قىزىلوردا قالاسىندا ورنالاسقان جاقىپبەك ماحامبەتوۆ اتىنداعى №43 ورتا مەكتەپتىڭ پەداگوگ-پسيحولوگى جانەركە يسمايلوۆا Kazinform تىلشىسىمەن سۇحباتتا وسى ماسەلەنىڭ ءمانىن اشۋعا تىرىستى.
- اڭگىمەنىڭ نە تۋرالى ەكەنىن ءبىلىپ وتىرسىز. پسيحولوگتار بۇعان قانداي ءۋاج ايتادى؟
- پسيحولوگ رەتىندە مەن بۇل ماسەلەدە جاسقا ەمەس، بالانىڭ پسيحولوگيالىق جانە فيزيولوگيالىق دايىندىعىنا قاراۋدى ۇسىنامىن. دەگەنمەن ەڭ قولايلى تابيعي جاس - 7 جاس، وندا دا 6,5-7,5 جاس ارالىعى. قازىرگى اتا- انالار بالانىڭ ءارىپ تانۋ، ساناۋ، وقۋ سياقتى زياتكەرلىك دامۋىنا قاتتى ءمان بەرەدى. ءبىراق ەموتسيونالدى- ەرىك جىگەرىن نازاردان تىس قالدىرادى.
مەكتەپ - ءبىلىم ورداسى عانا ەمەس، ۇلكەن الەۋمەتتىك ورتا جانە پسيحولوگيالىق جۇكتەمە. بالانىڭ مەكتەپكە دايىن ەكەنىن ءبىلۋ ءۇشىن 3 ماڭىزدى فاكتورعا نازار اۋدارۋ قاجەت. بىرىنشىدەن، 6 جاستاعى بالا - ءالى ويىن بالاسى. ونىڭ ميى اقپاراتتى تەك ويىن ارقىلى قابىلداۋعا بەيىمدەلگەن. بالا 7 جاسقا قاراي ەرىكتى زەيىن كەزەڭىنە وتەدى، ياعني وزىنە قىزىق ەمەس بولسا دا، مۇعالىمدى تىڭداۋ، 45 مينۋت ءبىر ورىندا وتىرۋ، ەرەجەگە باعىنۋ سياقتى قاسيەتتەر ءدال وسى شاقتا قالىپتاسادى.
كەلەسى فاكتور - الەۋمەتتىك بەيىمدەلۋ. بالانى مەكتەپكە بەرمەس بۇرىن ونىڭ قاتارلاستارىمەن قارىم- قاتىناسىنا، ءوز بەتىنشە شەشىم قابىلداۋىنا، ساتسىزدىكتەرگە قالاي جاۋاپ بەرەتىنىنە، مىسالى، قاتەلىك جىبەرگەندە جىلاپ قالمايتىنىنا قاراۋ كەرەك. ورتاعا الەۋمەتتىك بەيىمدەلۋى تومەن بولسا، بالا مەكتەپتەن جالىعادى.
ەسكەرۋ كەرەك تاعى ءبىر نارسە - بالانىڭ فيزيولوگيالىق دايىندىعى. جۇيكە جۇيەسى، ومىرتقاسى جانە قولدىڭ ۇساق موتوريكاسى، ياعني جازۋعا دايىندىعى 7 جاستا بارىنشا بەكيدى. 6 جاستا بۇل جۇيەلەر ءالى نازىك بولادى. بالا 6 جاستا زەرەك بولىپ كورىنگەنىمەن، تەز شارشاسا، جىلاۋىق بولسا، ويىنعا قانباسا، ونىڭ بالالىق شاعىن ۇرلاماي، تاعى ءبىر جىل مۇمكىندىك بەرگەن ءجون.
- ال بالانى مەكتەپالدى دايارلىق توبىنا بەرەردە نەنى ەسكەرگەن ءجون؟
- مەكتەپالدى دايارلىق توبىنا بارۋ ءۇشىن وتە ىڭعايلى كەزەڭ - 5,5 مەن 6,5 جاس ارالىعى. بۇل ۋاقىت بالانى الداعى ۇلكەن مەكتەپ ومىرىنە پسيحولوگيالىق تۇرعىدان دايىنداۋ ءۇشىن وتە ماڭىزدى. 5-6 جاستا بالانىڭ نەگىزگى ءىس-ارەكەتى ويىن بولىپ قالا بەرەدى. دايارلىق توبى بالانى بىردەن قاتال تارتىپكە سالماي، ويىن ەلەمەنتتەرى ارقىلى بىرتىندەپ وقۋ ۇردىسىنە بەيىمدەيدى. بالا بۇل ورتادا مۇعالىمنىڭ كىم ەكەنىن، تاپسىرما ورىنداۋدى، ۇجىمدا ارەكەت ەتۋدى ۇيرەنەدى. بۇل 1-سىنىپتىڭ باسپالداعى دەۋگە بولادى. دايارلىق توبىندا بالا ءوز قاتارلاستارىمەن ءتىل تابىسۋدى، ءوز پىكىرىن جەتكىزۋدى، ەڭ باستىسى، تاپسىرمانى دۇرىس ورىنداماعان جاعدايدا مۇنى جىلاماي قابىلداۋدى ۇيرەنەدى.
اتا-انا بالانى دايارلىق توبىنا بەرگەندە «ءارىپ تانىپ، وقىپ كەتسىن» دەگەن ماقسات قويماۋى كەرەك. باستى ماقسات - بالانىڭ بويىندا مەكتەپكە قىزىعۋشىلىق پەن وڭ ىقىلاستى وياتۋ. ەگەر بالا 5,5 جاستا ءالى دە اناسىنان اجىراي الماي، ەموتسيونالدى تۇرعىدان وتە نازىك بولسا، ونى بالاباقشانىڭ ەرەسەكتەر توبىندا قالدىرا تۇرعان ءجون.
- ماسەلە دەۋگە تۇرمايتىن شىعار. دەگەنمەن ۇلكەندەردى ەكى ويلى ەتكەن بۇل ءجايت باسقا مەملەكەتتەردە قالاي جولعا قويىلعان؟
- دۇنيەجۇزىلىك تاجىريبەدە مەكتەپكە جانە مەكتەپالدى دايارلىققا بەرۋ جاسى ءارتۇرلى. پسيحولوگ مامان رەتىندە سالىستىرمالى زەرتتەۋ جۇرگىزگەنىمدە نە بايقاعانىمدى بولىسەيىن. ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى مەن مەنتاليتەتى ەۋروپالىق جانە ازيالىق ۇلگىگە نەگىزدەلگەن. ونىڭ ىشىندە گەرمانيا، جاپونيا، وڭتۇستىك كورەيا ەلدەرىمەن ۇقساستىق بار. بالالار 5 جاستان باستاپ مەكتەپ الدى دايارلىقتان ءوتىپ، 6-7 جاستا مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتايدى. مۇندا تەڭگەرىم ساقتالعان. 5 جاستاعى دايارلىق كەزەڭىندە بالالاردى تارتىپكە، ۇجىممەن جۇمىس ىستەۋگە باۋليدى. ءبىراق نەگىزىنەن ويىن تۇرىندە ۇيرەتەدى.
ال ۇلى بريتانيا، اۆستراليا مەملەكەتتەرى ەرتە بەيىمدەۋ ۇلگىسىن ۇستانادى. مۇندا بالالار وتە ەرتە، 4-5 جاستان باستاپ مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتايدى. سىرتتاي مەكتەپ بولىپ كورىنگەنىمەن ىشكى باعدارلاماسى تولىقتاي بالانىڭ موتوريكاسىن دامىتۋعا، سۋرەت سالۋ، ەرمەكسازبەن جۇمىس ىستەۋ جانە قورشاعان ورتانى تانۋعا نەگىزدەلگەن. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، ءالى ءوسىپ-جەتىلمەگەن بالادان پارتادا تاپجىلماي وتىرۋ تالاپ ەتىلمەيدى.
الەمدىك ۇردىسكە كوز سالساق، قاي جاستا باستالسا دا، مەكتەپكە دەيىنگى دايارلىقتىڭ باستى ماقساتى - بالانى ينتەللەكتۋالدى تۇرعىدان قيناۋ ەمەس، ونى الەۋمەتتىك ورتاعا بەيىمدەۋ. سوندىقتان قاي ەلدە بولسىن، ەڭ ءتيىمدى جۇيە - بالانىڭ ەموتسيونالدى دايىندىعىن باستى ورىنعا قوياتىن جۇيە.
- ۇل- قىزىن 1-سىنىپقا قاشان بەرەتىنىن بىلمەي جۇرگەندەرگە قانداي كەڭەس بەرەر ەدىڭىز؟
- بالانىڭ مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاۋى - ونىڭ ومىرىندەگى ۇلكەن ءارى ماڭىزدى بەلەس. وسى كەزەڭدە بالاڭىزدىڭ ءبىلىمدى بولۋىمەن قاتار ونىڭ پسيحولوگيالىق دەنساۋلىعى، باقىتتى بالالىق شاعىن ساقتاۋ وتە ماڭىزدى. بالانى مەكتەپكە ەرتە بەرىپ، وزگەلەرمەن جارىستىرۋعا اسىقپاڭىزدار. ەڭ باستىسى، بالا مەكتەپكە قورقىنىشپەن ەمەس، قىزىعۋشىلىقپەن، بىلىمگە قۇشتارلىقپەن بارۋى كەرەك. اتا-انانىڭ قولداۋى، سابىرلىلىعى مەن شەكسىز ماحابباتتى بالانىڭ تابىستى تۇلعا بولىپ قالىپتاسۋىنا كەپىلدىك بەرەدى.
ەسكە سالايىق، ەلىمىزدە 2026 -جىلدىڭ 27 -مامىرى مەن 31 -تامىزى ارالىعىندا قۇجات قابىلداۋ جانە بالالاردى 1-سىنىپقا تىركەۋ جۇزەگە اسىرىلادى.