بالاعا ايتۋعا بولمايتىن سوزدەر

استانا. قازاقپارات - بالا تاربيەسىنىڭ بۇزىلۋى جامان سوزدەردى قولدانۋدان دا تۋىندايدى. ەجەلدەن دانا حالقىمىز «ءتىل تاس جارادى، تاس جارماسا باس جارادى» دەپ، ورىنسىز ءسوزدىڭ ورعا جىعارىن اڭداتقان. اشۋ ۇستىندە اڭداماي ايتىلعان ءبىر اۋىز ءسوزدىڭ بالا ساناسىنا قانشالىقتى اۋىر سوعاتىنىن ۇلكەندەر بايقاماي جاتادى. بالا ەسەيگەندە بۇرىس جولعا باسىپ نەمەسە مىنەز-قۇلقىندا دورەكىلىك بايقالسا، قورشاعان ورتاعا كىنا ارتۋدان بۇرىن بالا تاربيەسىندە ابايسىزدا جىبەرگەن قاتەلىك-كەمشىلىكتەرىمىزدى سانامالاپ كوردىك پە وسى؟! 

يسلام عالىمدارى وسى تاقىرىپ توڭىرەگىندە زەرتتەۋلەر جۇرگىزىپ، بالا بولمىسىنىڭ بۇزىلۋىنا سەبەپكەر ون جايتتى انىقتاعان، دەپ جازادى Islam.kz.

سوگۋ. حايۋاندارعا تەڭەي وتىرىپ بالانى سوگۋ. ماسەلەن «ءيت»، «ەسەك»، «وگىز»، «ەي»، «حايۋان» دەپ.

قورلاۋ. تەرىس سيپاتتارمەن تىلدەۋ. ماسەلەن «كاززاپ»، «سەمىز»، «اقساق»، «ارام»، «بەيشارا». مۇنداي سوزدەر بۇعاناسى قاتپاعان بالانىڭ جۇرەگىنە داق سالادى.

تەڭەۋ. ءار بالانىڭ باسقاعا ۇقسامايتىن ءوزىنىڭ بەيىمى مەن قولىنان كەلەتىن يكەمى بولادى. ال، باسقا بىرەۋمەن تەڭەۋ - بالانى كەمسىتۋ. بالا بويىنداعى وزىنە دەگەن سەنىمدىلىكتى جويادى. ناتيجەسىندە، ءوزىن تەڭەگەن ادامداردى جەك كورە باستايدى. مىسالى، «وزىڭدەي كورشىنىڭ بالاسىنا قاراشى...» دەگەن سياقتى تەڭەۋلەردىڭ تەرىس اسە ەتەتىنىن اڭعارا بەرمەيتىنىمىز وكىنىشتى.

شارتپەن جاقسى كورۋ. «سەن بۇلاي ەتكەنىڭ ءۇشىن مەن سەنى جاقسى كورمەيمىن»، «مىنانى جەسەڭ، سەنى جاقسى كورەمىن»، «ساباعىڭدى دۇرىس وقىساڭ، جاتتاۋىڭدى قايتالاساڭ، سەن جاقسى كورەمىن». شارت قويىپ، جاقسى كورۋ بالانى قالاۋسىز جانە ەرىكسىز ارەكەت جاساۋعا يتەرمەلەيدى. وسە كەلە، بالا ءوز وشاعىنان، وتباسىنان جىراقتاپ قالادى. سوندىقتان، بالا شىنايىلىقتى جاقسى كورەدى. ويتكەنى، بالا اتا- اناسىن ەشبىر شارتسىز سۇيەدى.

جالعان اقپارات. بالانى وتىرىك اقپاراتتار ارقىلى قورقىتىپ نەمەسە الداۋ قورشاعان ورتا جايلى قاتە تۇسىنىك پەن ۇعىم قالىپتاسۋىنا سەبەپ بولادى. «جىلاساڭ، ميليتسيا الىپ كەتەدى» دەپ قورقىتىپ وسىرگەن بالا ۇعىمىندا ميليتسيا بەينەسى جاعىمسىز بولىپ قالىپتاسىپ قالۋى ابدەن مۇمكىن. «ەر ازامات جىلامايدى»، «مەنىڭ بۇعان شامام كەلمەيد»، «اللا سەنىڭ جازاڭدى بەرەدى»، «توزاققا لاقتىرادى»، «بىرەۋگە بەرىپ جىبەرەمىن»، «باباي كەلەدى نەمەسە ميليتسيا اعاي الىپ كەتەدى» تاعى سول سياقتى.

كوڭىلىن قالدىرۋ. بالانىڭ مەسەلىن قايتارىپ، كوڭىلىن قالدىرۋ - ونىڭ بويىنا سەنىمسىزدىك ۇيالاتۋمەن قاتار، تالپىنىستى جوعالتادى. «سەن دىمدى دا تۇسىنبەيسىڭ»، «ءۇنىڭدى ءوشىر»، «سەنەن تۇك پايدا جوق» دەگەن سەكىلدى سوزدەر.

قورقىتۋ. ماسەلەن، «باسىڭدى جارامىن»، «قانىڭدى ىشەمىن»، «سەنى سويامىن»، تاعى وسى سەكىلدى سوزدەر.

وتىنىشىنە نەمقۇرايلى قاراۋ. ۇنەمى بالانىڭ سۇراعانىنا «جوق، جوق، جوق» دەپ، سەبەبىن تۇسىندىرمەي جاۋاپ قايىرۋ.

قارعاۋ. «سەنى قۇداي السىن»، «ولگەنىڭ جاقسى ەدى»، تاعى سول سياقتى.

ماسقارالاۋ. بالانىڭ نامىسىنا تيەتىن سوزدەر ايتۋ.