ال حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى مۇناي باعاسى 2027-جىلى باررەلىنە 130 دوللارعا دەيىن كوتەرىلگەن جاعدايدا قازاقستان سياقتى مۇناي ەكسپورتتاۋشى ەلدەر بۇدان پايدا كورۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى.
حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ كاۆكاز بەن ورتالىق ازيا بويىنشا وڭىرلىك ەكونوميكالىق شولۋىن تانىستىرۋ راسىمىندە ءسوز سويلەگەن ۇلتتىق بانك ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى اقىلجان بايماعامبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا، 2026-جىلعى قاڭتار-قىركۇيەك ايلارىندا قازاقستاننىڭ جالپى ىشكى ءونىمى 4,2 پايىزعا وسكەن. ەكونوميكالىق وسىمگە نەگىزىنەن وڭدەۋ ونەركاسىبى، قۇرىلىس جانە قىزمەت كورسەتۋ سالالارى ۇلەس قوسقان. ال تاۋ- كەن ءوندىرۋ سەكتورىن ەسەپكە الماعاندا، ج ءى ءو ءوسىمى 5,4 پايىزدى قۇرادى.
- ساۋدا سالاسىنداعى تۇراقتى ءوسىم مەن ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىكتىڭ كەڭ اۋقىمدى سيپات الۋى ىشكى سۇرانىستىڭ ورنىقتىلىعىن ساقتاۋعا ىقپال ەتتى. جىل قورىتىندىسى بويىنشا ەكونوميكالىق ءوسىم 4,5-5,5 پايىز دەڭگەيىندە بولادى دەپ كۇتىپ وتىرمىز، - دەدى اقىلجان بايماعامبەتوۆ.
ۇلتتىق بانك ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى ينفلياتسيانىڭ دا باياۋلاپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ مالىمەتىنشە، قازان ايىندا جىلدىق ينفلياتسيا 9,2 پايىزعا دەيىن تومەندەگەن. الايدا باعانىڭ نەگىزگى ءوسۋ قىسىمى ءالى دە جوعارى دەڭگەيدە قالىپ وتىر.
وسىعان بايلانىستى ۇلتتىق بانكتىڭ بازالىق مولشەرلەمەنى 15,75 پايىزعا دەيىن تومەندەتۋ تۋرالى شەشىمى اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ ءبىرقالىپتى قاتاڭ جاعدايلارىن ساقتاۋعا باعىتتالعان.
- ءبىزدىڭ شەشىمدەرىمىز ەكونوميكالىق دەرەكتەرگە نەگىزدەلەدى. بۇل رەتتە ينفلياتسيانى 5 پايىزدىق نىسانالى دەڭگەيگە قايتارۋعا باسىمدىق بەرەمىز، - دەدى ول.
ينفلياتسياعا سىرتقى فاكتورلار اسەر ەتەدى
اقىلجان بايماعامبەتوۆتىڭ پايىمىنشا، جاھاندىق ۇسىنىس تىزبەگىندەگى ىركىلىستەر، ەنەرگيا رەسۋرستارى مەن كولىك شىعىندارىنىڭ ءوسۋى، سونداي-اق گەوساياسي شيەلەنىستەر ينفلياتسياعا بىرنەشە باعىت بويىنشا ىقپال ەتىپ وتىر.
ونىڭ پىكىرىنشە، مۇنداي جاعدايدا ورتالىق بانكتىڭ تاۋەلسىزدىگى، مەملەكەتتىك قارجىنىڭ ورنىقتىلىعى جانە قارجى نارىقتارىنىڭ دامۋى ينفلياتسيالىق قىسىمدى شەكتەۋدە ماڭىزدى ءرول اتقارادى.
- ازىق-تۇلىك، ەنەرگيا رەسۋرستارى مەن كولىك شىعىندارىنىڭ باستاپقى ءوسۋى باسقا تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ باعاسىنا، سونداي-اق ينفلياتسيالىق كۇتۋلەرگە تارالۋى مۇمكىن. سوندىقتان مۇنداي اسەرلەردى شەكتەۋ ءۇشىن ورتالىق بانكتىڭ تاۋەلسىزدىگى مەن مەملەكەتتىك قارجىنىڭ ورنىقتىلىعى ماڭىزدى، - دەدى ۇلتتىق بانك ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى.
سونداي-اق ول ۇكىمەتپەن بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان 2026-2028-جىلدارعا ارنالعان بىرلەسكەن ءىس- قيمىل باعدارلاماسىنىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. باعدارلاما اقشا- كرەديت جانە بيۋجەت ساياساتىنىڭ ۇيلەسىمدىلىگىن ارتتىرىپ، باعا تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان.
ورتا ءدالىزدىڭ مۇمكىندىگى كەڭەيىپ كەلەدى
باياندامانىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى باعىتى - ساۋدانى ءارتاراپتاندىرۋ. اقىلجان بايماعامبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا، جاڭا نارىقتار مەن كولىك بايلانىستارىن دامىتۋ ءوڭىر ەلدەرىنىڭ سىرتقى كۇيزەلىستەرگە تاۋەلدىلىگىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
بۇل رەتتە قازاقستان ورتا ءدالىزدى قوسا العاندا، بالاما كولىك باعىتتارىن دامىتۋعا، تەمىرجول جانە لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمنىڭ وتكىزۋ مۇمكىندىگىن كەڭەيتۋگە باسىمدىق بەرىپ وتىر.
- كولىك-لوگيستيكا ينفراقۇرىلىمىنا ينۆەستيتسيا سالۋ ءوزارا بايلانىستى نىعايتۋعا، ساۋدانى جەڭىلدەتۋگە جانە بيزنەستىڭ وڭىرلىك ءارى جاھاندىق نارىقتارعا شىعۋ مۇمكىندىگىن كەڭەيتۋگە ىقپال ەتەدى، - دەدى ول.
سونىمەن قاتار ۇلتتىق بانك ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى تۇراقتى ەكونوميكالىق وسىمگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن كاسىپورىندارعا باسەكەگە قابىلەتتى بيزنەس ورتاسى، بىلىكتى ماماندار جانە سەنىمدى ينفراقۇرىلىم قاجەت ەكەنىن ايتتى.
ونىڭ سوزىنشە، ونىمدىلىكتى ارتتىرۋعا جانە رەسۋرستاردى ءتيىمدى بولۋگە باعىتتالعان قۇرىلىمدىق رەفورمالار جاڭا سالالاردى دامىتۋ مەن ەكسپورتتىق مۇمكىندىكتەردى كەڭەيتۋ ءۇشىن ماڭىزدى.
اقىلجان بايماعامبەتوۆ باعا تۇراقتىلىعى ينۆەستيتسيا تارتۋعا جانە بيزنەستى ۇزاق مەرزىمگە جوسپارلاۋعا جاعداي جاسايتىنىن، ال ونىمدىلىگى جوعارى ءارى ءارتاراپتاندىرىلعان ەكونوميكا سىرتقى كۇيزەلىستەرگە توتەپ بەرۋگە قابىلەتتى بولاتىنىن اتاپ ءوتتى.
حۆق مۇناي باعاسىنا بولجام جاسادى
حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ تاياۋ شىعىس جانە ورتالىق ازيا دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ كومەكشىسى روبەرتو كاردارەللي ءوڭىر ەلدەرىندەگى ينفلياتسيا كورسەتكىشتەرى ءارتۇرلى قالىپتاسقانىن ايتادى.
- كەيبىر مەملەكەتتە ينفلياتسيا تومەندەدى. قازاقستان - سونىڭ ءبىرى. وزبەكستاندا دا وسىنداي ءۇردىس بايقالادى. ال باسقا ەلدەردە ينفلياتسيا ءوستى. بۇعان ساۋدا جاعدايىنىڭ وزگەرۋى، ەنەرگيا باعاسىنىڭ جوعارىلاۋى اسەر ەتتى. جىلدىڭ بەلگىلى ءبىر كەزەڭىندە ازىق-تۇلىك باعاسى دا ارتتى. ءبىراق سوڭعى ۋاقىتتا بۇل قارقىن قايتا باياۋلاپ كەلەدى، - دەدى ول.
ساراپشى ءوڭىر ەلدەرىندەگى ينفلياتسيانىڭ ءارتۇرلى بولۋىنا نە سەبەپ بولىپ وتىرعانىنا دا توقتالدى. ونىڭ پايىمىنشا، ءبىرىنشى فاكتور - اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ باعىتى. سوڭعى ايلاردا قازاقستان اقشا-كرەديت ساياساتىن سالىستىرمالى تۇردە قاتاڭ جۇرگىزۋ ەسەبىنەن ينفلياتسيا تومەندەگەن ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلدى.
- ەكىنشى فاكتور - ۆاليۋتا باعامىنىڭ وزگەرۋى. اسىرەسە يمپورتتىق ينفلياتسيانىڭ ىشكى باعاعا بەرىلۋىنە ۆاليۋتا باعامىنىڭ ديناميكاسى اسەر ەتەدى. وڭىردەگى كوپتەگەن ەلدىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسى نىعايدى. ماسەلەن، قازاقستاندا نومينالدى ءتيىمدى ايىرباس باعامى ەڭ كوپ نىعايعان ەلدەردىڭ ءبىرى بولدى. بۇعان مۇناي باعاسىنىڭ جوعارىلاۋى جانە قارجى اعىندارىنىڭ تۇراقتى ءتۇسۋى ىقپال ەتتى. جالپى، ۆاليۋتا باعامىنىڭ نىعايۋى وڭىردەگى كوپتەگەن ەلگە ورتاق قۇبىلىس بولدى.
بۇل ساۋدا جاعدايىنىڭ وزگەرۋى مەن ەنەرگيا باعاسىنىڭ ءوسۋى، اسىرەسە مۇناي يمپورتتاۋشى ەلدەردە ينفلياتسيانى ءبىز كۇتكەندەي جوعارى دەڭگەيگە جەتكىزبەۋىنە اسەر ەتكەن بولۋى مۇمكىن، - دەدى ساراپشى.
سونداي-اق ول ەكونوميكالىق بولجام مەن وعان تونەتىن تاۋەكەلدەرگە توقتالىپ، مۇناي باعاسى سالىستىرمالى تۇردە جىلدام تومەندەيتىندىگىن ايتادى.
- 2026-جىلى مۇنايدىڭ ورتاشا باعاسى باررەلىنە 96 دوللار، ال 2027-جىلى 86 دوللار بولادى دەپ بولجاپ وتىرمىز. بۇل بولجام پارسى شىعاناعىنداعى قاقتىعىس باسەڭدەپ، 2027-جىلى ەنەرگيا ءوندىرىسى مەن ساۋداسى قالىپتى جاعدايعا ورالادى دەگەن ەسەپكە نەگىزدەلگەن. ازىق-تۇلىك باعاسىنا كەلسەك، ونىڭ ءوسۋى بايقالدى. پارسى شىعاناعىنداعى ىركىلىستەر تىڭايتقىش تاپشىلىعىنا اكەلدى، - دەدى ول.
روبەرتو كاردارەلليدىڭ پايىمىنشا، مەملەكەتتەر اراسىنداعى سوعىستار مەن قاقتىعىستار ۇزاققا سوزىلسا، مۇناي باعاسى 130 دوللارعا دەيىن ءوسۋى مۇمكىن. مۇنداي جاعدايدا مۇناي ءوندىرىسى تاۋلىگىنە تاعى 4 ميلليون باررەلگە قىسقارادى.
- وسىلايشا، ءوندىرىستىڭ قاقتىعىسقا دەيىنگى دەڭگەيگە ورالۋى كەيىنگە شەگەرىلەدى. ال مۇناي باعاسى باررەلىنە 86 دوللاردان الدەقايدا جوعارى بولادى. مودەلدەۋ ناتيجەسىنە سايكەس، 2027-جىلى مۇناي باعاسى باررەلىنە 130 دوللارعا دەيىن جەتۋى مۇمكىن. بۇل جالپى ءوڭىر ەكونوميكاسىنا، نەگىزىنەن پارسى شىعاناعى ەلدەرىنە كەرى اسەرىن تيگىزەدى. ال قازاقستان سياقتى مۇناي ەكسپورتتاۋشى كاۆكاز جانە ورتالىق ازيا ەلدەرى ءۇشىن مۇنداي ستسەنارييدىڭ اسەرى وڭ بولۋى مۇمكىن. ولار مۇناي باعاسىنىڭ وسۋىنەن پايدا كورەدى. كەرىسىنشە، مۇناي يمپورتتاۋشى مەملەكەتتەر زارداپ شەگەدى. سونىمەن قاتار بارلىق ەلدە ينفلياتسيا بازالىق بولجاممەن سالىستىرعاندا شامامەن 1 پايىزدىق تارماققا جوعارى بولادى، - دەدى ول.