Kazinform ءتىلشىسى وسى ساۋالدارعا جاۋاپ ىزدەدى.
ساندار سويلەسىن
قازاقستاندا كوز اۋرۋلارىنىڭ كورسەتكىشى جاسوسپىرىمدەر اراسىندا ەداۋىر جوعارى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ دەرەگىنشە، 100 مىڭ بالاعا شاققاندا 0-14 جاس ارالىعىندا بۇل كورسەتكىش 4721,7 بولسا، 15-17 جاستاعىلار اراسىندا 9300 گە جەتكەن. ايىرماشىلىق ەكى ەسەگە جۋىق.
2026-جىلدىڭ العاشقى 6 ايىنداعى دەرەككە، ەلىمىزدە كوز اۋرۋلارىنا بايلانىستى 29245 بالا دارىگەر باقىلاۋىندا تۇر. ولاردىڭ 18211 ىندە ميوپيا، ياعني الىستان ناشار كورۋ انىقتالعان. كوز اۋرۋلارىنا شالدىعۋ كورسەتكىشى ەڭ جوعارى وڭىرلەر - استانا، الماتى جانە شىمكەنت قالالارى. قازاق كوز اۋرۋلارى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ مالىمەتىنشە، قالالىق مەكتەپتەردە ونىڭ تارالۋ دەڭگەيى 30 پايىزعا جەتەدى.
ميوپيا - قازاقستانعا عانا ءتان ماسەلە ەمەس. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، بۇگىندە الەم حالقىنىڭ 30 پايىزدان استامىندا ميوپيا كەزدەسەدى. بولجام بويىنشا، 2050-جىلعا قاراي بۇل كورسەتكىش 50 پايىزعا جۋىقتاپ، ميوپياسى بار ادامدار سانى شامامەن 5 ميللياردقا جەتۋى مۇمكىن. ولاردىڭ ءاربىر بەسىنشىسىندە اۋرۋدىڭ جوعارى دارەجەسى، ال شامامەن 200 ميلليون ادامدا پاتولوگيالىق ءتۇرى كەزدەسۋى ىقتيمال.
بۇل دەرەكتەر ميوپيانىڭ بۇكىل الەم ءۇشىن وزەكتى ماسەلەگە اينالعانىن كورسەتەدى. اسىرەسە بالالىق شاقتا پايدا بولعان ميوپيا بالا وسكەن سايىن كۇشەيىپ، اسقىنۋى مۇمكىن. سوندىقتان اۋرۋدى ەرتە انىقتاۋ جانە ونىڭ اسقىنۋىنا جول بەرمەۋ ماڭىزدى.
ماسەلە تەك تەلەفوندا ەمەس
بالالاردىڭ كورۋ قابىلەتى ناشارلاسا، اتا- انالار كوبىنە تەلەفون، پلانشەت پەن كومپيۋتەردى كىنالايدى. الايدا ميوپيانىڭ دامۋىنا باسقا دا فاكتورلار اسەر ەتەدى.
قازاق كوز اۋرۋلارى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ استاناداعى بالالار ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى گۇلناز قاسىمبەكوۆانىڭ ايتۋىنشا، نەگىزگى سەبەپتەردىڭ ءبىرى - كوزدى ۇزاق ۋاقىت شارشاتۋ.
- كىتاپتى 30 سانتيمەتردەن جاقىن ۇستاپ وقۋ، جازۋ، سۋرەت سالۋ، ۇساق كونسترۋكتورلارمەن ويناۋ، تەلەفون، پلانشەت پەن كومپيۋتەر قولدانۋ كوزگە قوسىمشا سالماق تۇسىرەدى، - دەيدى مامان.
اسىرەسە ساباقتان كەيىن دە گادجەتكە ءۇڭىلىپ وتىراتىن بالالاردىڭ كوزى جەتكىلىكتى تىنىقپاۋى مۇمكىن.
ميوپيانىڭ دامۋىنا دالادا از سەرۋەندەۋ دە اسەر ەتەدى. قازىر بالالار كۇننىڭ باسىم بولىگىن ۇيدە نەمەسە مەكتەپتە وتكىزەتىندىكتەن، تابيعي جارىقتا جۇرەتىن ۋاقىتى قىسقارادى.
- ادامنىڭ كوزى تابيعي جاعدايدا الىستاعى زاتتاردى كۇندىزگى جارىقتا كورۋگە بەيىمدەلگەن. الايدا بالالار كوبىنە جابىق جەردە بولعاندىقتان، كوزدىڭ مۇنداي مۇمكىندىگى شەكتەلەدى، - دەپ تۇسىندىرەدى گۇلناز قاسىمبەكوۆا.
تۇقىم قۋالاۋشىلىقتىڭ دا ىقپالى بار. اتا-اناسى نەمەسە جاقىن تۋىستارى الىستان ناشار كورەتىن بالالاردا ميوپيانىڭ پايدا بولۋ ىقتيمالدىعى جوعارى.
- ەگەر تۇقىم قۋالايتىن بەيىمدىلىگى بار بالا كوزىن ۇزاق ۋاقىت شارشاتسا، دالادا از سەرۋەندەسە ءارى ۇيقىسى قانباسا، ميوپيانىڭ ەرتە جاستان پايدا بولۋ قاۋپى ارتادى. دەگەنمەن بۇل تۇقىمىندا ميوپيا بار بالانىڭ كورۋ قابىلەتى مىندەتتى تۇردە ناشارلايدى دەگەن ءسوز ەمەس، - دەيدى دارىگەر.
دەمەك، ميوپيانىڭ الدىن الۋ ءۇشىن بالانىڭ ساباق پەن دەمالىس ۋاقىتىن دۇرىس ۇيلەستىرىپ، كوزىن شامادان تىس شارشاتپاۋىنا كوڭىل بولگەن ءجون.
ميوپيانى قالاي ەرتە انىقتاۋعا بولادى؟
ميوپيانىڭ العاشقى بەلگىلەرى بىردەن بايقالا بەرمەيدى. اسىرەسە كىشكەنتاي بالالار الىستاعى زاتتاردى انىق كورمەيتىنىن اڭعارماۋى نەمەسە بۇل تۋرالى اتا-اناسىنا ايتپاۋى مۇمكىن. كورۋ قابىلەتىنىڭ ناشارلاعانى كوبىنە مەكتەپتە، تاقتاداعى جازۋدى اجىراتۋ قيىنداعاندا بىلىنەدى.
- بالا تاقتاداعى جازۋدى انىق كورمەسە، الىستاعى زاتتارعا كوزىن سىعىرايتىپ قاراسا نەمەسە باسى جيى اۋىرسا، بۇل ميوپيانىڭ بەلگىسى بولۋى مۇمكىن. مۇنداي جاعدايدا وفتالمولوگكە قارالۋ قاجەت، - دەيدى گۇلناز قاسىمبەكوۆا.
دەگەنمەن مۇنداي بەلگىلەر بايقالماسا دا، بالانىڭ كوزى ساۋ دەپ ايتۋعا بولمايدى. كەيدە ميوپيا تەك جوسپارلى تەكسەرۋ كەزىندە انىقتالادى. سوندىقتان مامان بالالاردى جىلىنا كەمىندە ءبىر رەت وفتالمولوگكە كورسەتۋگە كەڭەس بەرەدى. ال كورۋ قابىلەتىندە وزگەرىس بولسا، دارىگەردىڭ ۇسىنىسىمەن تەكسەرۋ جيىلىگى ارتىپ، قاجەت جاعدايدا بالا ءۇش اي سايىن تەكسەرۋدەن وتەدى.
مۇنداي باقىلاۋ اۋرۋدى دەر كەزىندە انىقتاۋ ءۇشىن عانا ەمەس، ونىڭ قانشالىقتى جىلدام كۇشەيىپ جاتقانىن ءبىلۋ ءۇشىن دە قاجەت. ويتكەنى ميوپيا بالانىڭ ءوسۋ كەزەڭىندە ءورشۋى مۇمكىن.
بالا وسكەن سايىن ميوپيا كۇشەيە مە؟
گۇلناز قاسىمبەكوۆانىڭ ايتۋىنشا، ميوپيا 18-21 جاسقا دەيىن كۇشەيۋى مۇمكىن. بۇل بالانىڭ ءوسىپ-جەتىلۋ كەزەڭىندە كوز الماسىنىڭ دا وزگەرۋىنە بايلانىستى.
- ميوپيا پايدا بولعاننان كەيىن 18- 21 جاسقا دەيىن ۇلعايۋى مۇمكىن. سەبەبى بالا اعزاسى وسەدى، كوزدىڭ ولشەمى دە وزگەرەدى. كوز الماسى شامادان تىس ۇلعايسا، ميوپيا ءورشىپ، اۋىر اسقىنۋلارعا اكەلۋى مۇمكىن، - دەيدى مامان.
دەگەنمەن اۋرۋ بارلىق بالادا بىردەي دامىمايدى. كەيبىرىندە كورۋ قابىلەتى باياۋ وزگەرسە، ەندى بىرىندە ميوپيا جىلدامىراق كۇشەيۋى مۇمكىن. اسىرەسە كوز الماسى شامادان تىس ۇلكەيگەن جاعدايدا تورقابىقتىڭ زاقىمدانۋ قاۋپى ارتادى.
سوندىقتان ميوپيا انىقتالعاننان كەيىن بالانى دارىگەر باقىلاۋىندا ۇستاۋ ونى باياۋلاتۋعا باعىتتالعان ەمدەۋ تاسىلدەرىن قولدانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
كوزىلدىرىك كوزدى ناشارلاتا ما؟
ميوپيانى ەرتە انىقتاۋمەن قاتار، كورۋ قابىلەتىن دۇرىس تۇزەتۋ دە ماڭىزدى. الايدا كەي اتا-انا بالا كوزىلدىرىك تاعىپ ۇيرەنگەن سوڭ، ونى شەشكەندە كوزى بۇرىنعىدان دا ناشار كورەتىن بولادى دەپ قاۋىپتەنەدى.
- كوزىلدىرىك كورۋ قابىلەتىن ناشارلاتادى دەپ ويلاۋ - تۇبەگەيلى قاتە تۇسىنىك. وسى سەبەپتى كوپ جاعدايدا اتا-انالار مەن بالالار ونى تاعۋعا قۇلىقسىز بولادى. ال ميوپيا كەزىندە كوزىلدىرىك ەمنىڭ ءبىر بولىگى سانالادى. ول بالانىڭ انىق كورۋىنە كومەكتەسەدى، - دەيدى گۇلناز قاسىمبەكوۆا.
ميوپيا كەزىندە الىستاعى زاتتاردىڭ بەينەسى كوزدىڭ تورقابىعىنا جەتپەي، ونىڭ الدىنا شوعىرلانادى. سونىڭ سالدارىنان بالا الىستى بۇلدىراتىپ كورەدى. دۇرىس تاڭدالعان كوزىلدىرىك جارىق ساۋلەلەرىنىڭ تورقابىققا ءدال ءتۇسۋىن قامتاماسىز ەتەدى. ماسەلەن، بۇرىن تاقتاداعى جازۋدى اجىراتا الماعان وقۋشى كوزىلدىرىك تاققاندا ونى انىق كورە باستايدى.
بۇل كوزىلدىرىكتىڭ اسەرىنەن كورۋ قابىلەتى ناشارلايدى دەگەن ءسوز ەمەس. بالا انىق كورۋگە ۇيرەنگەندىكتەن، ونى شەشكەن كەزدە بۇرىنعى بۇلىڭعىرلىقتى كوبىرەك سەزىنۋى مۇمكىن.
دەگەنمەن كادىمگى كوزىلدىرىكتىڭ نەگىزگى قىزمەتى - الىستان كورۋدى تۇزەتۋ. ال ميوپيانىڭ كۇشەيۋىن باياۋلاتۋ ءۇشىن پەريفوكالدى كوزىلدىرىك پەن ورتوكەراتولوگيالىق لينزالار سياقتى ارنايى قۇرالدار قولدانىلۋى مۇمكىن.
- ورتوكەراتولوگيالىق لينزالار كوبىنە تۇندە تاعىلادى. ولار ۇيقى كەزىندە كوزدىڭ قاساڭ قابىعىنىڭ ءپىشىنىن ۋاقىتشا وزگەرتىپ، كۇندىز كوزىلدىرىكسىز انىق كورۋگە مۇمكىندىك بەرەدى، - دەپ ءتۇسىندىردى مامان.
الايدا مۇنداي تاسىلدەر بارلىق بالاعا بىردەي جارامايدى. وفتالمولوگ بالانىڭ جاسىن، ميوپيانىڭ دارەجەسى مەن دامۋ قارقىنىن ەسكەرىپ، ءتيىستى ءادىستى تاڭدايدى.
بالانىڭ كوز ساۋلىعىن ساقتاۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟
ميوپيانىڭ كۇشەيۋىن باياۋلاتۋ ءۇشىن كوزىلدىرىك پەن ارنايى لينزالاردى قولدانۋمەن قاتار، بالانىڭ كۇن تارتىبىنە دە كوڭىل بولگەن ءجون. اسىرەسە كوزدى شارشاتپاي، ساباق پەن دەمالىستى دۇرىس ۇيلەستىرۋ ماڭىزدى.
گۇلناز قاسىمبەكوۆا كىتاپ وقىعاندا، ساباق جازعاندا نەمەسە كومپيۋتەر قولدانعاندا ءۇزىلىس جاساپ وتىرۋعا كەڭەس بەرەدى. ول ءۇشىن 20-20-20 ەرەجەسىن ۇستانۋعا بولادى.
- بۇل ەرەجەگە سايكەس، بالا ءار 20 مينۋت سايىن جۇمىسىن توقتاتىپ، كەمىندە 20 سەكۋند بويى شامامەن 6 مەتر جەردەگى زاتقا قاراۋى كەرەك. مىسالى، تەرەزەدەن الىستاعى اعاشقا نەمەسە عيماراتقا كوز تاستاۋعا بولادى. وسىلايشا كوز تىنىعادى، - دەپ ءتۇسىندىردى دارىگەر.
مامان دالادا سەرۋەندەۋگە دە جەتكىلىكتى ۋاقىت ءبولۋدى ۇسىنادى. ونىڭ ايتۋىنشا، بالالار اپتاسىنا شامامەن 14 ساعات، ياعني كۇنىنە ورتا ەسەپپەن ەكى ساعات سىرتتا جۇرگەنى ءجون. تابيعي جارىقتا كوبىرەك بولۋ ميوپيانىڭ پايدا بولۋ ءقاۋپىن ازايتۋعا كومەكتەسەدى.
سونىمەن بىرگە تەلەفون، پلانشەت پەن كومپيۋتەردى پايدالانۋ ۋاقىتىن بالانىڭ جاسىنا قاراي شەكتەۋ قاجەت.
- ءبىر جاسقا دەيىنگى بالالارعا ەكران كورسەتپەگەن ءجون. ال 1-6 جاستاعىلار ساباقتان تىس ۋاقىتتا ەكران الدىندا كۇنىنە ءبىر ساعاتتان، 7-12 جاستاعىلار ەكى ساعاتتان ارتىق وتىرماۋى كەرەك، - دەيدى گۇلناز قاسىمبەكوۆا.
كوز اۋرۋلارىنىڭ سالدارى قانشالىقتى اۋىر؟
كوز ساۋلىعىن ساقتاۋعا ارنالعان كۇندەلىكتى شارالار ماڭىزدى بولعانىمەن، بارلىق اۋرۋدىڭ الدىن الۋ مۇمكىن ەمەس. كەيبىر تۋا بىتكەن نەمەسە جۇرە پايدا بولعان دەرتتەر كورۋ قابىلەتىن ەداۋىر ناشارلاتىپ، ءتىپتى مۇگەدەكتىككە اكەلۋى مۇمكىن.
دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، 2026-جىلعى 30-ماۋسىمداعى جاعداي بويىنشا قازاقستاندا كوز اۋرۋلارىنا بايلانىستى 17 جاسقا دەيىنگى 3 مىڭنان استام بالاعا مۇگەدەكتىك بەلگىلەنگەن. ولاردىڭ 300 گە جۋىعى - ءۇش جاسقا تولماعان بالالار.
مۇگەدەكتىككە كوزدىڭ تۋا بىتكەن اقاۋلارى، تورقابىق پەن كورۋ جۇيكەسىنىڭ اۋرۋلارى، سونداي-اق جوعارى دارەجەلى ميوپيانىڭ اسقىنۋى سەبەپ بولۋى مۇمكىن. دەگەنمەن بۇل كورسەتكىش تەك ميوپياعا ەمەس، كوز اۋرۋلارىنىڭ باسقا دا تۇرلەرىنە قاتىستى.
مۇنداي اۋىر زارداپتاردىڭ الدىن الۋدا اۋرۋدى مۇمكىندىگىنشە ەرتە انىقتاپ، ەمدەۋدى ۋاقىتىندا باستاۋدىڭ ماڭىزى زور. وسىعان بايلانىستى ەلىمىزدە بالالارعا كورسەتىلەتىن وفتالمولوگيالىق كومەكتى جەتىلدىرۋ شارالارى قولعا الىنعان.
قازاقستاندا قانداي شارالار قولعا الىنعان؟
كوز اۋرۋلارىنىڭ اۋىر زارداپتارىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ەلىمىزدە بالالارعا كورسەتىلەتىن وفتالمولوگيالىق كومەكتى جەتىلدىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر.
دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، كوز اۋرۋلارىن انىقتاۋ مەن ەمدەۋ ءتارتىبى جاڭارتىلىپ، شالا تۋعان نارەستەلەردىڭ رەتينوپاتياسىنا ارنالعان كلينيكالىق حاتتاما قابىلدانعان. بۇل دەرت اسقىنعان جاعدايدا سوقىرلىققا اكەلۋى مۇمكىن.
بۇل جۇمىستار 2025-2027-جىلدارعا ارنالعان جول كارتاسىندا دا قامتىلعان. قۇجاتتا مەديتسينالىق ۇيىمداردى قاجەتتى قۇرال-جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋ، مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ جانە رەتينوپاتيانى ەمدەۋدى جەتىلدىرۋ كوزدەلگەن.
سونىمەن قاتار كوز اۋرۋلارىن نارەستە كەزىنەن انىقتاۋعا كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. وسى ماقساتتا 2027-جىلدان باستاپ جاڭا تۋعان سابيلەرگە «قىزىل رەفلەكس» سكرينينگىن ەنگىزۋ جوسپارلانعان. بۇل تەكسەرۋ تۋا بىتكەن كاتاراكتا، گلاۋكوما جانە رەتينوبلاستوما بەلگىلەرىن ەرتە انىقتاۋعا كومەكتەسەدى.
وسىلايشا، قولعا الىنعان شارالار كوز اۋرۋلارىن ەرتە انىقتاپ، دەر كەزىندە ەمدەۋگە باعىتتالعان. ەڭ باستىسى - بالالاردىڭ قاجەتتى مەديتسينالىق كومەكتى ۋاقىتىندا الىپ، كورۋ قابىلەتىن جوعالتۋ قاۋپىن ازايتۋ.