«ازاتتىق راديوسىنىڭ» قازاقستانداعى العاشقى ءتىلشىسى بولىپ ىستەگەن ونى دوستارى مەن ارىپتەستەرى قوعامداعى وزەكتى تاقىرىپتاردى باتىل قوزعايتىن تاپقىر جۋرناليست بولدى دەپ ەسكە الادى.
قيال سابدالين 1948 -جىلى ناۋرىزدىڭ 10 - كۇنى تالدىقورعان وبلىسى الاكول اۋدانىنىڭ جايپاق اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. ورتا مەكتەپتى ءتامامداعاننان كەيىن الماتىداعى قازاق پەداگوگيكا ينستيتۋتىنىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىنە وقۋعا تۇسكەن. وسى وقۋ ورنىندا ءبىلىم الىپ ءجۇرىپ ول جۋرناليستىك قىزمەتىن باستاعان.
قيال سابدالين ءار جىلدارى الاكول اۋداندىق «جاڭا ءوڭىر» گازەتىندە، الماتى وبلىستىق «وكتيابر تۋى» باسىلىمىندا ەڭبەك ەتتى، كەيىن رەسپۋبليكالىق «ارا» ساتيرالىق جۋرنالىندا فەلەتون ءبولىمىن باسقاردى.
قيال سابدالين قيراتىلعان «بەرلين دۋالىنىڭ» ورنىندا تۇر. گەرمانيا، 1989 -جىل.
1990 -جىلداردىڭ قارساڭىندا، سوۆەت وداعى مەن باتىس اراسىندا ۇزاققا سوزىلعان «قىرعي-قاباق سوعىس» كەزەڭى اياقتالىپ، «بەرلين دۋالى» قۇلاپ، «تەمىر شىمىلدىق» جويىلعان تۇستا قيال سابدالين ازات ەۋروپا - ازاتتىق راديوسىنىڭ قازاقستانداعى العاشقى ءتىلشىسى بولىپ جۇمىسقا كىرىسەدى.
ونىمەن بىرگە «ازاتتىقتىڭ» قازاقستانداعى العاشقى تىلشىلەرىنىڭ ءبىرى بولىپ ىستەگەن جۋرناليست ساياسات بەيىسبايدىڭ ايتۋىنشا، قيال سابدالين ازاتتىقتىڭ ماسكەۋدەگى بيۋروسىنا ءوزى حابارلاسىپ، سول ارقىلى ميۋنحەندەگى قازاق قىزمەتىنىڭ سول كەزدەگى ديرەكتورى حاسەن ورالتايمەن بايلانىسقا شىققان.
- ارتىنان وعان باتىس گەرمانياعا شاقىرتۋ كەلەدى. ميۋنحەندەگى راديو كەڭسەسىندە ءبىر اي تاجىريبەدەن وتكەن سوڭ قيال سابدالين ازاتتىقتىڭ الماتىداعى ءتىلشىسى بولىپ جۇمىسىن باستاعان. قيال سول جولى ميۋنحەندەگى راديو قورىنان مۇستافا شوقايدىڭ داۋىسى جازىلعان تاسپانى اكەلدى. وسى كۇنى قازاق راديوسىنان بەرىلىپ جۇرگەن مۇستافا شوقايدىڭ داۋىسى - سول، - دەيدى ساياسات بەيىسباي.
قيال سابدالين (وڭ جاقتان ەكىنشى) مۇستافا شوقايدىڭ زيراتى باسىندا. بەرلين، 1989 -جىل.
ازاتتىقتىڭ الماتى بيۋروسىنىڭ اشىلۋى
قيال سابدالين سول كەزدە سوۆەت وداعى قۇرامىندا بولعان قازاق س س ر-ىندەگى الەۋمەتتىك، ساياسي جانە ەكونوميكالىق جاعداي تۋرالى، ميحايل گورباچەۆ باسقارعان س س س ر-دەگى قايتا قۇرۋ ساياساتىنىڭ اسەرىمەن قازاق قوعامىندا بولىپ جاتقان تۇبەگەيلى وزگەرىستەر، قازاقستاننىڭ ازاتتىق جولىنداعى كۇرەسى جانە تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعاننان كەيىنگى كەزەڭدەگى ماڭىزدى وقيعالار تۋرالى حابارلاردى ازاتتىق اۋديتورياسىنا جەتكىزىپ وتىردى.
- قيال سابدالين تاپقىر جۋرناليست بولدى. داۋىسى زور ەدى، قازاقستاننىڭ ءار قيىرىنان ازاتتىق راديوسىنا جەدەل تۇردە نەبىر وتكىر حابارلار دايىنداپ جىبەرەتىن. العاش گەرمانياعا بارعان ساپارىندا بونن قالاسىنداعى تۇرىك دياسپوراسىنىڭ جيىنىنا قاتىسىپ، مىنبەدەن ءسوز سويلەپ بولعان سوڭ تۇرىكتىڭ بايراعىن ءسۇيىپ، ءالى تاۋەلسىزدىگىن جاريالاماي تۇرعان قازاقتى تانىتىپ، تۋىستاس ەلدىڭ الدىندا قازاق حالقىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرىپ تاستاعانى بار، - دەپ ەسكە الادى مارقۇمنىڭ ارىپتەسى ساياسات بەيىسباي.
ازاتتىق راديوسى قازاق قىزمەتىنىڭ ديرەكتورى حاسەن ورالتاي (سول جاقتا) جانە ازاتتىقتىڭ الماتىداعى العاشقى ءتىلشىسى قيال سابدالين.
1993 -جىلى شىلدەدە ازات ەۋروپا - ازاتتىق راديوكورپوراتسياسىنىڭ پوستسوۆەتتىك ەلدەردەگى ءۇشىنشى بيۋروسى الماتى قالاسىندا اشىلدى. جاڭا بيۋرونىڭ اشىلۋىنا ازاتتىقتىڭ قازاق قىزمەتىنىڭ سول كەزدەگى ديرەكتورى حاسەن ورالتاي، ا ق ش ەكس-پرەزيدەنتى دجيممي كارتەر، ا ق ش-تىڭ قازاقستانداعى تۇڭعىش ەلشىسى ۋيليام كورتني، تاعى بىرنەشە شەتەلدىك مەيمان جانە قازاقستاندىق تانىمال اقىن-جازۋشىلار، جۋرناليستەر قاتىسقان. قيال سابدالين وسى بيۋرونىڭ العاشقى جەتەكشىسى بولدى.
- قيال سول جولى قالاداعى جەر ۇيىندە دالاعا داستارحان جايعىزىپ، امەريكادان، گەرمانيادان كەلگەن مەيمانداردى قازاقى داستۇرمەن كۇتكەن. سوندا ۇستەل ۇستىندە ءتۇسى قىزىل جايمانى الدىرىپ، «ونىڭ كوزىن قۇرتىڭدار قىزىل نارسە تۇرماسىن» دەپ، جاسىل جايما توسەتكەنى بار، - دەپ ەسكە الادى ساياسات بەيىسباي.
ازاتتىقتىڭ الماتىداعى بيۋروسىنىڭ العاشقى جەتەكشىسى بولعان قيال سابدالين راديودا 1994 -جىلعا دەيىن جۇمىس ىستەدى.
«تاۋەلسىزدىك تۋرالى حاباردى ءبىرىنشى بوپ جەتكىزدى»
جۋرناليست، اقىن جۇماش كەنەباي قيال سابدالينمەن باستاۋىش مەكتەپ قابىرعاسىنان تانىس، دوس بولعانىن ايتادى. ونىڭ سوزىنشە، ازاتتىقتىڭ اۋە تولقىنىنان بەرىلگەن حابارلارىندا قيال سابدالين ۇنەمى قوعامداعى ەڭ وزەكتى تاقىرىپتاردى قوزعاعان.
- توتاليتاريزم قامىتى ەندى سىپىرىلىپ تۇسكەلى جاتقان سول كەزدە جۇرتشىلىق تاراپىنان تاۋەلسىز، شىنايى اقپاراتقا دەگەن سۇرانىس وتە جوعارى ەدى. قيال ءوز حابارلارىندا سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىن جابۋ، قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسى، ورالدا كازاكتاردىڭ شەرۋ وتكىزۋىنە قارسى قازاقتاردىڭ قوزعالىسى ءتارىزدى وتە ماڭىزدى تاقىرىپتاردى باتىل قوزعاپ، وقيعالاردى جان-جاقتى باياندايتىن. ول سول كەزدە «بەيرەسمي» دەپ اتالاتىن ءتۇرلى قوزعالىس، ۇيىمداردىڭ وكىلدەرىمەن كوممۋنيستىك يدەولوگيادان ادا تاۋەلسىز وي-پىكىرگە قۇرىلعان سۇحبات وتكىزەتىن. سوۆەتتىك قازاقستاندى ۇزاق جىلدار باسقارعان دىنمۇحامەد قونايەۆ، ەلدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتان دا سۇحباتتار العان، - دەيدى ول.
ا ق ش مەملەكەتتىك حاتشىسى دجەيمس بەيكەردىڭ قازاقستانعا ساپارى كەزىندە تۇسىرىلگەن سۋرەتتە وڭ جاق شەتتە تۇرعان - ازاتتىق ءتىلشىسى قيال سابدالين. الماتى، ناۋرىز، 1991 -جىل.
جۇماش كەنەباي 1991 -جىلى جەلتوقساننىڭ 16 سى كۇنى قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعانى تۋرالى حاباردى الەمدەگى قازاق ءتىلدى اۋديتورياعا الماتىدان ازاتتىق ارقىلى قيال سابداليننىڭ جەتكىزگەنىنە ەرەكشە نازار اۋدارادى.
- قازاقستان وزگەلەردەن كەشتەۋ بولسا دا تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعانى ول كەزدە ءبىز ءۇشىن كوپتەن اڭساپ كۇتكەن قۋانىشتى حابار ەدى. سول كۇنى پارلامەنتكە قيالمەن بىرگە مەن دە بارعان ەدىم، تاۋەلسىزدىك تۋرالى دەكلاراتسيا قابىلدانىسىمەن قيال سابدالين بىردەن تىكەلەي حابار بەرۋگە كەتتى. ول حاباردى ازاتتىق سول كۇنى بەردى دە. مىنە، وسىنداي تاريحي جاڭالىقتى كۇللى الەمدەگى قازاققا العاش بولىپ جەتكىزگەن جۋرناليست - قيال سابدالين بولاتىن. ەرتەسىندە الماتى كوشەسىندە ءالى ءىلۋلى تۇرعان ەسكى كوممۋنيستىك ۇران-پلاكاتتاردى كورىپ، ازاتتىقتان كۇللى الەم ەستىپ جاتقان بۇل ءسۇيىنشى حاباردى الماتىداعى كەي جۇرت بايقاماي دا قالدى-اۋ دەگەن وي كەلگەن ەدى، - دەيدى كەنەباي.
ول قيال سابداليننىڭ ۇزاققا سوزىلعان اۋىر دەرتتەن كەيىن جەلتوقساننىڭ 2 ى كۇنى تاڭەرتەڭ الماتىدا قايتىس بولعانىن ايتتى.
تۋىستارىنىڭ حابارلاۋىنشا، قيال سابداليندى جەرلەۋ ءراسىمى جەلتوقساننىڭ 3 ى كۇنى الماتى قالاسىندا وتتى.
كەنجەبەك نۇرقاسەن ۇلى
«ازاتتىق راديوسى»