تارىداي شاشىلعان جۇرتتىڭ قانشاما ميلليونى جەردىڭ ءار قيىرىندا عاسىرلاپ تۇراقتاپ قالدى. ەندىگى ءۇمىت - بۇگىنگى بۋىندا. ال ولاردى ەلگە تارتۋدىڭ، تابانداپ قالۋعا ىقپال ەتۋدىڭ ەڭ يگى ءارى ىزگى جولى - ءبىلىم.
قانداستارعا جەڭىلدىك بار
بۇل وي بۇگىندە مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ءبىر بولشەگىنە اينالىپ ۇلگەرگەن. بۇلاي دەۋىمىزگە ەلىمىزدە جىلداعى جوعارى ءبىلىم الۋعا بولىنەتىن گرانتتىڭ 4 پايىزى شەتەلدەگى قازاقتارعا بەرىلەتىنى تۇرتكى بولىپ وتىر. وسى كۆوتا شەڭبەرىندە 2012 -جىلدان 2025 -جىلعا دەيىن 12000 عا جۋىق قانداس قابىلدانعان. بيىل ناقتى قانشا گرانت قاراستىرىلدى؟ وسىعان وراي ءبىز عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنە سۇراۋ سالعان ەدىك، جاۋاپتى ۇيىمنان: «جىل سايىن شەتەلدىكتەردى، ونىڭ ىشىندە قانداستاردى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ دايىندىق بولىمدەرىندە وقۋعا قابىلداۋ ءۇشىن 1500 دەن اسا گرانت بولىنەدى. بۇعان قىتاي، وزبەكستان، موڭعوليا، رەسەي، تاجىكستان جانە تۇرىكمەنستاننان كەلگەن قانداستار قابىلدانىپ، مەملەكەتتىك ستيپەنديامەن، جاتاقحانالارداعى ورىندارمەن قامتىلادى. دايىندىق ءبولىمىنىڭ باعدارلاماسى بويىنشا ولار قازاق ءتىلىن، جالپى ءبىلىم بەرۋ پاندەرىن وقيدى، ۇ ب ت-عا تولىققاندى دايىندىق كۋرسىنان وتەدى. قانداستار اتالعان دايىندىق كۋرستارىنا اڭگىمەلەسۋ ناتيجەلەرى ارقىلى قابىلدانادى»، دەگەن جاۋاپ الدىق.
ءيا، گرانت بار، جاتاقحانا دا، ستيپەنديا دا بەرىلەدى دەلىك. ءبىراق الدىمەن وقۋعا ءتۇسۋ دەگەن دۇنيە بار عوي. قانداستار كوبىنە قۇجات قامىمەن ءجۇرىپ، ءتىپتى تەستىلەۋدىڭ وزىنەن قۇر قالىپ جاتادى. ونىڭ ۇستىنە 4 پاننەن تەست تاپسىرۋ دا وڭايعا سوقپايدى. بۇل ماسەلە دە ەسكەرىلدى. 2024-جىلى قانداستاردى ەلىمىزدىڭ ج و و- عا قابىلداۋ ءراسىمىن جەڭىلدەتۋ ماقساتىندا ۇ ب ت-نى وتكىزۋ مەن ج و و- عا قابىلداۋ قاعيدالارىنا وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. سوعان سايكەس قانداستار ۇ ب ت- دا وقۋ ساۋاتتىلىعى مەن بەيىنى بويىنشا 2 ءپاندى عانا تاپسىراتىن بولدى. بۇعان قوسا جاڭا وزگەرىستەرگە ساي قانداستاردى ج و و -عا قابىلداۋدا شەكتى بالل جيناۋ تالاپ ەتىلمەيدى. وسى وزگەرىستەر ناتيجەسىندە 2025 -جىلى اتالعان كۆوتا شەگىندە 2140 ادام گرانت يەگەرى اتاندى. بۇل كورسەتكىش 2023-جىلمەن سالىستىرعاندا 2,5 ەسە جوعارى.
ءبىز گرانت دەگەندە ادەتتە باكالاۆريات دەڭگەيىندە وقۋدى عانا ويعا الامىز. ال اقيقاتىندا شەتەلدەردە باكالاۆر دارەجەسىن الىپ، ەندى ەلگە ماگيستراتۋرا، دوكتورانتۋرا وقۋ ءۇشىن ورالاتىندارعا مۇمكىندىك بار-جوعىن ايتا بەرمەيمىز. وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ماقساتىندا جاۋاپتى ۇيىمعا حابارلاستىق. عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى بۇعان: «2019-جىلدان باستاپ «ءبىلىم تۋرالى» زاڭعا سايكەس قانداستار ستيپەنديالىق باعدارلامالار ارقىلى ج و و-عا تۇسە الادى. وسى ارقىلى قانداستاردىڭ تەك باكالاۆرياتقا ەمەس، جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم الۋعا دا مۇمكىندىگى بار. باعدارلاما بويىنشا جىل سايىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 550 ءبىلىم گرانتى كوزدەلگەن، ونىڭ ىشىندە: باكالاۆريات - 490 گرانت؛ ماگيستراتۋرا - 50 گرانت؛ دوكتورانتۋرا - 10 گرانت»، دەپ جاۋاپ بەردى.
وڭتۇستىكتەگى وڭ وزگەرىس
جالپى، الەۋمەتتىك قولداۋ نەگىزىنەن تۋۋ كورسەتكىشى جوعارى وڭتۇستىك وڭىردە سۇرانىسقا يە. سايكەسىنشە تۇستىكتەگى كورشىلەرىمىزدەن دە تالاپكەرلەر كوپتەپ كەلۋى مۇمكىن. سەبەبى جىل سايىن وقۋعا قابىلدانعان قانداستاردىڭ قاتارىندا وزبەكستان، تۇرىكمەنستان، تاجىكستاننان كەلگەندەرى ءجيى ۇشىراسادى. ال بۇل ەلدەردەن كەلگەن تالاپكەرلەر نەگىزىنەن ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىگىندەگى ج و و-عا قۇجات تاپسىرادى. سوندىقتان ءبىز سول جاقتاعى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ رەسمي سايتتارى مەن جەدەل اقپارات الماسۋ قۇرالىنا اينالعان الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى پاراقشالارىن قارادىق. سوندا وزبەكالى جانىبەكوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جارناماسىنا كوزىمىز ءتۇستى. ۆيدەودا: «شەتەلدىك ازاماتتار مەن قانداستارعا - 1 جىل بويى تەگىن جاتاقحانا. بۇل مۇمكىندىكتى جانىبەكوۆ ۋنيۆەرسيتەتىنەن عانا الا الاسىزدار. قابىلداۋ سۇحباتتاسۋ ارقىلى جۇرەدى»، دەلىنگەن.
وسىعان وراي اتالعان وقۋ ورنىنا حابارلاستىق. وزبەكالى جانىبەكوۆ اتىنداعى وقپۋ باسپا ءسوز حاتشىسى لاۋرا تاستانبەك: «بىلتىر 2025-2026 وقۋ جىلىندا ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتە بارلىعى 39 قانداس ءبىرىنشى كۋرس ستۋدەنتى اتاندى. ونىڭ 15 ءى مەملەكەتتەن پەداگوگيكالىق ماماندىقتارعا بولىنگەن گرانت سانىنىڭ ءتورت پايىز ۇلەسىن قۇراسا، 3 ەۋى رەكتور گرانتىنىڭ يەگەرى اتانعان. ال الداعى وقۋ جىلى بويىنشا تالاپكەرلەردەن قۇجات قابىلدانىپ جاتىر. ءوزىڭىز جوعارىداعى حابارلاندىرۋدان بايقاعانىڭىزداي، قانداستارعا قولداۋ كورسەتىلىپ كەلەدى. نەگىزى شەتەلدىك ستۋدەنتتەر وتاندىق ج و و-نىڭ بارىندە وقۋ بارىسىندا جاتاقحاناعا اقى تولەپ تۇراقتايدى. بىزدە بيىل العاش رەت ولاردى ءبىرىنشى وقۋ جىلىندا تەگىن جاتىن ورىنمەن قامتىپ وتىرمىز. وقۋعا تاپسىرۋدان باستاپ، ءتۇسىپ، ءبىتىرىپ شىعۋىنا دەيىن قانداستارعا جەڭىلدىك قاراستىرىلعان»، دەپ اتاپ ءوتتى.
ونىڭ ايتۋىنشا، ۋنيۆەرسيتەت قانداستاردىڭ كەلۋىنە، گرانتقا تۇسۋىنە، ءساتتى ءتامامداپ شىعۋىن بارىنشا قالايدى. ويتكەنى ۋنيۆەرسيتەت تە مەملەكەتتىك تاپسىرىس الىپ، ونى تولىق يگەرۋگە مۇددەلى. مىسالى، جاقىندا ءبىر قانداسىمىز پاسپورتىن جوعالتىپ الىپ، سونىڭ سەبەبىنەن وقۋعا تاپسىرۋعا شەكارادان وتە الماعان. ال قۇجات قابىلداۋ ۋاقىتىنىڭ اياقتالۋىنا 1-اق كۇن ۋاقىت قالعان. تالاپكەر ءمان-جايدى ول ءو. جانىبەكوۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قابىلداۋ بولىمىنە حابارلاعاندا ج و و ماماندارى ونىڭ قۇجاتتارىن جەدەل ونلاين قابىلداپ الۋدى ۇيىمداستىرىپتى.
گرانت نەگە يگەرىلمەيدى؟
قولداۋ دەدىك، گرانت دەدىك، ەندى دالەلمەن، ناقتى سانداردى سويلەتەيىك. قاراڭىز، شەتتەگى قازاقتارعا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتىپ جۇرگەن «وتانداستار قورى» ك ە ا ق ۇسىنعان دەرەككە سۇيەنسەك،%4 كۆوتا شەڭبەرىندە قانداستارعا 2022-جىلى – 2220، 2023-جىلى – 2437، 2024-جىلى – 2671، 2025-جىلى – 2683، 2026-جىلى 2497 گرانت ءبولىندى. وسى كۆوتا بويىنشا 2022 -جىلى – 654، 2023-جىلى – 801، 2024-جىلى – 1604، 2025 -جىلى 2140 قانداس گرانت يەلەنگەن. بيىلعى ناتيجە ەندى شىعادى. وسى كورسەتكىشتەردەن كورىپ وتىرعانىمىزداي، گرانت يەگەرلەرىنىڭ سانى جىل ساناپ ارتىپ كەلەدى. جاقسى ءۇردىس. دەسە دە ءالى كۇنگە قانداستارعا بولىنگەن گرانتتىڭ يگەرىلۋى 100 پايىزعا جەتپەگەن. مىسالى، وسىعان دەيىن قانداستارعا بولىنگەن گرانتتىڭ 2022-جىلى – 29، 2023 -جىلى – 32، 2024 -جىلى – 60، 2025 -جىلى 79 پايىزى يگەرىلگەن. وسى جىلعى كورسەتكىش گرانت كونكۋرسىنىڭ ناتيجەسىنەن كەيىن بەلگىلى بولادى. گرانتتىڭ يگەرىلۋىندە دە وڭ ديناميكا بار. دەگەنمەن سول بار گرانتتى ءالى دە تولىق يگەرە الماۋىمىزعا، كەيبىر قانداستارىمىزدىڭ اقىلى بولىمگە تۇسۋىنە نە سەبەپ؟
«وتانداستار قورى» كەاق كوممۋنيكاتسيا جانە حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق دەپارتامەنتىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى ديدار بولات بۇل سۇراققا جاۋاپتى ءتۇسىنۋ ءۇشىن الدىمەن وڭ ديناميكاعا قالاي قول جەتكىزگەنىمىزدى ۇعۋىمىز كەرەك ەكەنىن جەتكىزدى. جوعارىداعى كورسەتكىشتەن بايقاعانىمىزداي، 2023-جىلعا دەيىن بولىنگەن گرانتتاردىڭ يگەرىلۋ دەڭگەيى %50 عا دا جەتپەدى. بۇل جاعدايدىڭ بىرنەشە نەگىزگى سەبەبى بار.
«ورتا ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەر تەك وزبەكستاندا (370 مەكتەپ)، موڭعوليادا (43 مەكتەپ) بار، الايدا ولاردىڭ وزىندە قازاق تىلىندە نەگىزىنەن تەك قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى پاندەرى عانا وقىتىلادى. ەكىنشىدەن، اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىنىڭ السىزدىگى بايقالادى، گرانتتار مەن كۆوتالار جونىندەگى مالىمەتتەردى كەڭىنەن تاراتۋ قاجەتتىگىن كورسەتەدى. جوعارىدا مەملەكەتتىك قولداۋ ءتۇرى رەتىندە قانداستاردى وقۋعا قابىلداۋ تالاپتارىنىڭ 2024-جىلى جەڭىلدەتىلگەنى ايتىلعان عوي. بۇل وزگەرىسكە پارلامەنتتە جاناشىر دەپۋتاتتاردىڭ ماسەلە كوتەرۋى مەن ۇيىمىمىزدىڭ جاۋاپتى مينيسترلىكپەن تۇراقتى، تاباندى، جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزۋىنىڭ ناتيجەسىندە قول جەتكىزدىك. سول ارقىلى گرانتقا تۇسۋشىلەر سانى دا، گرانتتىڭ يگەرىلۋ كورسەتكىشى دە ارتتى. وسىنداي قولداۋ شارالارىن كۇشەيتە بەرگەن ابزال»، دەيدى د. بولات.
وزبەكستاننان ورالىپ، اتامەكەنىندە ماماندىق الىپ، تاريحي وتانىنىڭ وركەندەۋىنە ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن قانداسىمىز اتابەك سەيىتوۆ ماسەلەنىڭ ءمانىسى ارىدە ەكەنىن ايتتى. «گرانتتار نەگە ارتىلىپ قالادى؟ ءيا، مۇمكىندىك جاسالىپ جاتىر. ارينە، ەكى كەزەڭنەن عانا وتەتىن بولعانى - كوپ كومەك. الايدا سول اڭگىمەلەسۋ مەن بەيىندى ءپاننىڭ وزىنەن وتەردە تانىس-تامىرعا تارتاتىندار تابىلادى. ءوزىم ونداي قاعاجۋ كورمەسەم دە، جاقىن ادامداردىڭ ومىرىنەن ءبىلىپ ءجۇرمىن. سولاردىڭ جانايقايىن اشىپ جەتكىزگىم كەلدى. البەتتە مەن ءوز بىلىمىممەن ءتۇستىم، جۇمىس ىستەپ ءجۇرمىن. سونداي شەتقاقپايلار، اياقتان شالۋ ءبىردى-ەكىلى كەزدەسىپ قالادى. قازىر قاي سالادا دا اشىقتىق پەن ادىلدىككە باسىمدىق بەرىلىپ جاتىر عوي. سونىڭ نەگىزىندە وسى سىبايلاستىقتى تۇبىرىمەن تىيساق، ءالى تالاي قانداستىڭ ەلگە كەلۋىنە، قالىپ، قىزمەت قىلۋىنا جول اشىلا تۇسەر ەدى، گرانتتار ارتىلىپ تا قالماس پا ەدى»، دەيدى ا. سەيىتوۆ.
ءتۇيىن. ءيا، وڭ وزگەرىس بار. ناتيجەسى دە انىق كورىنىپ تۇر. الايدا بولىنگەن گرانتتاردىڭ ءالى كۇنگە دەيىن تولىق يگەرىلمەۋى بۇل باعىتتاعى جۇمىستى جاناشىرلىقپەن جەتىلدىرۋدىڭ الداعى ۋاقىتتا دا اۋاداي قاجەت ەكەنىن ايعاقتايدى. ويتكەنى يگەرىلگەن ءار گرانت - ءبىر جاستىڭ عانا ەمەس، ەلگە ورالعان ءبىر وتباسىنىڭ، ۇلتتىڭ دەموگرافيالىق، زياتكەرلىك الەۋەتىنىڭ ارتۋىنا قوسىلعان ۇلەس. بىلىمگە سالىنعان ينۆەستيتسيانىڭ تۇپكى ناتيجەسى - تاريحي وتانىنا ورنىعىپ، ەلىمىزدىڭ دامۋىنا قىزمەت ەتەتىن بىلىكتى ازامات.
ايدانا شوتباي قىزى
egemen.kz