ودان بەرى قالا ادام تانىماستاي وزگەردى. بۇگىندە ول ەلىمىزدىڭ اكىمشىلىك ورتالىعى عانا ەمەس، ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ، ساياسي تۇراقتىلىعى مەن ستراتەگيالىق بولاشاعىنىڭ سيمۆولىنا اينالدى.
سارىارقانىڭ سايىن دالاسىندا از ۋاقىت ىشىندە بوي كوتەرگەن شاھار قازىر ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى ەڭ جاس ءارى قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان مەگاپوليستەردىڭ ءبىرى رەتىندە باعالانىپ وتىر. الەمدىك ۋربانيستيكا تاجىريبەسىندە قىسقا مەرزىم ىشىندە مۇنداي اۋقىمدى سەرپىلىس جاساعان قالالار كوپ ەمەس. سوندىقتان حالىقارالىق ساراپشىلار استانانى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ەڭ ءساتتى ستراتەگيالىق جوبالارىنىڭ قاتارىنا قوسادى.
ەلورداعا العاش كەلگەن ادام ەڭ اۋەلى قالانىڭ كەڭدىگى مەن تىنىسىن سەزىنەدى. باسقا مەگاپوليستەردەگىدەي ءبىر-بىرىنە جابىسا ورنالاسقان عيماراتتار مەن تار كوشەلەر مۇندا سيرەك كەزدەسەدى. قالانى جوسپارلاۋ كەزىندە بولاشاقتاعى حالىق سانىنىڭ ءوسۋى، كولىك اعىنى، ينفراقۇرىلىمدىق جۇكتەمە مەن ۋربانيستيكالىق دامۋ الدىن الا ەسكەرىلگەنى بايقالادى. سونىڭ ناتيجەسىندە استانا كەڭ كوشە، اشىق كەڭىستىك، جاسىل ايماق پەن زاماناۋي ساۋلەت ۇيلەسىم تاپقان قالاعا اينالدى.
الەم ەلدەرىنىڭ استانانى كوشىرۋ تاجىريبەسى
الەم تاريحىندا كوپتەگەن مەملەكەتتەر ساياسي، ەكونوميكالىق جانە گەوستراتەگيالىق سەبەپتەرگە بايلانىستى استانالارىن اۋىستىرعان: برازيليا ريو-دە-جانەيرودان برازيلياعا، ءۇندىستان كالكۋتتادان نيۋ-دەليگە، رەسەي پەتروگرادتان (سانكت-پەتەربۋرگ) ماسكەۋگە، پاكىستان كاراچيدەن يسلامابادقا، نيگەريا لاگوستان ابۋدجاعا كوشىردى. ال يندونەزيا قازىرگى تاڭدا جاڭا نۋسانتارا قالاسىن دامىتىپ جاتىر، ولار دا استاناسىن جاكارتادان كوشىرمەك.
وسى حالىقارالىق تاجىريبەلەرمەن سالىستىرعاندا، قازاقستان استانانى كوشىرۋ جوباسىن ءساتتى جۇزەگە اسىرعان مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى سانالادى. 1994-جىلى قابىلدانعان شەشىم نەگىزىندە ەل استاناسى الماتىدان اقمولاعا كوشىرىلىپ، 1997-جىلى جاڭا استانا رەتىندە رەسمي بەكىتىلدى. كەيىن قالا استانا اتاۋىن الدى.
كوپتەگەن ەلدەردە استانانى كوشىرۋ ونداعان جىلدارعا سوزىلىپ، ءتۇرلى ساياسي نەمەسە ينفراقۇرىلىمدىق قيىندىقتار تۋعىزسا، قازاقستاندا نەگىزگى مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردى كوشىرۋ سالىستىرمالى تۇردە قىسقا مەرزىم ىشىندە جۇزەگە استى. بۇگىندە استانا حالىقارالىق فورۋمدار وتەتىن، زاماناۋي ينفراقۇرىلىمى قالىپتاسقان ءىرى مەگاپوليسكە اينالدى.
جوسپارلى ۋربانيزاتسيا جانە «اقىلدى قالا» مودەلى
ساراپشىلار استانانىڭ باستى ەرەكشەلىگى رەتىندە ونىڭ جوسپارلى تۇردە سالىنعانىن اتاپ وتەدى. كوپتەگەن الەمدىك مەگاپوليستەر تاريحي جاعدايدا رەتسىز كەڭەيسە، قازاقستاننىڭ ەلورداسى ۇزاقمەرزىمدى دامۋ ستراتەگياسى نەگىزىندە قالىپتاستى.
قاتال كليمات جاعدايىنا قاراماستان، قالادا ءومىر سۇرۋگە قولايلى ورتا قالىپتاستىرۋعا ەرەكشە ءمان بەرىلدى. سوڭعى جىلدارى جاياۋ جۇرگىنشىلەر جولاقتارىن كوبەيتۋ، قوعامدىق كەڭىستىكتەردى دامىتۋ، جاسىل بەلدەۋدى كەڭەيتۋ جانە ەكولوگيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ باعىتىنداعى جۇمىستار كۇشەيدى. ماماندار مۇنى زاماناۋي ۋربانيستيكانىڭ نەگىزگى تالاپتارىنىڭ ءبىرى دەپ ەسەپتەيدى.
ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى وڭىرلەردى زەرتتەۋ جانە ءومىر ساپاسى ورتالىعىنىڭ جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەرى عابيت ماتايەۆتىڭ ايتۋىنشا، استانا بۇگىندە اكىمشىلىك-ساياسي ورتالىق قانا ەمەس، كوپفۋنكتسيالى ىسكەرلىك جانە يننوۆاتسيالىق ورتالىققا اينالۋ جولىندا.
- الەمدىك تاجىريبەدە استانالار تەك اكىمشىلىك قانا ەمەس، ەكونوميكالىق فۋنكتسيالاردى دا اتقارادى: ولار مەملەكەتتىك باسقارۋدى، ىسكەرلىك ينفراقۇرىلىمدى، قارجى ينستيتۋتتارىن، ۋنيۆەرسيتەتتەردى، زەرتتەۋ ورتالىقتارىن جانە جوعارى بىلىكتى كادرلاردى شوعىرلاندىرادى. وسى تۇرعىدان العاندا، استانانىڭ اكىمشىلىك استانا مودەلىنەن كوپفۋنكتسيالى ىسكەرلىك جانە يننوۆاتسيالىق ورتالىق مودەلىنە كوشۋگە الەۋەتى زور،-دەيدى ساراپشى.
سونىمەن قاتار استانا قازاقستاننىڭ سيفرلىق دامۋ باعىتىنداعى باستى ورتالىقتارىنىڭ بىرىنە اينالىپ كەلەدى. ەلوردادا مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ باسىم بولىگى ەلەكتروندى فورماتقا كوشىرىلىپ، باسقارۋ جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگى ارتىپ وتىر. قالادا Smart City جوبالارى قارقىندى ەنگىزىلىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا، قوعامدىق كولىك قوزعالىسىن تسيفرلىق باقىلاۋ، بەينەباقىلاۋ جۇيەلەرى، اقىلدى باعدارشامدار، ەلەكتروندى تولەم جۇيەلەرى مەن ينتەللەكتۋالدى باسقارۋ تەتىكتەرى ىسكە قوسىلعان. تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالاسىندا دا تسيفرلىق تەحنولوگيالار كەڭىنەن قولدانىلىپ جاتىر.
عابيت ماتايەۆتىڭ پىكىرىنشە، ەلوردا جاڭا تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيالىق شەشىمدەردى سىناقتان وتكىزەتىن الاڭ رەتىندە دە ماڭىزعا يە. Astana Hub حالىقارالىق IT ستارتاپتار تەحنوپاركى بۇگىندە جاس ماماندار مەن يننوۆاتسيالىق جوبالاردىڭ نەگىزگى ورتالىقتارىنىڭ بىرىنە اينالدى.
ەكونوميكالىق سەرپىن جانە ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىق
استانا سوڭعى جىلدارى قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشتەرىنىڭ بىرىنە اينالدى. قۇرىلىس، كولىك-لوگيستيكا، قارجى، ساۋدا، قىزمەت كورسەتۋ جانە IT سالالارى ەلوردا ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزگى درايۆەرلەرى رەتىندە قالىپتاستى. مۇنى قالانىڭ ءتيىمدى گەوگرافيالىق ورنالاسۋىمەن، ينفراقۇرىلىمدىق مۇمكىندىكتەرىمەن جانە جاڭا ەكونوميكاعا بەيىمدەلۋ قابىلەتىمەن بايلانىستىرۋعا بولادى.
عابيت ماتايەۆتىڭ ايتۋىنشا، سوڭعى ونجىلدىقتاردا استانا ۇلتتىق ماڭىزى بار دەربەس ەكونوميكالىق پوليۋس رەتىندە قالىپتاستى. ەلوردانىڭ دامۋى باسقارۋشىلىق فۋنكتسيالاردىڭ، ادامي كاپيتالدىڭ، ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتىڭ، ينفراقۇرىلىمدىق ينۆەستيتسيالاردىڭ، قارجىلىق جانە كاسىبي قىزمەتتەردىڭ شوعىرلانۋىنا نەگىزدەلگەن.
2025-جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا استانانىڭ جالپى وڭىرلىك ءونىمى 18,9 تريلليون تەڭگەگە جەتىپ، وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 11,6 پايىزعا ءوستى. ەلوردانىڭ ەل ەكونوميكاسىنداعى ۇلەسى 11,9 پايىزدى قۇراپ، ونى قازاقستانداعى قوسىلعان قۇن قالىپتاستىراتىن جەتەكشى وڭىرلەردىڭ قاتارىنا شىعاردى. قالا ەكونوميكاسىنىڭ قۇرىلىمىندا ساۋدا، جىلجىمايتىن مۇلىك وپەراتسيالارى، قۇرىلىس، كاسىبي، عىلىمي جانە تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ سالالارى باسىم ورىن الادى.
ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە، استانانىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن كۇشەيتەتىن نەگىزگى باعىتتاردىڭ ءبىرى-قارجىلىق جانە كاسىبي قىزمەتتەر سەكتورىن دامىتۋ.
- استانا ەكونوميكاسىن دامىتۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى-ىسكەرلىك، قارجىلىق جانە كاسىبي قىزمەتتەردى كۇشەيتۋ، كونسالتينگ، ينجينيرينگ، جوبالىق باسقارۋ، زاڭگەرلىك، اۋديتورلىق، قارجىلىق جانە تسيفرلىق سەرۆيستەردى دامىتۋ،-دەيدى عابيت ماتايەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا، «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ ءرولى ارتىپ، قارجى ينستيتۋتتارى، ينۆەستيتسيالىق قورلار، فينتەح-كومپانيالار مەن ەكسپورتقا باعىتتالعان سەرۆيستىك بيزنەستىڭ جاڭا ەكوجۇيەسى قالىپتاسىپ كەلەدى.
شاعىن جانە ورتا بيزنەس تە ەلوردانىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندىلىگىن ارتتىرىپ وتىر. بۇگىندە ش و ب ۇلەسى قالا ەكونوميكاسىنىڭ 70 پايىزىنان اسادى. بۇل قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنىڭ كەڭەيۋىنە، جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋىنا جانە كاسىپكەرلىك بەلسەندىلىكتىڭ كۇشەيۋىنە ىقپال ەتۋدە.
- استانانىڭ باسەكەلىك ارتىقشىلىعى - استانا مارتەبەسىنىڭ، جوعارى ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىكتىڭ، جاس حالىقتىڭ، ءوسىپ كەلە جاتقان نارىقتىڭ، دامىعان ىسكەرلىك ينفراقۇرىلىمنىڭ جانە جاڭا قالالىق شەشىمدەردىڭ ۇلتتىق زەرتحاناسىنا اينالۋ مۇمكىندىگىنىڭ ۇيلەسۋىندە،-دەپ اتاپ ءوتتى عابيت ماتايەۆ.
ونىڭ پىكىرىنشە، قالانىڭ ودان ءارى دامۋى ونىمدىلىككە، تەحنولوگيالارعا، ادامي كاپيتالعا جانە تۇراقتى قالالىق ينفراقۇرىلىمعا نەگىزدەلگەن ساپالى دامۋ مودەلىنە كوشۋىمەن بايلانىستى.
استانا قالاسى اكىمدىگىنىڭ مالىمەتىنشە، بۇگىندە ەلوردادا بارلىق نەگىزگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەر بويىنشا تۇراقتى ءوسىم بايقالادى. بيىلعى ءتورت ايدا نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمى 588 ميلليارد تەڭگەگە جەتىپ، وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 9,1 پايىزعا ارتقان. ينۆەستيتسيالار نەگىزىنەن وڭدەۋ ونەركاسىبى، ءبىلىم، مەديتسينا، كولىك، ساۋدا جانە لوگيستيكا سالالارىنا باعىتتالعان.
قالادا الەۋمەتتىك جانە ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىم دا قاتار دامىپ جاتىر. سوڭعى جىلدارى 44 مەكتەپ سالىنسا، جاڭا وقۋ جىلىندا تاعى 12 ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسىن اشۋ جوسپارلانعان. سونىمەن قاتار ەكى وقۋشىلار سارايى مەن التى بالاباقشا پايدالانۋعا بەرىلەدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا ەكى پەريناتالدىق ورتالىقتىڭ، كوپبەيىندى اۋرۋحانا مەن دياگنوستيكالىق كەشەننىڭ قۇرىلىسى جالعاسىپ جاتىر.
2026-جىلى 173 اۋلا مەن قوعامدىق كەڭىستىكتى اباتتاندىرۋ، 1,1 ميلليون ءتۇپ جاسىل جەلەك ەگۋ كوزدەلگەن.
LRT جانە مەگاپوليستىك مادەنيەتتىڭ قالىپتاسۋى
Astana LRT جوباسى ەلوردانىڭ كولىك ينفراقۇرىلىمىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋگە باعىتتالعان ستراتەگيالىق باستامالاردىڭ ءبىرى سانالادى. جەڭىل رەلستى كولىك جۇيەسى استانانىڭ زاماناۋي مەگاپوليس رەتىندەگى كەلبەتىن ايقىنداپ، ۋربانيستيكالىق مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەدى.
حالىق سانىنىڭ تۇراقتى وسۋىنە بايلانىستى قالاداعى كولىك قوزعالىسىنىڭ جۇكتەمەسى دە ارتىپ كەلەدى. وسىنداي جاعدايدا LRT جۇيەسىنىڭ ىسكە قوسىلۋى جول كەپتەلىسىن ازايتىپ، تۇرعىنداردىڭ ۋاقىتىن ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. اسىرەسە، اۋەجاي، تەمىرجول ۆوكزالى جانە اكىمشىلىك ورتالىقتاردى بايلانىستىرۋى قالا لوگيستيكاسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرماق.
استانا قالاسىنىڭ اكىمى جەڭىس قاسىمبەك جوبانىڭ حالىق اراسىندا ۇلكەن سۇرانىسقا يە بولعانىن اتاپ ءوتتى.
ونىڭ سوزىنشە، LRT اشىلعان ساتتەن باستاپ ەكى اپتا ىشىندە جولاۋشىلار اعىنى 1 ميلليون ادامعا جەتتى. كۇن سايىن جولاۋشىلار سانى شامامەن 65-75 مىڭ ادامدى قۇرايدى.
- بۇل كورسەتكىش قالالىق رەلستى كولىكتىڭ جاڭا ءتۇرى ەلوردا تۇرعىندارى مەن قوناقتارى اراسىندا سۇرانىسقا يە ەكەنىن كورسەتەدى. LRT نى بەلسەندى پايدالانىپ، جاڭا كولىك جۇيەسىنە سەنىم ارتقانى ءارى ينفراقۇرىلىمعا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراعانى ءۇشىن جولاۋشىلارعا العىسىمدى بىلدىرەمىن،-دەدى جەڭىس قاسىمبەك.
سونىمەن قاتار ونىڭ ايتۋىنشا، جوبا ىسكە قوسىلعاننان كەيىن قابانباي باتىر داڭعىلىنداعى كولىك اعىنى بىرنەشە كۇن ىشىندە 12 پايىزعا دەيىن ازايعان. بۇل جاڭا كولىك جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتەتىن ناقتى ناتيجەلەردىڭ ءبىرى رەتىندە باعالانىپ وتىر.
ماماندار LRT ءنىڭ باستى ارتىقشىلىقتارىنىڭ ءبىرى - ونىڭ ەكولوگيالىق تيىمدىلىگى ەكەنىن ايتادى. ەلەكتر قۋاتىمەن جۇرەتىن پويىزدار اۋاعا زياندى قالدىق شىعارمايدى. بۇل ەكولوگيالىق مادەنيەتتى قالىپتاستىرىپ، جاسىل تەحنولوگيالاردى دامىتۋعا جول اشادى. دۋباي، سينگاپۋر، سەۋل جانە لوندون سەكىلدى ءىرى مەگاپوليستەردە مۇنداي رەلستى جۇيەلەر ۋربانيستيكانىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالعان.
الداعى ۋاقىتتا LRT جەلىسىن قوسشى باعىتىنا دەيىن ۇزارتۋ، سونداي-اق سىعاناق، ايتماتوۆ كوشەلەرى مەن ەسكى ۆوكزالعا دەيىن جالعاستىرۋ جوسپارلانعان. ءۇش كەزەڭ تولىق جۇزەگە اسقاندا جۇيەنىڭ جالپى ۇزىندىعى 100 شاقىرىمعا جەتپەك.
الەم استانالارىمەن ۇندەسكەن استانانىڭ بىرەگەي كەلبەتى
استانا بۇگىندە الەمنىڭ ءتۇرلى مەگاپوليستەرىنىڭ ۇزدىك تاجىريبەلەرىن بويىنا سىڭىرگەن زاماناۋي قالا رەتىندە قالىپتاسىپ كەلەدى. قالانىڭ دامۋ لوگيكاسىنان دۋبايعا ءتان قارقىندى قۇرىلىس ءۇردىسىن بايقاۋعا بولادى: ءشولدى وڭىردە بوي كوتەرگەن دۋباي سەكىلدى، استانا دا قاتال كليمات جاعدايىندا قىسقا ۋاقىت ىشىندە ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق سەرپىلىس جاساي العان قالا رەتىندە ەرەكشەلەنەدى. بۇل ينجەنەرلىك شەشىمدەر مەن قالا قۇرىلىسىنىڭ جوعارى دەڭگەيىن تالاپ ەتكەن اۋقىمدى ۋربانيستيكالىق جوبا بولدى.
سونىمەن قاتار استانا سينگاپۋر ۇلگىسىندەگى جۇيەلى جوسپارلاۋ قاعيداتتارىنا سۇيەنىپ دامىپ كەلەدى. مۇندا جاڭا تۇرعىن اۋداندار تەك تۇرعىن ۇيلەرمەن عانا ەمەس، سونىمەن قاتار مەكتەپتەرمەن، جولدارمەن، الەۋمەتتىك نىساندارمەن جانە قوعامدىق كەڭىستىكتەرمەن بىرگە كەشەندى تۇردە سالىنادى. بۇل قالا دامۋىنىڭ تەڭگەرىمدى ءارى ۇزاقمەرزىمدى مودەلىن قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر.
تەحنولوگيالىق تۇرعىدان العاندا، استانا توكيوعا ءتان سيفرلىق سەرپىن مەن يننوۆاتسيالىق باعىتتى مەڭگەرىپ كەلەدى. قالادا «اقىلدى قالا» شەشىمدەرى، ەلەكتروندى مەملەكەتتىك قىزمەتتەر، تسيفرلىق باسقارۋ جۇيەلەرى، ينتەللەكتۋالدى باقىلاۋ جانە دەرەكتەرگە نەگىزدەلگەن شەشىم قابىلداۋ تەتىكتەرى كەڭىنەن ەنگىزىلىپ جاتىر. بۇل ۋربانيستيكانى باسقارۋدىڭ جاڭا دەڭگەيىنە شىعارىپ وتىر.
ال مادەني-رۋحاني دامۋ تۇرعىسىنان استانا پاريج سەكىلدى ءىرى مادەني ورتالىقتاردىڭ ۇلگىسىن قالىپتاستىرۋعا ۇمتىلۋدا. قالادا تەاترلار، حالىقارالىق فورۋمدار، كورمەلەر مەن مادەني فەستيۆالدەر سانى ارتىپ كەلەدى. سونىڭ ىشىندە استانا وپەرا تەاترى ەلوردانىڭ مادەني كەلبەتىنىڭ ماڭىزدى سيمۆولىنا اينالىپ، ونەر مەن مادەنيەتتىڭ ورتالىعى رەتىندە تانىلىپ وتىر.
وسىلايشا، استانا ءارتۇرلى الەمدىك مەگاپوليستەردىڭ وزىق تاجىريبەسىن ۇيلەستىرە وتىرىپ، بىرەگەي دامۋ مودەلىن قالىپتاستىرعان قالا رەتىندە ەرەكشەلەنەدى.
دۋبايدا 20 -جىلعا جۋىق تۇرعان كاسىپكەر ەسبول جاپان ۇلى ەكى قالانىڭ دامۋىن سالىستىرا وتىرىپ، استانانىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگىنە نازار اۋدارادى.
- مەن جۇمىس بابىمەن دۋبايدا ۇزاق جىل تۇردىم. استاناعا دا ءجيى كەلىپ، ەكى قالانىڭ قالىپتاسۋى مەن قارقىندى دامۋىنا قاتار كۋا بولدىم. دۋباي اپتاپ ىستىق پەن قۇمدى دالانى يگەرىپ، الەم نازارىن اۋدارعان جاسىل مەگاپوليسكە اينالسا، استانا قاقاعان اياز بەن بوراندى ەڭسەرىپ، قىسقا ۋاقىت ىشىندە ساۋلەتى كەلىسكەن، ينفراقۇرىلىمى دامىعان زاماناۋي شاھار قالىپتاستىردى،- دەيدى كاسىپكەر.
ونىڭ ايتۋىنشا، استانانىڭ باستى ارتىقشىلىقتارىنىڭ ءبىرى - ونىڭ ەۋرازيانىڭ ءدال جۇرەگىندە ورنالاسۋى.
- دۋباي ءوزىنىڭ الىپ عيماراتتارى مەن تەحنولوگيالىق مۇمكىندىكتەرىمەن تانىلسا، استانانىڭ ەشبىر ەلورداعا ۇقسامايتىن دارا بولمىسى بار. ەڭ الدىمەن، ونىڭ ەۋرازيانىڭ ءدال جۇرەگىندە ورنالاسۋى - ستراتەگيالىق ءارى گەوساياسي تۇرعىدان ۇلكەن ارتىقشىلىق. قالا كەڭ اۋماقتا جوسپارلى تۇردە سالىنىپ جاتقاندىقتان، ونىڭ بولاشاقتاعى دامۋ مۇمكىندىگى وتە جوعارى. بۇل - تەك بۇگىننىڭ ەمەس، بىرنەشە ونجىلدىقتىڭ سۇرانىسىن ەسكەرىپ سالىنعان قالا،- دەيدى ەسبول جاپان ۇلى.
كاسىپكەردىڭ پىكىرىنشە، ەلوردانىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى - ادامنىڭ ءومىر سۇرۋىنە قولايلى ورتا قالىپتاستىرا العانىندا.
- استانادا ەرەكشە ءبىر ەركىندىك پەن تىنىس كەڭدىگى سەزىلەدى. قالا ادامدى شارشاتپايدى. مۇندا بولاشاققا دەگەن سەنىم بار. اسىرەسە سوڭعى جىلدارى مادەني، ىسكەرلىك جانە تۋريستىك ورتالىق رەتىندە قارقىندى دامىپ كەلە جاتقانى انىق بايقالادى. سوندىقتان استانانىڭ الەۋەتى ءالى تولىق اشىلعان جوق دەپ ويلايمىن، - دەيدى ول.
استانا -ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ جاڭا ورتالىعى
سوڭعى جىلدارى استانا قازاقستاننىڭ ساياسي جانە ەكونوميكالىق ورتالىعى عانا ەمەس، ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ ماڭىزدى حابىنا دا اينالىپ كەلەدى. ەلوردادا حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي جوعارى وقۋ ورىندارى دامىپ، سيفرلىق تەحنولوگيالار، ينجەنەريا، مەديتسينا، مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە عىلىمي زەرتتەۋلەر باعىتىندا اۋقىمدى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، استانانىڭ ءبىلىم بەرۋ جانە عىلىمي الەۋەتى ەلدىڭ ادامي كاپيتالىن دامىتۋدا ستراتەگيالىق ءرول اتقارىپ وتىر.
بۇگىندە قالادا وتاندىق جانە حالىقارالىق دەڭگەيدە تانىلعان جوعارى وقۋ ورىندارى شوعىرلانعان. ولار تەك بىلىكتى مامان دايارلاپ قانا قويماي، عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋگە، يننوۆاتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا جانە تەحنولوگيالىق شەشىمدەردى دامىتۋعا بەلسەندى ۇلەس قوسۋدا. بۇل ءۇردىس استانانىڭ ورتالىق ازياداعى جەتەكشى زياتكەرلىك جانە اكادەميالىق ورتالىقتاردىڭ بىرىنە اينالۋىنا نەگىز قالايدى.
عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، قازىرگى ۋاقىتتا استانادا التى شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورنىنىڭ فيليالى جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ قاتارىندا رەسەيدىڭ م. ۆ. لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى مەن ماسكەۋ مەملەكەتتىك حالىقارالىق قاتىناستار ينستيتۋتى، قىتايدىڭ Beijing Language and Culture University فيليالى، ۇلىبريتانيانىڭ Coventry University جانە Cardiff University جوبالارى، سونداي-اق تيانجين كاسىپتىك ينستيتۋتى بار.
بۇل باستامالار قازاقستاندىق جاستارعا شەتەلگە شىقپاي-اق حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ءبىلىم الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار، ەلىمىزدىڭ جوعارى ءبىلىم جۇيەسىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرىپ، حالىقارالىق اكادەميالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا جول اشادى.
مينيسترلىكتىڭ Kazinform اگەنتتىگىنىڭ ساۋالىنا بەرگەن مالىمەتىنە سايكەس، 2025-2026 وقۋ جىلىندا استانا قالاسىنىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا شامامەن 4300 شەتەلدىك ستۋدەنت ءبىلىم الۋدا. بۇل كورسەتكىش ەلوردانىڭ حالىقارالىق ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىندەگى تارتىمدىلىعى ارتىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى.
استانانى تەك قازاقستاننىڭ عانا ەمەس، بۇكىل ورتالىق ازيانىڭ جەتەكشى ءبىلىم، عىلىم جانە يننوۆاتسيا ورتالىعىنا اينالدىرۋ ءۇشىن اتقارىلار جۇمىس ءالى دە كوپ. وسىعان بايلانىستى حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتتەر سانىن كوبەيتۋ، شەتەلدىك ستۋدەنتتەردى تارتۋ، عىلىمي زەرتتەۋ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ جانە الەمدىك دەڭگەيدەگى زەرتتەۋ ورتالىقتارىن قالىپتاستىرۋ باعىتىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ناتيجەلەرى ەرەكشە ماڭىزعا يە.
بەيبىتشىلىك پەن جاھاندىق ديالوگ الاڭى
استانانىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى باستى ەرەكشەلىكتەرىنىڭ ءبىرى - ونىڭ بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم الاڭى رەتىندەگى ءرولى. ەلوردادا بىرنەشە مارتە الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزى ءوتتى. بۇل فورۋم ءتۇرلى كونفەسسيا وكىلدەرىن ءبىر الاڭعا جيناعان ماڭىزدى حالىقارالىق باستامالاردىڭ ءبىرى رەتىندە باعالانادى.
سونىمەن قاتار استانا حالىقارالىق ساياسي جانە ەكونوميكالىق فورۋمداردىڭ تۇراقتى ورتالىعىنا اينالدى. مۇندا جاھاندىق قاۋىپسىزدىك، كليماتتىڭ وزگەرۋى، ەنەرگەتيكا، ازىق-تۇلىك قاۋىپسىزدىگى جانە ەكولوگيا ماسەلەلەرىنە ارنالعان سامميتتەر مەن كونفەرەنتسيالار وتكىزىلەدى. ساراپشىلار استانانىڭ حالىقارالىق كەلىسسوزدەر الاڭى رەتىندە قالىپتاسۋىن قازاقستاننىڭ بەيتاراپ ءارى اشىق ديپلوماتيالىق ۇستانىمىمەن بايلانىستىرادى.
بولاشاقتىڭ قالاسى
مامانداردىڭ پايىمىنشا، الداعى جىلدارى استانا تولىق سيفرلانعان، ەكولوگيالىق تۇراقتى، جوعارى تەحنولوگيالى جانە حالىقارالىق ديالوگ ورتالىعى رەتىندەگى دامۋىن جالعاستىرا بەرەدى.
بۇگىندە ەلوردا تەك قازاقستاننىڭ ساياسي ورتالىعى عانا ەمەس، ۋربانيستيكا، يننوۆاتسيا، ەكونوميكا جانە بەيبىتشىلىك يدەياسىن توعىستىرعان حالىقارالىق مەگاپوليسكە اينالىپ كەلەدى. ساراپشىلار استانانىڭ تاجىريبەسىن XXI عاسىرداعى جاڭا ۇلگىدەگى قالالاردىڭ دامۋ مودەلدەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە باعالايدى.
استانانىڭ ەڭ ۇلكەن جەتىستىگى - تەك ءزاۋلىم عيماراتتارى مەن زاماناۋي ينفراقۇرىلىمىندا ەمەس. ونىڭ باستى قۇندىلىعى - ادامدارعا بولاشاققا دەگەن سەنىم مەن ۇلكەن مۇمكىندىك سەزىمىن سىيلاي الۋىندا.
ريزابەك نۇسىپبەك ۇلى