بۇل جايىندا گۇلنار ءمىرجاقىپ قىزى «شىندىق شىراعى» كىتابىندا: «احاڭنىڭ فوتواپپاراتى بولاتىن، كوڭىلىنىڭ زاۋقى تۇسكەندە، قولى بوساعاندا بالالاردى سۋرەتكە تۇسىرەتىن. كەشكى شايدى سىرتقا ۇستەل شىعارىپ، ساماۋرىننان قۇيعىزىپ، گازەت وقىپ وتىرىپ ىشەتىن، سوندا كوزىنىڭ استىمەن اركىمنىڭ پسيحولوگياسىن باقىلايتىن»، دەپ جازعان.
الماتىداعى ورتالىق مەملەكەتتىك مۋزەيدە الاش قايراتكەرى احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ جەكە قورى بار. وسى قوردا ۇلت ۇستازىنا قاتىستى 17 فوتوسۋرەت ساقتالعان. ەكەۋى ءتۇپنۇسقا بولسا، 15 ءى - تەلنۇسقا. سونىڭ ءبىرى - احاڭنىڭ ءوزى تۇسىرگەن سۋرەت. سۋرەتتە مەكتەپ جاسىنداعى ەكى قىز بەينەلەگەن. الدارىندا جايىلعان داستارقان. داستارقان ۇستىندە قايناپ تۇرعان ساماۋرىن. سۋرەتتىڭ تومەنگى جاعىندا «چاي ۋ شولپان. فوتو اب. » دەگەن قولمەن جازىلعان جازۋ بار.
سۋرەتتىڭ تاعى ءبىر تەلنۇسقاسى احمەت بايتۇرسىن ۇلى مۋزەيىندە ساقتالعان ەكەن. ونى مۋزەيگە الاش قايراتكەرىنىڭ قىزى شولپان احمەت قىزى بەرىپتى. ءبىز وسى مۋزەي ديرەكتورى، احمەتتانۋشى رايحان يماحانبەتتەن سۋرەت جايىندا پىكىر سۇرادىق. «1993-جىلدىڭ سوڭىنا قاراي ماعان احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ قىزىمەن تانىسۋ باقىتى بۇيىردى،- دەپ باستادى اڭگىمەسىن.
- مەن ول كەزدە «حالىق كونگرەسى» گازەتىنىڭ ءتىلشىسى ەدىم. سايىن مۇراتبەكوۆتىڭ تاپسىرماسىمەن شولپان اپايدان سۇحبات الۋعا باردىم. سول كەزدەن باستاپ اپايمەن جاقىن تانىسىپ، ارالاسىپ كەتتىم. كوپ ۇزاماي گازەتتە «مەن بىلەتىن شولپان اپاي» دەگەن ماقالام جارىق كوردى. احمەت بايتۇرسىن ۇلى اقتالعاننان كەيىن اپاي قولىنداعى ءبىرشاما دۇنيەسىن ماعان كورسەتە باستادى. بىردە سۋرەتتەردى پاراقتاپ وتىرعاندا وسى فوتوسۋرەتتى كورسەتتى. شولپان اپاي: «مىنا سۋرەتتەگى مەن، قاسىمداعى قۇربىم. سۋرەتتى تۇسىرگەن - ءوزىمنىڭ اكەم. بۇل سۋرەت ورتالىق مۋزەيگە تاپسىرىلعان. ءبىراق ماعان فوتونىڭ جارتىسى عانا بەرىلىپ وتىر. نەگىزىندە اكەم وسى سۋرەتتى تۇسىرگەن كەزدە جانىمىزدا انام دا بولعان. ول ساماۋرىننىڭ جانىندا شاي قۇيىپ وتىرعان. نەگە ەكەنىن بىلمەيمىن، انامنىڭ سۋرەتى قيىلىپ قالعان. سوعان ءوزىم دە تاڭمىن»، دەگەن بولاتىن.
ورتالىق مۋزەي قىزمەتكەرلەرى اپايعا سۋرەتتىڭ تەلنۇسقاسىن بەرگەن ەكەن. كەيىن سول تەلنۇسقا گازەت بەتتەرىندە جاريالانا باستادى»، دەيدى رايحان يماحانبەت.
احمەت تانۋشىنىڭ ايتۋىنشا، شولپان اپايدىڭ قۇربىم دەگەنى احمەت ءبىرىمجانوۆتىڭ قىزى ىڭكار ەكەن. ەكى احمەت دە تورعايدان شىققانى بەلگىلى. گۇلنار ءمىرجاقىپ قىزى بۇل جايىندا: «ەكى احمەتتى ءبىر- بىرىنەن ايىرۋ ءۇشىن بۇل كىسىنى احاڭ- يۋست، بايتۇرسىنوۆتى احاڭ-پروس دەيتىن»، دەپ جازعانى بار. سول ايتپاقشى، سۋرەتتەگى ەكىنشى قىز - احاڭ- يۋستىڭ قىزى ىڭكار. احمەت ءبىرىمجانوۆ 1928 -جىلى ومىردەن ءوتىپ، ىڭكار اكەسىنەن ەرتە ايىرىلدى. 1931-1935-جىلدارى الماتىداعى دارىگەرلەر دايىندايتىن ينستيتۋتتا وقىدى. 1938-جىلى تۇرمىسقا شىعىپ، وتباسىلى بولدى. كەيىن بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور اتانىپ، 2002-جىلى ومىردەن ءوتتى.
1929-جىلى احمەت بايتۇرسىن ۇلى قۋدالانىپ، سولوۆكي لاگەرىنە جىبەرىلگەنى بەلگىلى. سول ۋاقىتتا ونىڭ وتباسى دا قۋعىن كوردى. احمەتتىڭ جارى بادريسافا بايتۇرسىنوۆا مەن قىزى شولپان تومسكىگە جەر اۋدارىلدى. احاڭ 1934-جىلى سولوۆكي لاگەرىنەن بوساعان سوڭ، بادريسافا مەن شولپان الماتىعا كەلدى. 1935-جىلى شولپان تۇرمىسقا شىعىپ كەتتى. ال احمەت پەن بادريسافا 1937-جىلعا دەيىن الماتىدا بىرگە تۇردى. 1937-جىلى ۇلت ۇستازى قايتا ۇستالعان كەزدە بادريسافانى دا تۇتقىنداپ الىپ كەتكەن. بادريسافا سول كەتكەننەن ورالماعان. قاي جەردە قايتىس بولعانى دا ءالى كۇنگە بەلگىسىز.
اسىلىندە شولپان احمەتتىڭ اعاسى ماشەن بايتۇرسىن ۇلىنىڭ قىزى بولاتىن. احمەت پەن بادريسافا ونى 3 جاسىندا باۋىرىنا باستى. شولپان دا تاعدىر تەپەرىشىن كوپ تارتتى. الدىمەن اناسىمەن بىرگە تومسكىدە ايداۋدا بولدى. ءسويتىپ، تولىق ءبىلىم الا المادى. الماتىعا كەلگەن سوڭ عانا بۋحگالتەرلىك وقۋعا قولى جەتتى. 1935-جىلى تۇرمىس قۇرىپ، ءۇبىرلى-ءشۇبىرلى بولدى. شولپان احمەت قىزى 1994-جىلى ومىردەن ءوتتى.
«شولپان اپاي ەلگە كەلگەننەن كەيىن، اكەسىنىڭ اتى اقتالعان سوڭ، ونىڭ مۇرالارىن جيناقتاي باستاعان. قازىرگى كۇنى ءبىزدىڭ مۋزەيدە احمەتتىڭ وتباسىنا قاتىستى سۋرەت جوق. تەك وسى «احمەت بايتۇرسىن ۇلى ءتۇسىردى» دەگەن، «چاي ۋ شولپان» دەپ قويىلعان جانە «فوتو اب» دەپ بەلگى سوعىلعان سۋرەت قانا بار. بولاشاقتا جاس زەرتتەۋشىلەر سۋرەتتىڭ تاريحىنا تەرەڭ ءۇڭىلىپ، ونىڭ العاشقى نۇسقاسى قاشان جاريالاندى، قاشان ءتۇسىرىلدى دەگەن باعىتتا جۇمىس جۇرگىزسە، نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى»، دەيدى رايحان يماحانبەت.
كىم بىلەدى، جەكە فوتواپپاراتى بولعان، سۋرەتكە ءتۇسىرۋدى ۇناتقان ۇلت قايراتكەرىنىڭ وبەكتيۆىنەن بۇدان دا باسقا كادرلار قالعان بولار. بالكىم، ولار ەسكى ساندىقتاردىڭ تۇبىندە، سارعايعان البومداردىڭ اراسىندا جاتقان شىعار. الايدا ازىرگە احاڭنىڭ فوتواپپاراتىنا ىلىككەن بىزگە بەلگىلى جالعىز فوتو وسى عانا.
سەرىكبول تىلەپبەرگەن ۇلى
egemen.kz