسى:
- جازدا كۇن ىستىق، جاپىراقتار قۋرايدى، سودان ءورت پايدا بولادى. ەگەر سول جەرلەردە بۇلتتىلىق بولسا، «زاسيەۆ» جاساپ، الدىن الا ورماندى، جاپىراقتاردى سۋلاتىپ، ىلعالداندىرساق الدىن الادى دەگەندەي. بۇل تاجىريبە بار. رەاگەنت ەنگىزگەننەن كەيىن ناتيجەسىندە 20 مينۋتتا جاڭبىر بولۋى كەرەك. ول رەاگەنتتەردىڭ ىشىندەگى ەڭ باستى قولدانىلاتىن زاتتار - ناتري حلور، كالي حلور، تۇزدار. اۋادا بار حيميالىق ەلەمەنتتەر. سوندىقتان ول رەاگەنتتىڭ كولەمى دە كوپ ەمەس.
24.kz