جاپونياداعى عيماراتتارىنىڭ سەيسميكالىق بەرىكتىگىن دالەلدەيتىن بەينەروليكتەردى كورىپ، جاپوندارعا تاعى دا قايران قالىپ جاتىرمىز. دەسە دە، وسى تەحنولوگيا يدەياسىنىڭ اۆتورى جانە ونىڭ عىلىمي نەگىزىن قالاپ، ازىرلەمەسىن جاساپ، ەكسپەريمەنتالدى تۇردە العاش عيماراتتار سالعان قازاق عالىمى ەكەنىن ەكىنىڭ ءبىرى بىلە بەرمەيدى.
بۇل عالىمنىڭ اتى- ءجونى - تولەۋباي ءجۇنىسوۆ. الەۋمەتتىك جەلىدە «1990-جىلداردىڭ باسىندا قازاق عالىمىنىڭ كەڭەسىن الۋ ءۇشىن ونىڭ ەسىگىنىڭ الدىندا جاپون عالىمدارى، ينجەنەرلەرى مەن ساۋلەتشىلەرى ۇزىن- سونار كەزەكتە تۇرعان» دەگەن اقپارات تاراعان.
تولەۋباي ءجۇنىسوۆ كەڭەس داۋىرىندە كسرو- نىڭ قالا قۇرىلىسىنا قاراستى «كازپروم ستروي نييپروەكت» ينستيتۋتىن باسقارعان. تاۋەلسىزدىك جىلدارى بۇل «قازاق قۇرىلىس جانە ساۋلەت عىلىمي- زەرتتەۋ جانە جوبالاۋ ينستيتۋتى» بولىپ قايتا قۇرىلعان.
وسى ينستيتۋت ديرەكتورى رەتىندە تولەۋباي ءجۇنىسوۆ عيماراتتاردىڭ سەيسميكالىق بەرىكتىگىن ارتتىرۋ ماسەلەسىمەن ۇزاق جىلدار اينالىسىپ كەلگەن.
«قاز ق س ع زج ي» ا ق باسقارۋشى ديرەكتورى ەرالى شوقپاروۆتىڭ ايتۋىنشا، بۇل جۇيە بىزدە ك س ر و داۋىرىندە سوناۋ 1950-جىلدارى جاسالعان.
«ءبىزدىڭ ينستيتۋت كەڭەس تۇسىندا سەيسمو وقشاۋلاۋشى، رەزينا- مەتالدىق ىرگەتاس جوباسىن كوپ زەرتتەگەن. سەيسمو وقشاۋلاۋشى ۇيلەر الماتىدا، جانە قىرعىزستاندا دا كوپ سالىندى. سونىڭ ءبارىن ءبىز تولەۋباي ءجۇنىسوۆتىڭ باسشىلىعىمەن سىناقتان وتكىزگەنبىز. جاپوندار بۇل يدەيانى ءىلىپ اكەتىپ، دامىتا تۇسكەن»، - دەيدى NEGE تىلشىسىنە تۇسىنىكتەمە بەرگەن ە. شوقپاروۆ.
ەرالى شوقپاروۆ كەز كەلگەن دامىعان مەملەكەتتەردىڭ قازىرگى تەحنولوگيالىق جەتىستىكتەرىنىڭ تاساسىندا كەڭەستىك دۇنيەلەر تۇرعانىن ايتادى. كەڭەس وكىمەتى تاراعان سوڭ كوپ عالىمدار جىلى ورىن ىزدەپ، ا ق ش- قا، جاپونياعا، كاناداعا كەتىپ جاتتى.
«ت م د ەلدەرى عالىمدارىنىڭ بىرەۋى بارىپ، وسى قۇجاتتاردى كورسەتىپ، ونى سول جاقتا دامىتا ءتۇسۋى مۇمكىن ەكەنىن جوققا شىعارمايمىن. ءبىزدىڭ عىلىمي كىتاپتارىمىزدا تولەۋباي ءجۇنىسوۆ زەرتتەۋلەرى جايىندا كوپ ماعلۇمات بار. بۇگىنگى تاڭدا جاپون حالقى بۇل جۇيەنى دامىتىپ، وربىتكەن. ول كەزدە بىزدە ءوندىرىس وسال بولدى. مىسالى، عالىمدار ازىرلەمە جاساپ، ەسەپتەپ، نۇسقاۋ بەرەدى. بۇل - ءبىر بولەك دۇنيە دە، ونى وندىرىسكە قويا ءبىلۋ - مۇلدە باسقا نارسە»، - دەيدى مامان.
ەرالى شوقپاروۆتىڭ ايتۋىنشا، جاپونيادا بۇگىندە سەيسمو وقشاۋلاۋشى ىرگەتاسپەن سالىنعان 5 مىڭنان اسا عيمارات بار. مۇنداي عيماراتتار بىزدە دە از ەمەس ەكەن. باستى ەرەكشەلىگى، ەكسپەريمەنتالدى تۇردە سالىنىپتى.
بۇل تۋرالى مامان بىلاي دەدى: «تولەۋباي ءجۇنىسوۆتىڭ باسشىلىعىمەن 40 تان اسا عيمارات سالىنعان. باسقا ەلدەر دە وسىنداي ازىرلەمە جاساعان. ءبىراق ول كەزدە ەكسپەريمەنتالدى قۇرىلىستاردى ەشكىم سالماعان ەدى».
تولەۋباي ءجۇنىسوۆ - قاراعاندى ءوڭىرىنىڭ تۋماسى. حاركوۆ ينجەنەرلىك- قۇرىلىس ينستيتۋتىن ءتامامداعان. ونىڭ دەربەس جانە باسقا عالىمدارمەن بىرلەسە جازعان 560-دەن استام عىلىمي جۇمىسى بار. عالىمدى ا ق ش- تىڭ كولۋمبيا، پريستون، وڭتۇستىك كاليفورنيا، سولتۇستىك كاليفورنيا، بەركلي، ستەنفورد، ديەۆيسا، حيۋستون ۋنيۆەرسيتەتتەرى اتتاي قالاپ، ءدارىس وقۋعا شاقىرعان.
جاپونداردىڭ ءوزى مويىنداعان اكادەميك ت. ءجۇنىسوۆ 2015 -جىلى 88 جاسىندا دۇنيەدەن وزدى.
https://nege.kz