قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ورتالىق مەملەكەتتىك ءارحيۆى قورىنداعى ماتەريالدارعا سۇيەنە وتىرىپ، زەرتتەۋشى ءاسيا باعداۋلەت قىزى ءوز ءداۋىرىنىڭ اۋىرتپالىعى مەن قوعام قىسىمىنا قاراماستان، قۇقىعى مەن ەركىندىگىن قايسارلىقپەن قورعاعان قازاق ايەلدەرىنىڭ تاعدىرىن باياندايدى.
مازمۇنى
1. ۇلعانىم جەمتىكوۆا (1853 -جىل): «كۇيەۋىم كامەلەتكە تولماعاندىقتان نەكەمىزدى بۇزىڭىز»
2. ءۇمىت كەنجەكەيەۆا (1825 -جىل): «اكەم ۇيعارعان نەكەگە ءۇزىلدى-كەسىلدى قارسىمىن»
3. جانىكەي سۇيىندىكوۆا (1831 -جىل): «مىنەزى جامانعا شىقپايمىن»
4. حاليفا عازينا (1855 -جىل): «كازاكتار تارتىپ العان مۇلكىمدى قايتارىڭىز»
5. قازاق ايەلدەرىنىڭ ءوز قۇقى ءۇشىن كۇرەسى
بۇل توپتامادا نەكە داۋى دا، مۇلىك داۋى دا بار. تاعدىر-تالايى ءار باسقا، ءبىراق قاي-قايسىسى دا قوعام قۇرساۋىنا قارسى شىعىپ، حاقىن تالاپ ەتكەن بۇل ايەلدەردىڭ كىم ەكەنى، قايدا دۇنيەگە كەلىپ، قايدا قايتىس بولعانى، ۇزىن-قىسقا عۇمىرىندا قانداي قيىندىقتار وتكەرىپ، قانداي جەڭىستەرگە جەتكەنى بەيمالىم. كوبىمىز ولاردىڭ ەسىمدەرىن العاش رەت ەستىپ تۇرمىز. ءبىراق تاريح قاتپارىنان باسەڭ عانا شىققان ولاردىڭ ۇنىنەن ءوز اتىنان جاسقانباي سويلەيتىن قايسارلىق پەن كۇرەسكەرلىكتىڭ ۇلگىسىن كورە الامىز.
ۇلعانىم جەمتىكوۆا (1853 -جىل): «كۇيەۋىم كامەلەتكە تولماعاندىقتان نەكەمىزدى بۇزىڭىز»
1853 -جىلدىڭ جەلتوقسانى مەن 1854 -جىلدىڭ قاڭتارىندا اقمولا وكرۋگى، قۇرسارى-كەرەي بولىسىنىڭ قازاعى ۇلعانىم جەمتىكوۆا باتىس ءسىبىر باس باسقارماسى كەڭەسىنىڭ ءتوراعاسى مەن ءسىبىر قازاقتارىنىڭ شەكارا باستىعى
قىزمەتىن اتقارۋشى پولكوۆنيك پەتر سپيريدونوۆقا ءوتىنىش تۇسىرەدى.
بۇل ءوتىنىش ءوز ءداۋىرى ءۇشىن سيرەك كەزدەسەتىن جاعداي ەدى. ۇلعانىم ءوزىنىڭ ءۇش جىل بۇرىن تۇرالى جەمتىكوۆكە ۇزاتىلعانىن، ال قولىنا قالام العان ۋاقىتتا ءوزى 24، كۇيەۋى نەبارى 14 جاستا ەكەنىن باياندايدى.
«وسىدان ءۇش جىل بۇرىن مەن قۇرسارى-كەرەي بولىسىنىڭ قازاعى تۇرالى جەمتىكوۆكە تۇرمىسقا بەرىلدىم. الايدا وسى ۋاقىتقا دەيىن ونىمەن مۇسىلمان زاڭى بويىنشا ءتيىستى تۇردە نەكەم قيىلماستان بىرگە تۇرىپ كەلدىم. ول بار-جوعى 14 جاستا بولعاندىقتان، بۇدان ءارى جوعارىدا اتالعان زاڭسىز كۇيەۋىممەن بىرگە تۇرۋعا كەلىسىم بەرمەيمىن. 1835 -جىلعى جوعارى مارتەبەلى جارلىققا
سايكەس، كۇيەۋ جىگىت 18 جاسقا، ال قالىڭدىق 16 جاسقا تولماعان جاعدايدا مۇسىلمانداردىڭ نەكەگە تۇرۋىنا تىيىم سالىنعان. وسىعان بايلانىستى ءسىزدىڭ جوعارى مارتەبەڭىزدەن زاڭدار جيناعىنىڭ 10-تومىنداعى 2795-باپ نەگىزىندە ءوتىنىشىمدى قاراپ، شەشىم شىعارۋ ءۇشىن ومبى مۇسىلمان مەشىتىنىڭ احۋنىنا جولداۋىڭىزدى سۇرايمىن. تۇرالى جەمتىكوۆپەن زاڭدى تارتىپپەن نەكەلەسپەگەندىكتەن، باسقا ادامعا تۇرمىسقا شىعۋ قۇقىمدى بەرۋىڭىزدى دە وتىنەمىن. وسى وتىنىشكە ۇلعانىم جەمتىكوۆا ءوز تاڭبامدى قويدىم».
وسىدان كەيىن سپيريدونوۆ اقمولا وكرۋگىنىڭ اعا سۇلتانى ىبىراي جايىقبايەۆقا، ال اعا سۇلتان ءوز قاراماعىنداعىلارعا ارىزدانۋشىعا قىسىم كورسەتپەي، ءمان-جايدى انىقتاۋدى تاپسىرادى.
اقمولاعا ۇلعانىمدى دا، تۇرالىنى دا الدىرىپ، وڭ-سولىن باعامداعان سوڭ ماسەلە وڭىنان شەشىلەدى. كوكشەتاۋدا بيلەر مەن ستارشىنداردىڭ الدىندا كامەلەتكە تولماعان كۇيەۋ تۇرالى جەمتىكوۆ ۇلعانىمنىڭ باسىنا بوستاندىق بەرەتىنى جايلى قولحات جازادى:
«1854 -جىلعى 15-قازاندا مەن، تومەندە ءوز تاڭبامدى قويا وتىرىپ، اقمولا وكرۋگىنىڭ اعا سۇلتانىنا وسى قولحاتتى بەردىم. وتكەن جىلدىڭ 22-جەلتوقسانىندا باس باسقارما كەڭەسىنىڭ ءتوراعاسىنا جانە وسى جىلدىڭ 25-قاڭتارىندا شەكارا باستىعى مىندەتىن اتقارۋشىعا جىبەرىلگەن ەكى وتىنىشىندە [جۇبايىم ۇلعانىم] كامەلەتكە تولماعانىمدى سەبەپ ەتىپ، مەنىمەن زاڭدى نەكەدە قالۋدى قالامايتىنىن بىلدىرگەن ەدى. وسىعان بايلانىستى ءوز ەركىممەن وعان تولىق ەركىندىك بەرەمىن: [ول] قالاعان ادامىنا تۇرمىسقا شىعا الادى، بۇل جونىندە ەشقانداي تالاپ قويمايمىن».
بۇل - 21 جاسىندا، ەركىنەن تىس 11 جاستاعى بالاعا تۇرمىسقا بەرىلگەن ءبىر بويجەتكەننىڭ «تاعدىر سالدى، مەن كوندىمگە» سالماي، سوناۋ 1853 -جىلى زاڭ باپتارىنا سۇيەنە وتىرىپ جەكە باس بوستاندىعىن جەڭىپ العان ەرلىگىنىڭ مىسالى.
ءۇمىت كەنجەكەيەۆا (1825 -جىل): «اكەم ۇيعارعان نەكەگە ءۇزىلدى-كەسىلدى قارسىمىن»
ءۇمىت كەنجەكەيەۆا قىپشاق بولىسىنىڭ ستارشيناسى كەنجەكەي جاقىپوۆتىڭ قىزى ەدى. اكەسى ونى باسەنتيىن بولىسىنىڭ قازاعى شەگەنتاي قۇنتايەۆقا اتاستىرادى. نەكەگە قارسى بولعان بويجەتكەن 1825 -جىلى قاشىپ كەتۋگە بەل بۋادى. ءوزىنىڭ اعايىنداس تۋىسى ىبىراي جايىقبايەۆپەن بىرگە ءتۇن جامىلىپ اۋىلدان قاشىپ شىعادى. بۇل - قىز ءۇشىن اكە تاڭداۋىنا قارسىلىق قانا ەمەس، ونىڭ وتباسى ءۇشىن كۇيەۋ جىگىتتىڭ اۋلەتىمەن ارازداسۋ دەگەن ءسوز ەدى.
قاتۋلى اكەسى بىردەن باتىس ءسىبىر گەنەرال-گۋبەرناتورى پەتر كاپسەۆيچكە شاعىمدانىپ:
«ءبىزدىڭ داستۇرىمىزدە تۋىسىنا ۇيلەنۋگە رۇقسات جوق، ۇرلانعان قىزىم مەن مۇلكىمنىڭ قايتارىلۋىن قاداعالاۋىڭىزدى سۇرايمىن» دەپ حات جازادى.
ول قازاق زاڭدارىندا «ءوز بولىسىنىڭ ادامىنا ۇيلەنگەن جاعدايدا ەكەۋىنىڭ دە ولتىرىلەتىنىن»، سونداي-اق قىزدىڭ اتاستىرعان كۇيەۋى شەگەنتايدىڭ ءوز شاڭىراعىنا كەلىپ، «قالىڭدىقتى قايتار» دەپ جەر تەپكىلەپ وتىرعانىن دا قوسا كەتەدى.
شەنەۋنىكتەر ەكى وتتىڭ ورتاسىندا قالادى. ءبىر جاعىنان، قازاق جەرىنە مىسىقتابانداپ ەنىپ كەلە جاتقان پاتشا اكىمشىلىگى حالىق نارازىلىعىن تۋعىزباس ءۇشىن مۇنداي داۋلاردى قازاقتىڭ ءوز بيلەرى مەن ءداستۇرلى زاڭدارىنا تاپسىرعان. ەكىنشى جاعىنان، «بۇراتانالاردىڭ» قورعانىش سۇراعان ايەلدەرىن ولاردىڭ ەرلەرى مەن داستۇرلەرىنەن قورعاۋ - وتارشىلدىقتى قۇتقارۋ دەپ تۇسىندىرەتىن «قۇتقارۋشى اق ادام» نارراتيۆىنە تاپتىرماس دايەك ەدى. شەنەۋنىك تۇسىنىكتەمەسىندە بىلاي دەيدى:
«كەنجەكەي جاقىپوۆتىڭ قىزى ءۇمىت اكەسى ۇيعارعان نەكەگە ءۇزىلدى-كەسىلدى قارسى بولدى. ال كەنجەكەي، ءوز تاراپىنان، قىزىنىڭ ىبىرايعا تۇرمىسقا شىعۋىنا جول بەرمەي، وزىنە قايتارىلۋىن سۇرايدى. وسى ىسكە بايلانىستى ەكى جاقتىڭ اكەلەرى مەن تۋىستارىن، بيلەردى، سونداي-اق ءبىر-ەكى مولدانى شاقىرۋدى تاپسىرامىن. سونىمەن بىرگە شەگەنتاي قۇنتايەۆ پەن ونىڭ تۋىستارىن قالىڭدىققا قاتىستى تالاپتارىنان باس تارتۋعا كوندىرۋگە تىرىسىڭىزدار. ولار قالىڭمالىن عانا قايتارىپ السىن دا، ىبىراي مەن ءۇمىتتىڭ ۇيلەنۋىنە مۇمكىندىك بەرسىن».
عاشىق جاستار ورىس شەنەۋنىكتەرىنىڭ جۇرەگىن جۇمسارتا العانىمەن، «دالا زاڭىنا بەرىكپىز» دەگەن قاتال اكەلەر يلىكپەيدى. 1826 -جىلدىڭ قاڭتارىندا تاراپتار دالا سوتىندا بەتتەسىپ، ءۇمىت پەن ىبىراي سۇلتاندار مەن ستارشىندار الدىندا نەكەلەرىنىڭ بۇزىلعانى جايلى قولحات بەرىپ، ءۇمىت ۇيىنە قايتارىلادى. مولدا، ستارشىندار مەن سۇلتانداردىڭ شەشىمىمەن جازىقتى ىبىراي ءۇمىتتىڭ اتاستىرىلعان كۇيەۋى شەگەنتايعا ءبىر ءىرى تۇيە، توعىز جىلقى، وزگە دە باعالى مۇلىكتەن تۇراتىن ايىپ تولەيدى. جاقىپوۆتىڭ ىبىرايدى قاتالداۋ جازالاۋ كەرەك دەگەن ءوتىنىشى اياقسىز قالادى.
بۇل ىبىراي - تاريحتا يمانجۇسىپتىڭ، ودان كەيىن الاش قايراتكەرلەرىنىڭ دە قامقورشىسى اتالاتىن اعا سۇلتان ىبىراي جايىقبايەۆ ەدى دەپ توپشىلاۋعا بولادى.
ارادا وتىز جىلعا جۋىق ۋاقىت وتكەندە ءدال وسى ىبىراي جايىقبايەۆ ءبىزدىڭ العاشقى وقيعامىزدىڭ كەيىپكەرى ۇلعانىم جەمتىكوۆانىڭ نەكەسىن بۇزۋ تۋرالى ءوتىنىشىن قاراۋعا ءتيىس بولدى. ول قىزدىڭ ءوز تاعدىرىن ءوزى شەشۋ قۇقىن قولداپ، ۇلعانىمنىڭ ءوتىنىشىن قاناعاتتاندىردى.
ارينە، بۇل ەكى ءىستى ءوزارا تىكەلەي بايلانىستى دەي المايمىز.
الايدا ارحيۆ قۇجاتتارىنا قاراساق، ىبىراي جايىقبايەۆتىڭ ءوز جاستىق شاعىنداعى وسى ءبىر شىرعالاڭ وقيعا اراعا وتىز جىلداي ۋاقىت سالىپ قابىلداعان ءبىر شەشىمىنە اسەر ەتكەن بولۋى مۇمكىن.
جانىكەي سۇيىندىكوۆا (1831 -جىل): «مىنەزى جامانعا شىقپايمىن»
كەلەسى كەيىپكەرىمىز جانىكەي - سۇيىندىك قوشكين دەگەن قازاقتىڭ قىزى ەدى. دالا داستۇرىمەن وقباي تۇرتىعۇلوۆقا اتاستىرىلعانىمەن، يتجاق ەسىمدى قويشىمەن قاشىپ كەتەدى. قاتۋلانعان اكە شاعىمىندا سيدسيەۆ، نازاروۆ ەسىمدى ورىس شەنەۋنىكتەرى ەكى جاسقا بولىسقانىن، ءتىپتى ءبىرىنشىسى جانىكەيگە ءوزىنىڭ ءمىنىس اتىن ۋاقىتشا بەرگەنىن باياندايدى. ايتۋىنشا، جانىكەي قىز اكە ۇيىنەن 300 سومعا پاراپار مۇلىك الا كەتكەن، ال اتى اتالعان شەنەۋنىكتەر يتجاقتان پارا العان-مىس.
كەيىنگى قۇجاتتاردان انىعى - ەكى جاستىڭ ءىزىن قۋعاندار ولاردى پەتروپاۆلدان، مايور سيدسيەۆتىڭ ۇيىنەن تابادى. الايدا مايور «جانىكەي اكەسىنە قايتۋدان باس تارتىپ وتىر» دەپ، ولاردى ىزدەۋشىلەر قولىنا بەرمەيدى.
وعان قوسا، 1831 -جىلعى 24-قاراشادا وتكەن وبلىستىق كەڭەس وتىرىسىنىڭ جازبالارىنان بەلگىلى بولعانداي، ورىنبور مۇسىلمان ءدىني جينالىسىنا بۇل ماسەلە بويىنشا الدىمەن جانىكەيدىڭ ءوزى ارىزدانادى. وسى وتىنىشتەن كەيىن مولدا وتەگەنوۆكە ءىستى مۇسىلماندىق ادەت- عۇرىپ بويىنشا قاراۋ تاپسىرىلعان:
«تەرگەۋ بارىسىندا وقبايدىڭ نەكەگە دەيىن جانىكەيمەن زاڭسىز قاتىناستا بولعانى انىقتالىپ، ونىڭ تالابى قابىلدانبادى، ويتكەنى جانىكەيدىڭ ءوزى وقبايعا تۇرمىسقا شىعۋدى قالاماعان. وعان باسقا كۇيەۋ تاڭداۋ ەركى بەرىلىپ، اكەسى ونىڭ تاڭداۋىنا ارالاسپاۋعا، قالىڭمال تالاپ ەتپەۋگە ءتيىس بولدى. سونىمەن قاتار اكەسى وقبايعا جانىكەيدىڭ ورنىنا كىشى قىزىن بەرگەنىن ايتتى».
وسىدان كەيىن مولدا وتەگەنوۆ جانىكەي مەن يتجاقتى ەكەۋىنىڭ ءوزارا ەرىكتى كەلىسىمى بويىنشا قوسادى. وبلىستىق كەڭەس ءىس ماتەريالدارى مەن جۇرگىزىلگەن تەرگەۋدى سالىستىرا كەلە، قىزدىڭ ۇيىنەن قاشۋىنا باستى سەبەپ - اكەسى ۇيعارعان نەكەگە قارسى بولۋى دەگەن قورىتىندىعا كەلدى:
«جانىكەيدىڭ اكە ۇيىنەن قاشۋىنا باسقا ەمەس، اكەسى ۇيعارعان كۇيەۋ جىگىت - قازاق وقبايدىڭ ايەلى بولعىسى كەلمەۋى سەبەپ بولعانى انىقتالدى؛ كۇيەۋدىڭ قيىن، قىڭىر مىنەزىنە بايلانىستى جانىكەي ونى سۇيە الماعان».
سۇيىندىك ءتۇبى قىزىنىڭ بۇل ارەكەتىن كەشىرىپ، يتجاققا دا، پارا الدى دەپ ايىپتاعان وزگە ادامدارعا دا قاتىستى تالاپ-ارىزدارىن توقتاتادى، ويتكەنى ولاردىڭ كىناسىن دالەلدەيتىن ايعاعى بولمايدى. دەگەنمەن ول تاعى ءبىر شاعىم ءتۇسىرىپ، يتجاق قالىڭمال تولەي الماسا، تىم بولماسا جانىكەيدىڭ ۇيدەن الىپ كەتكەن مۇلكىن قايتارسىن دەپ تالاپ ەتتى. شارۋا وسىمەن تۇيىندەلدى.
حاليفا عازينا (1855 -جىل): «كازاكتار تارتىپ العان مۇلكىمدى قايتارىڭىز»
حاليفا عازينانىڭ ءىسى باسقالاردان وزگەرەك. ول ابىلاي حاننىڭ نەمەرەسى، سۇلتان قۇدايمەندى عازيننىڭ ايەلى ەدى. قۇدايمەندى 1841 -جىلدان كەنەسارى كوتەرىلىسىنە جەتەكشىلىك ەتكەندەردىڭ ءبىرى بولىپ، 1847 -جىلى كەنەسارى قايتىس بولعاننان كەيىن دە پاتشا اسكەرىنە قارسى كۇرەسىن توقتاتپايدى.
ءىزىن كەسكەن كازاك اسكەري پولكى ونى 1854 -جىلى قولعا تۇسىرەدى، مال-مۇلكىن تالان-تاراجعا سالادى. قۇدايمەندىنىڭ ايەلى حاليفا 1855 -جىلعى 2-ناۋرىزدا وسى وقيعاعا قاتىستى ومبىداعى ءسىبىر قازاقتارىنىڭ وبلىسى، اسكەري گۋبەرناتورىنىڭ اسكەري باسقارماسىنا حات جازىپ شاعىمدانادى. گەنەرال-مايور سپيريدونوۆ اسكەري ستارشينا رەبروۆقا جازعان حاتىندا وسى ماسەلەنى بىلاي بايانداعان:
«سۇلتان قۇدايمەندى عازيننىڭ ايەلى حاليفا ماعان وتىنىشپەن كەلىپ، وزىنەن تارتىپ الىنعان مۇلىكتىڭ ءبىر بولىگىن قايتارىپ بەرۋدى سۇرادى. اتاپ ايتقاندا: كۇمىس قاپتامالى ابزەلدەرى بار، قۇنى 50 كۇمىس سوم تۇراتىن ەر-توقىم؛ قارا شاپان؛ فرانسۋز شىتىنان تىگىلگەن […] كويلەك؛ بەس ارشىن قارا شۇعا؛ ون التى ارشىندىق ءشالى/جامىلعى؛ شىت استارلى كامزول؛ ءبىر جۇپ جىبەك باۋ؛ سونداي-اق كۇمىس قاپتامالى ابزەلدەرى بار […] مەن مامىق جاستىق».
ءوتىنىش اياقسىز قالمايدى. سپيريدونوۆ 1854 -جىلدىڭ 26-تامىزىندا عازينادان تاركىلەنگەن زاتتار راپورتىندا اتالعان بۇيىمدار نەگە كورسەتىلمەگەنىن، وندا بۇل بۇيىمدار شىنىمەن بولدى ما يا اسكەري وترياد ولاردى تىعىپ قالدى ما - سونى انىقتاۋدى تاپسىرادى.
ناتيجەسىندە حاليفا عازينانى قولعا تۇسىرگەن بەسىنشى كازاك اسكەري پولكىندەگى جيىرما بەس ادام تۇگەلدەي تەكسەرىلىپ، سول كۇنى قىزمەتتە بولماعان ەلۋ ەكى ادام دا سۇراققا الىنادى. ەشقايسىسى حاليفادا اتالعان زاتتاردىڭ بولعانىن مويىندامايدى.
دەگەنمەن وترياد باستىعى فرولوۆ مۇلىكتى زاڭسىز مەنشىكتەدى دەگەن كۇدىكپەن قىزمەتتەن شەتتەتىلەدى. ارحيۆتە ساقتالعان قۇجاتتار حاليفانىڭ ودان كەيىنگى تاعدىرى جايلى مالىمەت بەرمەگەنىمەن، وسى وقيعانىڭ ءوزى كوپ جايتتان حابار بەرەدى.
حاليفا عازينا رەسەي يمپەرياسىنا قارسى كوتەرىلىسكە قاتىسقان ادامنىڭ جارى رەتىندە جاعدايى ءماز بولماسا دا، مۇلكىنەن ايىرعان بيلىك شەشىمىنە مويىنسۇنعان جوق. وتباسىن قۋعىنداعان بيلىك ورىندارىنىڭ وزىنە تىكەلەي جۇگىنىپ، اسكەري قىزمەتكەرلەردىڭ ارەكەتتەرىنە تەرگەۋ جۇرگىزۋدى تالاپ ەتتى.
وكىنىشكە قاراي، ارحيۆ قۇجاتتارى ونىڭ ادىلدىككە قول جەتكىزە العان-الماعانىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى. ءبىراق حاليفانىڭ ءوز قۇقىعىن قورعاۋعا تالپىنعانىن ايعاقتايتىن از دەرەكتەردىڭ ءوزى - ونىڭ قايسارلىعى مەن تاباندىلىعىنىڭ ايعاعى.
قازاق ايەلدەرىنىڭ ءوز قۇقى ءۇشىن كۇرەسى
بۇل - ارحيۆتەرىمىزدە ساقتالعان قازاق ايەلدەرىنىڭ ءوز قۇقىقتارى مەن تاڭداۋ ەركىندىگى ءۇشىن جۇرگىزگەن كۇرەسىنىڭ از عانا بولىگى.
وسىنداي قانشا ءىس پەن تەرگەۋ بولعانىن، ولاردىڭ كۇرەسىن ايعاقتايتىن قۇجاتتاردىڭ تاعى قاي مۇراعاتتاردا ساقتالعانىن جانە ولاردىڭ قانشاسى ۋاقىت وتە ءىز-ءتۇسسىز جوعالعانىن بۇگىندە بولجاۋعا عانا بولادى.
ءبىر انىعى، وسىنداي قايسار قازاق ايەلدەرى تۋرالى ءبىزدىڭ بىلەتىنىمىز - بىلۋگە تيىسىمىزدەن الدەقايدا از.
ولاردىڭ ءومىربايانى، وتباسى تاريحى نەمەسە كەيىنگى تاعدىرى تۋرالى تولىققاندى مالىمەتتەر جوق. قولىمىزدا قالعانى - پاتشا اكىمشىلىگىنە جولدانعان حاتتار، وتىنىشتەر مەن شاعىمداردا كەزدەسەتىن جۇتاڭ دەرەكتەر عانا. مۇندا ايتىلعان جايتتار جەكەلەگەن تاعدىر بايانى رەتىندە عانا ەمەس، وسىدان ەكى عاسىر بۇرىنعى قازاق ايەلدەرىنىڭ ءومىرى «قاراڭعى، حاقى جوق» دەگەن قالىپتاسقان تۇسىنىكتەن الدەقايدا كۇردەلى بولعانىن كورسەتەتىن قۇجاتتار رەتىندە ماڭىزدى. بۇل - ءالى دە زەرتتەلۋى ءتيىس مول ارحيۆتىك مۇرانىڭ از عانا بولىگى ەكەنى انىق.
اۆتورى: ءاسيا باعداۋلەت قىزى