ساپار اياسىندا قازاقستان مەن گەرمانيا اراسىنداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى نىعايتۋ، ينۆەستيتسيالىق جانە تەحنولوگيالىق ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ، كولىك-لوگيستيكالىق باعىتتاردى دامىتۋ جانە ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك سياقتى ماسەلەلەر قارالادى دەپ جوسپارلانعان. Kazinform اگەنتتىگىنىڭ ەۋروپالىق وداقتاعى مەنشىكتى ءتىلشىسى ەكى ەلدىڭ قارىم-قاتىناسى قالاي دامىپ جاتقانىن، بەرلين مەن ميۋنحەندەگى ساپار بارىسىندا ىنتىماقتاستىقتىڭ قاي باعىتتارىنا جاڭا سەرپىن بەرىلۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتتى.
قازاقستان-گەرمانيا قاتىناستارىنداعى جاڭا سەرپىن
قازاقستان مەن گەرمانيانىڭ قازىرگى قارىم-قاتىناسىنا 30 جىلدان استى. پرەزيدەنت جانىنداعى ق س ز ي-ءدىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرى ەربولات سەيلەحانوۆ گەرمانيانىڭ قازاقستان ءۇشىن ەۋروپاداعى ايرىقشا سەرىكتەسى ەكەنىن ايتادى.
- گەرمانيا -قازاقستاننىڭ ەۋروپاداعى نەگىزگى ستراتەگيالىق سەرىكتەسى. ەكى ەلدىڭ قارىم-قاتىناسى تۇراقتى تۇردە ىلگەرىلەپ كەلەدى. 2019، 2020 جانە 2023 -جىلدارى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆ گەرمانياعا باردى. قازىرگى ساپار مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل ەلگە ءتورتىنشى ساپارى بولماق،-دەيدى ساراپشى.
سونداي-اق، ول 2023-جىلى گەرمانيا پرەزيدەنتى فرانك- ۆالتەر شتاينمايەردىڭ قازاقستانعا ساپارمەن كەلگەنىن، 2025-جىلى گەرمانيا بۋندەسراتىنىڭ پرەزيدەنتى انكە رەلينگەردىڭ استانادا بولعانىن اتاپ ءوتتى.
- مەنىڭشە، سوڭعى جىلدارى ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستارينستيتۋتسيونالدىق سيپات الدى. اتاپ ايتقاندا، «ورتالىق ازيا + گەرمانيا» جانە «ەۋروپالىق وداق - ورتالىق ازيا» فورماتتارى قالىپتاستى. «ەۋروپالىق وداق - ورتالىق ازيا» العاشقى ءسامميتى بىلتىر قاراشادا ءوتتى. مەنىڭشە، ءدال وسى ينستيتۋتسيونالدانۋ قازاقستان، گەرمانيا فەدەراتيۆتىك رەسپۋبليكاسى مەن ورتالىق ازيا اراسىنداعى قارىم-قاتىناستاردىڭ ساپالىق جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلگەنىن كورسەتەدى، - دەدى ەربولات سەيلەحانوۆ.
ميللياردتاعان ينۆەستيتسيا
ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق ەكىجاقتى بايلانىستاردىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى. 2005 -جىلدان بەرى گەرمانيانىڭ قازاقستانعا تىكەلەي ينۆەستيتسياسى $8 ميللياردتان استى. ونىڭ ەداۋىر بولىگى شيكىزات ەمەس سەكتورعا باعىتتالعان. قازاقستاندا نەمىس كاپيتالى قاتىساتىن مىڭنان استام كومپانيا جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ قاتارىندا اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن وندىرەتىن CLAAS جانە Horsch, تەحنولوگيا جانە ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى Siemens پەن Siemens Energy, حيميا ونەركاسىبى مەن گاز سالاسىنداعى BASF جانە Linde، سونداي-اق قۇرىلىس ماتەريالدارىن وندىرەتىن Knauf پەن HeidelbergMaterials بار.
ساراپشى قازاقستاندا ءىرى نەمىس كومپانيالارىنىڭ بولۋى تەحنولوگيا ترانسفەرىنە، جوعارى بىلىكتى جۇمىس ورىندارىن اشۋعا جانە زاماناۋي باسقارۋ ستاندارتتارىن ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتادى.
سونىمەن قاتار قازاقستان تاراپى ساۋدا كولەمىن ارتتىرىپ قانا قويماي، ، ونىڭ قۇرىلىمىن وزگەرتۋگە دە مۇددەلى. ياعني قاراپايىم ساۋدا وپەراتسيالارىنان ءوندىرىستى جەرگىلىكتەندىرۋگە، تەحنولوگيا ترانسفەرىنە جانە بىلىكتى كادرلار دايارلاۋعا كوشۋ باسىم باعىت بولماق.
ىنتىماقتاستىقتىڭ مۇنداي فورماتى نەمىس بيزنەسىنە دە ءتيىمدى. ويتكەنى بۇل قازاقستاننىڭ شيكىزات رەسۋرستارىنا قولجەتىمدىلىكتى ەل اۋماعىندا جەكەلەگەن وندىرىستىك جانە تەحنولوگيالىق تىزبەكتەردى ورنالاستىرۋمەن ۇشتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
قازاقستان گەرمانياعا ەنەرگيا رەسۋرستارىن جانە ستراتەگيالىق ماڭىزى بار شيكىزاتتى جەتكىزۋدەن باستاپ، ونەركاسىپتىك كووپەراتسياعا، ينۆەستيتسياعا، لوگيستيكاعا جانە تەحنولوگيالىق جوبالارعا دەيىن بىرنەشە باعىت بويىنشا قىزىقتى بولۋى مۇمكىن.
ەربولات سەيلەحانوۆتىڭ پىكىرىنشە، گەرمانيانىڭ قازاقستانعا دەگەن قىزىعۋشىلىعى ءقازىر ەۋروپاداعى گەوساياسي جانە ەكونوميكالىق جاعدايدىڭ وزگەرۋىمەن تىعىز بايلانىستى.
- بۇل قازاقستان مەن گەرمانيا اراسىنداعى ەكونوميكالىق بايلانىستاردىڭ سيپاتىنا دا اسەر ەتەدى. قازىرگى وزگەرىستەر جاعدايىندا گەرمانيانىڭ قىزىعۋشىلىعى قازاقستاننىڭ تابيعي رەسۋرستارىنا قول جەتكىزۋگە دەگەن مۇددەسىمەن بايلانىستى، - دەدى ساراپشى.
ول ەرەكشە ماڭىزعا يە بولىپ وتىرعان بىرنەشە باعىتتى اتادى. ولار - ستراتەگيالىق ماڭىزى زور مەتالداردى ءوندىرۋ جانە وڭدەۋ، كولىك پەن لوگيستيكا، سونداي-اق قىتاي مەن ەۋروپالىق وداق اراسىنداعى ساۋداعا ترانزيتتىك قىزمەت ۇسىنۋ.
- قىتاي جالپى ەۋروپالىق وداقتىڭ، ونىڭ ىشىندە گەرمانيانىڭ نەگىزگى ساۋدا سەرىكتەسى. سوندىقتان قازاقستاننىڭ ترانزيتتىك مۇمكىندىكتەرى مەن ورتا ءدالىزدى دامىتۋ ايرىقشا ماڭىزعا يە بولىپ وتىر،- دەپ اتاپ ءوتتى ەربولات سەيلەحانوۆ.
مۇنى گەرمانيالىق «بەرلينەر سايتۋنگ» باسىلىمىنىڭ شولۋشىسى نيكولاس بۋتىلين دە ايتىپ وتىر.
- قازاقستان - ورتالىق ازياداعى ەڭ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان نارىقتاردىڭ ءبىرى. قازاقستان گەرمانيا ءۇشىن ستراتەگيالىق ماڭىزى بار شيكىزات، جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى جانە جاسىل سۋتەگى سالالارىنداعى نەگىزگى سەرىكتەستەردىڭ ءبىرى. سونىمەن قاتار ەۋروپا مەن ازيا اراسىنداعى ورتا ءدالىزدى دامىتۋدا شەشۋشى ءرول اتقارادى. ال گەرمانيا ءوز تەحنولوگيالارى، ينۆەستيتسياسى جانە وزىق تاجىريبەسى ارقىلى قازاقستان ەكونوميكاسىن جاڭعىرتىپ، ءارتاراپتاندىرۋعا ىقپال ەتە الادى، - دەدى شولۋشى.
ونىڭ پىكىرىنشە، قازىر ەكى ەلدىڭ ىنتىماقتاستىعى ونەركاسىپ پەن لوگيستيكادان باستاپ ءبىلىم مەن عىلىمعا دەيىنگى باعىتتاردى قامتيدى.
- گەوساياسي تۇراقسىزدىق جاعدايىندا سەنىمدى سەرىكتەستىك پەن ءوزارا تيىمدىلىككە نەگىزدەلگەن بايلانىس قاجەت. قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ بۇل ساپارى ىنتىماقتاستىقتى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋى مۇمكىن،- دەيدى ن. بۋتىلين.
تاۋار اينالىمىنىڭ قۇرىلىمى وزگەرىپ كەلەدى
قازاقستان مەن گەرمانيا اراسىنداعى ساۋدا- ەكونوميكالىق بايلانىستار وڭ ديناميكانى ساقتاپ وتىر. الايدا ءوزارا ساۋدا قۇرىلىمى ءالى دە تەڭگەرىمسىز. 2026 -جىلدىڭ قاڭتار-شىلدە ايلارىندا ەكى ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمى $2,57 ميلليارد بولدى. بۇل 2025 -جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا % 4,4كوپ. ءوسىمنىڭ نەگىزگى بولىگىن قازاقستان ەكسپورتى قامتاماسىز ەتتى، ال گەرمانيادان يمپورت كولەمى ءىس جۇزىندە وزگەرگەن جوق.
ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك، 2026 -جىلدىڭ جەتى ايىندا قازاقستاننىڭ گەرمانياعا ەكسپورتى %15,3 ءوسىپ، $728,9 ميلليون- نان $840,1 ميلليون-عا جەتتى. ال يمپورت بىلتىرعى دەڭگەيدە قالدى دەۋگە بولادى - $1,73 ميلليارد. ول نەبارى %0,13 قىسقارعان.
ناتيجەسىندە ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا تەڭگەرىمسىزدىگى ءبىرشاما ازايدى. 2025 -جىلدىڭ قاڭتار- شىلدە ايلارىندا تەرىس سالدو شامامەن $1,01 ميلليارد بولسا، 2026 -جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىندە بۇل كورسەتكىش $890 ميلليون-عا دەيىن تومەندەدى.
ەكسپورت ديناميكاسىنىڭ باستى ەرەكشەلىگى - ونىڭ ءبىر تاۋارعا جوعارى تاۋەلدىلىگى. قازاقستاننىڭ گەرمانياعا ەكسپورتىنىڭ ءوسىمىن مۇناي قامتاماسىز ەتىپ تۇر. شيكى مۇناي ەكسپورتى %26,2 ءوسىپ، $719,3 ميلليونعا جەتتى. ال فيزيكالىق كولەمدەگى ءوسىم الدەقايدا تومەن بولدى -%3,1، ياعني 1,12 ميلليون توننا. وسىلايشا مۇناي ەكسپورتى كولەمنەن گورى قۇن جاعىنان ارتقان.
سونىمەن بىرگە ەكسپورت قۇرىلىمىندا جاڭا باعىتتار پايدا بولا باستادى. قازاقستان گەرمانياعا تاس كومىر، پروپيلەن پوليمەرلەرى، سويا بۇرشاقتارى مەن سيرەك جەر مەتالدارىنىڭ قوسىلىستارىن جەتكىزە باستادى. كابەل ونىمدەرىنىڭ، باعالى مەتالل قالدىقتارى مەن سىنىقتارىنىڭ، مامانداندىرىلعان جابدىقتاردىڭ جەتكىزىلىمى دە ارتىپ كەلەدى.
الايدا ازىرگە بۇل تاۋارلاردىڭ كولەمى مۇناي ەكسپورتىمەن سالىستىرۋعا كەلمەيدى. ونىڭ ۇستىنە جاڭا تاۋار توپتارىنىڭ ءوسىمى زىعىر تۇقىمى، مىس، اليۋميني، اعاش بۇيىمدارىنىڭ قىسقارۋىمەن قاتار ءجۇرىپ وتىر.
گەرمانيادان كەلەتىن يمپورت كولەمى ءىس جۇزىندە وزگەرمەگەنمەن، قۇرىلىمىندا ايتارلىقتاي وزگەرىس بار. فارماتسيەۆتيكالىق ونىمدەر مەن ونەركاسىپ جابدىقتارىنا تومەندەگەن سۇرانىستىڭ ورنىن ەلەكتر گەنەراتورلىق قوندىرعىلار، اۆتوموبيل مەن بۋىپ-ءتۇيۋ جابدىقتارى، جۇك كوتەرگىش ماشينالار مەن توپىراق وڭدەۋ تەحنيكاسى جاپتى.
اسىرەسە ەلەكتر گەنەراتورلىق قوندىرعىلاردىڭ يمپورتى ءتورت ەسە ءوسىپ، $37,3 ميلليوننان $150,1 ميلليونعا جەتتى. جەڭىل اۆتوموبيل جەتكىزىلىمى ەكى ەسە ارتىپ، $100,4 ميلليون بولدى. تىعىنداۋ مەن بۋىپ- تۇيۋگە ارنالعان جابدىق يمپورتى $84,1 ميلليونعا، ال جۇك كوتەرۋ مەن تاسىمالداۋعا ارنالعان ماشينالار يمپورتى شامامەن $41,9 ميلليونعا جەتتى.
ال ءدارى-دارمەك يمپورتى $260,6 ميلليوننان $175,6 ميلليونعا دەيىن كۇرت قىسقاردى. بۋ قازاندىقتارىنىڭ، مەتالل وڭدەۋ جانە جول- قۇرىلىس جابدىقتارىنىڭ جەتكىزىلىمى دە تومەندەدى.
قازاقستان گەرمانيادان ەنەرگەتيكاعا، ونەركاسىپ پەن وڭدەۋگە، لوگيستيكا مەن اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاجەتتى جابدىقتاردى، مەديتسينالىق جانە فارماتسيەۆتيكالىق ونىمدەردى كوبىرەك ساتىپ الىپ وتىر.
ورتا ءدالىز - ەكىجاقتى ساۋدانىڭ كۇرەتامىرى
ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتى قازاقستان مەن گەرمانيا ءۇشىن ەكونوميكالىق بايلانىستى كەڭەيتۋدىڭ نەگىزگى باعىتىنا اينالىپ وتىر.
بۇل باعىت قازاقستانعا ەۋروپا نارىقتارىنا شىعۋدىڭ قوسىمشا مۇمكىندىگىن بەرەدى. ال گەرمانياعا ورتالىق ازيامەن، قىتايمەن بايلانىس ورناتۋدىڭ بالاما باعىتىن ۇسىنادى. سوندىقتان ترانسكاسپي باعىتىن ودان ءارى دامىتۋ، ونىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن ارتتىرۋ جانە جۇك جەتكىزۋ مەرزىمىن قىسقارتۋ ساۋدا مەن ونەركاسىپتىك كووپەراتسيانى كەڭەيتۋدىڭ ماڭىزدى شارتىنا اينالۋى مۇمكىن.
ەربولات سەيلەحانوۆتىڭ پىكىرىنشە، المان بيزنەسىنە ورتا ءدالىزدى دامىتۋعا قاتىسۋ مۇمكنىدىگىن تالقىلاۋ ماڭىزدى تاقىرىپتاردىڭ ءبىرى بولۋى ىقتيمال.
- سيرەك جەر مەتالدارىنان بولەك، نەمىس كومپانيالارىنىڭ ورتا دالىزگە قاتىسۋ ماسەلەسى دە تالقىلانادى دەپ ويلايمىن. بۇل لوگيستيكالىق ورتالىقتار قۇرۋدى، كاسپيي تەڭىزى ارقىلى تاسىمالدى جاقسارتۋدى قامتيدى،- دەدى ساراپشى.
گەرمانيانىڭ Rhenus Logistics كومپانياسى الەمدىك ساۋدا ارحيتەكتۋراسىنىڭ وزگەرىپ جاتقان تۇستا ترانسكاسپيي باعىتىنىڭ ماڭىزى ارتىپ كەلە جاتقانىن ءتۇسىنىپ وتىر. ۇيىمنىڭ باس ديرەكتورى ءارى باسقارما ءتوراعاسى توبياس بارتتستىڭ ايتۋىنشا، ورتا ءدالىزدى ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن جەكەلەگەن ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى ءبىرىڭعاي جۇيەگە بىرىكتىرۋ كەرەك.
- قازىر نەگىزگى مىندەت - جەكەلەگەن ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى بىرتىندەپ تۇراقتى جەلىگە بىرىكتىرۋ. سوندا باعىتتىڭ بۇكىل بويىنداعى قۋاتتار، وپەراتسيالىق قىزمەتتەر مەن مىقتى سەرىكتەستىكتەر ءبىرتۇتاس جۇيە رەتىندە جۇمىس ىستەيدى. قازاقستان بۇل جەردە قىتايدى، ورتالىق ازيانى، كاسپيي ءوڭىرىن جانە ەۋروپانى بايلانىستىراتىن نەگىزگى بۋىن سانالادى. سوندىقتان قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ بەرلينگە ساپارى جانە سەرىكتەستەرىمىزبەن ودان كەيىنگى بىرلەسكەن قادامدار ءبىز ءۇشىن ۇزاق مەرزىمدى دامۋ تۇرعىسىنان ماڭىزدى جانە وڭىردەگى كوپجىلدىق جۇمىسىمىزدىڭ جالعاسى بولىپ سانالادى، - دەيدى ول.
اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ستراتەگيالىق ماتەريالدار
قازاقستان گەرمانيا مەن ەۋروپا نارىعىنا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ ەكسپورت كولەمىن ارتتىرۋعا مۇددەلى. ەربولات سەيلەحانوۆتىڭ ايتۋىنشا، قازاقستاندىق ءونىمنىڭ ەۋروپالىق تالاپتارعا ساي بولۋى ماڭىزدى.
- قازاقستان گەرمانيا نارىعىنا اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن جەتكىزۋ مۇمكىندىكتەرىن ۇسىنىپ وتىر. قازاقستاندا ەكولوگيالىق تازا ءونىم وندىرىلەدى جانە مۇنداي ونىمگە قازىر بۇكىل الەمدە، سونىڭ ىشىندە ەۋروپادا سۇرانىس بار. بۇل جولداعى نەگىزگى كەدەرگى - توسقاۋىلسىز ورتا قالىپتاستىرۋ. ەۋروپالىق ستاندارتتار قازاقستانداعى ستاندارتتارعا قاراعاندا الدەقايدا قاتاڭ. ءبىزدىڭ ستاندارتتاردى ەۋروپالىق تالاپتارعا سايكەستەندىرۋ ەكولوگيالىق تازا ونىمدەرىمىزدىڭ ەۋروپالىق وداق نارىعىنا شىعۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى،-دەدى ساراپشى.
تاعى ءبىر پەرسپەكتيۆالى باعىت - ستراتەگيالىق ماڭىزى زور ماتەريالدار سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق. ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە، بۇل تەك كەن وندىرۋمەن شەكتەلمەي، تولىق وندىرىستىك تسيكل قۇرۋدى قامتۋى مۇمكىن.
قازاقستان ءۇشىن نەگىزگى مىندەت - قوسىلعان قۇنى جوعارى ونىمدەردىڭ ەكسپورتىن كەڭەيتۋ جانە بىرلەسكەن وندىرىستەردى دامىتۋ. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ گەرمانياعا رەسمي ساپارى ءدال وسى باعىتتارعا جاڭا سەرپىن بەرۋى مۇمكىن.