ءزىلزالا: ءۇمىت پەن وكىنىش كۇرەسى
6-اقپان كۇنى بولعان جەر سىلكىنىسى تۇركيا مەن سيريا ءۇشىن اۋىر بولعان جايى بار. اسىرەسە، تۇركيانىڭ وڭتۇستىك شىعىس ايماقتارىنداعى اپاتتىڭ اۋقىمى زور. قازا تاپقاندار مەن جارالانعانداردىڭ سانى ءالى ناقتى ەمەس. دەگەنمەن ءزىلزالادان تەك تۇركيانىڭ وزىندە 30 مىڭنان استام ادامنىڭ قازا تاپقانى بەلگىلى بولدى. ال سيريادا اپات سالدارىنان قايتىس بولعاندار سانى 4 مىڭنان استى. مۇنىڭ ءوزى سوڭعى دەرەك ەمەس.
ارينە، «اپات ايتىپ كەلمەيدى» دەگەن بار. اسىرەسە، جانارتاۋ، ءزىلزالا، داۋىل، قار كوشكىنى، سەل، توپان سۋ ءتارىزدى تابيعي اپاتتاردى ءدال بولجاۋ وڭاي ەمەس ءارى الدىن الۋ دا قيىن. ءسوز جوق، ءتۇرلى زەرتتەۋلەر، باقىلاۋلار ارقىلى جەر بەتىندە بولاتىن تابيعي اپاتتار قاۋپىن الدىن الا بولجاۋعا بولادى. كەيدە قار كوشكىنىن جارىلىس ارقىلى قولدان جاساپ، الداعى ۋاقىتتا بولۋى مۇمكىن اپاتتىڭ زاردابىن جويۋعا، ارنايى بوگەتتەر ازىرلەپ، سۋ تاسقىنىنا قارسى دايارلانۋعا بولادى. ءبىراق جەر سىلكىنىسىنىڭ قاشان بولاتىنىن بولجاۋ مۇمكىن ەمەس، ونىڭ زاردابىن ازايتۋعا باعىتتالعان ارەكەت جاساۋ دا ۇزاق ۋاقىت پەن مۇقيات قاداعالاۋدى، مول قارجىنى قاجەت ەتەتىن ءىس. ال جەر بەتىندە ءزىلزالا ءجيى بولىپ تۇراتىن ايماقتار بار. عالىمدار ونى باياعىدا- اق انىقتاپ قويعان. دەگەنمەن وسى ايماقتاردا قۋاتتى جەر سىلكىنىسى قاي ۋاقىتتا بولاتىنىن ەشكىم ءدوپ باسىپ ايتا المايدى. تۇركيا مەن تاياۋ شىعىستىڭ ءبىرقاتار ايماقتارى دا ءزىلزالا قاۋپى جوعارى، عىلىمي ۇعىممەن تۇسىندىرسەك، بىرنەشە ليتوسفەرالىق تاقتالاردىڭ تۇيىسكەن جەرىنە سايكەس كەلەدى. دەمەك، بۇل ايماقتا ءزىلزالا بولۋ قاۋپى قاشان دا جوعارى بولاتىن. وكىنىشتىسى، كۇشتى جەر سىلكىنىسى وسى اپتادا تىركەلدى.
بولجامدار اقيقاتقا اينالعان كۇن
تاياۋ شىعىستىڭ ءبىرقاتار ايماعىندا قۋاتتى جەر سىلكىنىسى بولۋى مۇمكىن ەكەنىن عالىمدار ءجيى ايتاتىن. دەگەنمەن ايماقتاعى ەڭ قاۋىپتى ايماق تۇركيا جەرى سانالادى. ويتكەنى ول جەر قىرتىسىنىڭ «انادولى تەكتونيكالىق تاقتاسى» دەيتىن بولىگىندە ورنالاسقان. گەوگرافيا عىلىمىندا جەردىڭ بەتكى قاباتى ادەتتە ءتۇرلى ليتوسفەرالىق تاقتاعا بولىنەتىنى ايتىلادى. ال انادولى تەكتونيكالىق تاقتاسىنا سولتۇستىكتەن ەۋرازيا، وڭتۇستىكتەن افريكا جانە ارابيا تاقتاسى قىسىم تۇسىرەتىندىكتەن، جەر قىرتىسىنىڭ وسىناۋ بولىگى باتىسقا قاراي جىلىنا 2-2,5 س م جىلجيتىن كورىنەدى. ال مۇنداي ايماقتاردا جەر سىلكىنىسى ءجيى بولادى. عالىمدار مۇنى بىلەدى جانە بىلگەندىكتەن، وسى ايماقتاردا جەر سىلكىنىسى بولۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى. سوندىقتان تۇركيانىڭ 10 پروۆينتسياسىنداعى كوپتەگەن قالا مەن ەلدى مەكەندى قيراتقان، ەپيتسەنترى قاھرامانماراش قالاسىنا سايكەس كەلگەن ءزىلزالانى الدىن الا بولجاعانداردى بۇقارا اۋليەدەي كوردى.
ماسەلەن، گوللانديالىق عالىم فرانك حۋگەربيتس 3- اقپان كۇنى wittert- دە تۇركيا مەن سيريا، يوردانيا مەن ليۆان جەرىندە قۋاتى 7,5 بالل بولاتىن جەر سىلكىنىسى بولۋى مۇمكىن ەكەنىن جازعان. سول سەبەپتى مەديا مەن الەۋمەتتىك جەلىلەر اتالعان عالىمدى سەيسمولوگيانىڭ «اۋليەسىنە» تەڭەدى. ءبىراق ونىڭ wittert- دەگى جازباسىندا «ەرتە مە، كەش پە» دەگەن ءسوز بار. وعان نازار اۋدارعان ەشكىم بولعان جوق.
ءىس جۇزىندە وڭىردەگى سەيسميكالىق احۋالدى كوپتەگەن عالىمى باقىلاپ وتىر. ءدال قاھرامانماراشتا قۋاتتى ءزىلزالا بولۋى مۇمكىن ەكەنىن تۇرىك عالىمى وۆگۇن احمەت ەرجان بىرنەشە رەت ايتقان. ماسەلەن، 2020 -جىلى ول قاھرامانماراش وتە قاۋىپتى ايماققا اينالعانىن، ونداعى عيماراتتار تولىق تەكسەرىلىپ، ءزىلزالا كەزىندە قيراۋى مۇمكىن نىساندار ەرتەرەك انىقتالۋى ءتيىس ەكەنىن ەسكەرتكەن ەدى. ءتىپتى، ول وڭىردە قۋاتى 7 بالدان اساتىن جەر سىلكىنىسى جاقىن ۋاقىتتا بولۋى مۇمكىن ەكەنىن اتاپ وتكەن- ءدى. ال پروفەسسور اليجان كوپ 2022 -جىلدىڭ شىلدەسىندە قاھرامانماراش پروۆينتسياسىندا تىركەلگەن بىرنەشە جەر سىلكىنىسىنەن كەيىن، وڭىردە كەز كەلگەن ساتتە قۋاتى 7 بالدان اساتىن ءزىلزالا بولۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتقان.
ياعني، عالىمدار جەر قىرتىسىنداعى گەولوگيالىق قۇبىلىستاردى ۇدايى باقىلاپ وتىراتىنىن، وعان بەيجاي قاراماۋ كەرەك ەكەنىن ايتۋمەن كەلەدى. عالىمداردىڭ كوبى انادولى مەن ارابيا تەكتونيكالىق تاقتالارى تۇيىسەتىن شىعىس انادولى جارىقشاعى جۋىق ارادا وپىرىلىپ ءتۇسۋى مۇمكىن ەكەنىن بولجاعان. 2020 -جىلى 20- قاڭتاردا تۇركيانىڭ ەلازىگ ايماعىندا بولعان قۋاتى 6,7 بالعا جەتكەن ءزىلزالا ءبىز ءسوز ەتكەن جارىقشاققا قاتتى اسەر ەتكەنىن ايتۋمەن بولدى. ەندىگى ءزىلزالانىڭ زاردابى زور ەكەنىن ەسكەرتىپ جاتتى. ءبىراق بۇقارا مەن بيلىك وكىلدەرى عالىمداردىڭ ەسكەرتۋلەرىن ءجۇردىم- باردىم تىڭدايتىن كەزدەرى بولادى.
ءارى سەيسميكالىق بەلسەندى ايماقتارداعى قۇرىلىستاردى جەر سىلكىنىسىنىڭ اسەرىنە توتەپ بەرەتىندەي ەتىپ جوندەۋ نەمەسە قايتا سالۋعا ۋاقىت تا، قارجى دا جوق ەدى. جەردىڭ تەرەڭ قاباتىندا جينالعان قۋاتتى ەنەرگيا اقىرى تۇركياعا سوققى بولىپ ءتيدى. ءارى افتەرشوكتار ءالى جالعاسىپ جاتىر. 6- اقپاننان 10- اقپاننىڭ كەشىندە دەيىن ايماقتا 1604 رەت جەر سىلكىندى. قۋاتى تومەن دەگەنىمىزبەن وسىناۋ افتەرشوكتاردىڭ ءوزى تۇركياداعى ءزىلزالانىڭ اسا قۋاتتى بولعانىن كورسەتەدى.
ءتىپتى يتاليانىڭ گەوفيزيكا جانە ۆۋلكانولوگيا ۇلتتىق ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى كارلو دولوني تۇركياداعى جەر سىلكىنىسىنەن سوڭ ارابيا تاقتاسى انادولى تەكتونيكالىق تاقتاسىنا قاراي 3 مەتر جىلجىعانىن مالىمدەپ جىبەردى. جىلىنا 2-3 س م جىلجيدى دەپ ەسەپتەلەتىن ليتوسفەرالىق تاقتالاردىڭ بۇل قوزعالىسى وڭىردەگى جاعدايدىڭ ءالى دە قاۋىپتى ەكەنىن كورسەتەدى. دەگەنمەن ءدال 3 مەترگە جىلجىدى ما، جوق پا، ول جاعى ءازىر بەلگىسىز. ونى عالىمدار ۇزاق زەرتتەۋلەردەن سوڭ انىقتايدى.
ال وسى ايماقتا ءبىزدىڭ ءداۋىرىمىزدىڭ 115 -جىلى 260 مىڭ ادامنىڭ ولىمىنە سەبەپ بولعان 7,5 بالدىق، 525 -جىلى 250 مىڭ ادام قايتىس بولعان 8 بالدىق ءزىلزالا تىركەلىپتى. ماماندار ايماقتىڭ سەيسميكالىق قاۋپىن باعالاۋ كەزىندە وسى مالىمەتتەردى دە ەسكەرەتىنى ءسوزسىز. ونىڭ ۇستىنە، قاھرامانماراشتاعى ءزىلزالا تۇركيادا 1999 -جىلى بولعان اپاتتان دا اۋىر بولدى. سول جىلى قوجاەلى دەگەن جەردەگى اپاتتان 17 مىڭنان استام ادام مەرت بولىپ ەدى.
تابيعي اپات ادامزاتتى بىرىكتىرەدى
تۇركيا مەن سيرياداعى اپات كۇللى ادامزاتتى ەلەڭ ەتكىزدى. ادامزات بالاسى قازاقتىڭ «وزىڭنەن زور شىقسا...» دەيتىن ءتامسىلىنىڭ ءمانىن تابيعي اپاتپەن بەتپە- بەت كەلگەندە عانا تۇسىنەتىن سىڭايلى. ايتپەسە، تىنىش كۇندە ءبىر- بىرىنە قىر كورسەتىپ، قارۋ كەزەنىپ، اتىسىپ- شابىسىپ جاتاتىن جۇرتپىز نەگىزى. شاماسى، تابيعاتتىڭ الدىندا السىزدىگىمىزدى اپاتتاردان سوڭ ۇعاتىن ءتارىزدىمىز. وعان تۇركيا مەن سيرياداعى اپاتتان سوڭ كوزىمىز تاعى جەتتى. ماسەلەن، تۇركياعا ارمەنيا مەن گرەكيا ءتارىزدى «دوس ەمەس» مەملەكەتتەر دە كومەك كورسەتىپ جاتىر. سيرياعا ەۋروپا وداعىنان دا، ا ق ش- تان دا كومەك جونەلتىلدى. ءتىپتى، رەسمي ۋاشينگتون سيرياعا سالىنعان سانكسيالاردى 2023 -جىلدىڭ 8 -تامىزىنا دەيىن توقتاتا تۇرۋعا شەشىم قابىلدادى. ادەتتە باتىس ەلدەرى باشار اساد رەجيمىن قۇلاتۋعا مۇددەلى ەكەنىن بايقاتاتىن. ءبىراق ءزىلزالادان سوڭ سيريا بيلىگىنىڭ اپاتپەن كۇرەسۋىنە كومەكتەسىپ جاتىر.
دەگەنمەن ەڭ اۋىر زارداپتى تۇركيا تارتىپ جاتقاندىقتان با، انادولى جۇرتىنا كومەك قولىن سوزعانداردىڭ قاراسى قالىڭ. ءزىلزالادان سوڭ تۇركياعا كومەكتەسۋگە نيەت تانىتقان مەملەكەتتەردىڭ سانى 95-كە جەتسە، 38 مەملەكەت ىزدەستىرۋ- قۇتقارۋ توپتارىن جىبەردى. دۇنيەجۇزىلىك بانك ازىرگە 780 ميلليون دوللار ءبولۋدى قاراستىرىپ جاتىر. كەيىن تاعى 1 ميلليارد دوللار ءبولۋى مۇمكىن. ب ۇ ۇ 7- اقپان كۇنى ءزىلزالادان زارداپ شەككەن ەلدەرگە 25 ميلليون دوللار ءبولدى.
ءتۇرلى مەملەكەت پەن ۇيىم، جەكە ادامدار تۇركياعا دا، سيرياعا دا قارجىلاي، ماتەريالدىق قولداۋ كورسەتىپ جاتىر. ماسەلەن، يران ەلى سيرياعا دا، تۇركياعا دا قۇتقارۋشى جىبەرسە، مۇنداي قادامعا ارمەنيا دا باردى. قازاقستان تۇركياعا قۇتقارۋشىلاردىڭ 2 توبىن اتتاندىرىپ، سيرياعا گۋمانيتارلىق كومەك جونەلتەتىن بولدى. كاتار، يوردانيا ءتارىزدى مۇسىلمان مەملەكەتتەرى سيرياعا قارجىلاي قولداۋ كورسەتىپ جاتىر. ال قىرعىز رەسپۋبليكاسى مەن قازاقستان ازاماتتارى كيىز ءۇي جىبەرۋ ءۇشىن قارجى جينادى.
ادامزاتتىڭ تابيعاتتىڭ الدىندا السىزدىگىن مويىنداعانىنىڭ بەلگىسىندەي بولعان وقيعالار قۇتقارۋ جۇمىستارىندا بايقالىپ جاتىر. ماسەلەن، بىتىسپەس جاۋداي كورىنەتىن يران مەن يزرايل قۇتقارۋشىلارى مىنگەن ۇشاقتاردىڭ گازيانتەپ اۋەجايىندا قاتار تۇرعانىن كوردى ادامدار. ارمەنيالىق قۇتقارۋشىلار ادەتتە اتا جاۋ سانايتىن تۇرىكتەردى ءۇيىندى استىنان شىعارىپ ءجۇر. ۋكرايناعا سوعىس اشقانى ءۇشىن جاھان جۇرتىنىڭ جارتىسىنا جەكسۇرىن بولىپ كورىنگەن رەسەي ەلىنەن كەلگەن قۇتقارۋشىلار تۇركيادا دا، سيريادا دا بەلسەندى قيمىلداپ جاتىر. ياعني، ادامزاتتىڭ بىرلىگىنە اقىل ەمەس، اپات سەبەپ بولعان سىڭايلى.
قۇتقارۋشىلار بارىن سالىپ جاتىر
قۋاتتى ءزىلزالانىڭ وتكەنىنە دە 5 كۇن بولدى. تۇركيا مەن سيرياعا اعىلعان قۇتقارۋشىلار وسى 5 كۇندە بارىنشا كوپ ادامدى ءۇيىندى استىنان شىعارىپ الۋعا تىرىسقان. قازىر ءبىر عانا تۇركيانىڭ وزىندە قۇتقارۋ جۇمىستارىنا 140 مىڭ ادام، 12 مىڭنان استام ارنايى تەحنيكا، 150-دەن استام ۇشاق، تىكۇشاق جانە دروندار، 22 كەمە جۇمىلدىرىلدى. وكىنىشكە قاراي، ەندى ءۇمىت وتى بىرتە- بىرتە وشە باستايدى. تۇركيالىق سەيسمولوگ عالىم وۆگۇن احمەت ەرجان جەر سىلكىنىسىنىڭ سالدارىنان قيراعان عيماراتتاردىڭ قۋىسىندا، ءۇيىندى استىندا قالعان ادامداردىڭ امان قۇتقارىلۋىنىڭ وزىندىك مەرزىمى بار ەكەنىن ايتادى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا، ءزىلزالادان سوڭ ادامداردى ءتىرى قۇتقارۋدىڭ بىرنەشە كەزەڭى بولادى.
ايتالىق، ءزىلزالادان كەيىن ءۇيىندى استىندا قالعان 100 ادامدى قۇتقارۋ ۇلەسى العاشقى جارتى ساعاتتا 17 پايىز بولسا، بۇل كورسەتكىش ءبىر ساعاتتا – 44، ەكى ساعاتتا – 53، ءۇش ساعاتتا – 58، ءتورت ساعاتتا – 66، بەس ساعاتتا – 74، التى ساعاتتا – 80، جەتى ساعاتتا – 82، سەگىز ساعاتتا – 86، توعىز ساعاتتا – 88، ون ساعاتتا – 89، ون ءبىر ساعاتتا 90 پايىزعا جەتەدى ەكەن. ءبىر تاۋلىك ىشىندە ءۇيىندى استىندا قالعان ادامداردى قۇتقارۋ ىقتيمالدىعى 100 ادامعا شاققاندا 90 پايىز كۇيى ساقتالاتىن كورىنەدى.
ودان بولەك، قۇتقارۋشىلار نەگىزگە الاتىن ۋاقىت ولشەمدەرى دە ماڭىزدى. قازاقستاندا نەمەسە ت م د ەلدەرىندە قالاي باعالاناتىنى قايدام، تۇركيادا ونىڭ العاشقى 72 ساعاتى «التىن كۇن» دەپ اتالادى. سودان سوڭ ءۇشىنشى تاۋلىكتىڭ سوڭى مەن 4 تاۋلىك «كۇمىس كۇن»، 5 جانە 6- تاۋلىكتەر «قولا كۇن»، 7 جانە 8 تاۋلىك «قالايى كۇن» دەپ اتالاتىن كورىنەدى. 9-تاۋلىكتەن كەيىنگى كۇندەردە تاڭعاجايىپ وقيعا بولىپ، بىرەن- ساران ادام امان قالاتىنى بولماسا، «قارا كۇن» دەپ اتايدى ەكەن. ياعني، ءۇيىندى استىنان ادامنىڭ ءتىرى شىعۋ مۇمكىندىگى جوققا ءتان كەزەڭ. دەگەنمەن تۇركيادا ءۇيىندى استىندا 120 ساعات نەمەسە 5 كۇن جاتقان بىرنەشە ادام قۇتقارىلدى. سوندىقتان ءزىلزالادان كەيىنگى 9 تاۋلىككە دەيىن ءۇمىت تولىق ۇزىلمەيدى.
ءزىلزالا تۇركيا
ءۇيىندى استىندا قالعان ادامداردىڭ ءتىرى قالۋ ىقتيمالدىعى العاشقى تاۋلىكتە - 5 پايىز، ەكىنشى تاۋلىكتە - 2,5 پايىز، ءتورتىنشى كۇندە - 1 پايىز، 6 كۇندە - 0,2 پايىز، توعىزىنشى تاۋلىكتە 0,01 پايىز عانا بولادى دەسەدى. ال ءۇيىندى استىندا، اۋا جەتپەيتىن جەردە قالىپ قويعان ادام 1 ساعات قانا ءومىر سۇرە الادى. دەنەسىندەگى جاراقاتتان قان اعىپ جاتسا، 2 ساعات قانا ءتىرى بولۋى مۇمكىن. باسىنا قاتتى سوققى تيسە، ادەتتە 3 ساعات ءومىر سۇرەدى. سۋ ءىشۋ مۇمكىندىگى بولماسا، ءۇيىندى استىندا قالعانداردىڭ 10 پايىزى ەكى تاۋلىكتەن سوڭ، 90 پايىزى توعىزىنشى تاۋلىكتە ومىردەن وزادى. ماماندار وسىنداي ەسەپ- قيساپ نەگىزىندە قۇتقارۋ جۇمىستارىن ۇيىمداستىرادى. وعان اۋا رايىنىڭ دا بەلگىلى مولشەردە اسەر ەتۋى مۇمكىن. كۇن سۋىق بولسا ءۇيىندى استىندا قالعانداردىڭ قازا بولۋ ىقتيمالدىعى دا ارتادى. سول سەبەپتى 9-تاۋلىكتەن كەيىن ۇيىندىلەردى كۇرەۋ باستالادى.
قۇتقارۋ جۇمىستارىنىڭ ساپاسى مەن ادامداردىڭ امان قالۋ- قالماۋ ىقتيمالدىعى تۇركيا مەن تاياۋ شىعىس ەلدەرىندەگى كليمات، قۇرىلىس جۇرگىزۋ تاسىلدەرى، عيماراتتى سالۋعا پايدالاناتىن ماتەريالدارعا بارىپ تىرەلەدى. تۇركيالىق ماماندار ءوز ەلدەرىندە قولدانىلاتىن قۇرىلىس ماتەريالدارىنا بايلانىستى ءزىلزالا سالدارىنان عيماراتتار قيراسا ادامدار قالاي جارالاناتىنىن دا زەرتتەگەن.
سول زەرتتەۋلەرگە قاراعاندا، ءزىلزالا كەزىندە ادامداردىڭ شامامەن 57 پايىزىنىڭ قول- اياعى سىنادى ەكەن. 17 پايىزىنىڭ باسسۇيەگىنە زاقىم كەلسە، 8 پايىزىنىڭ كەۋدە سۇيەگى، 5 پايىزىنىڭ يىعى، 4 پايىزىنىڭ بەلى، 3 پايىزىنىڭ ارقا سۇيەگى، 2 پايىزىنىڭ جامباسى، 1 پايىزىنىڭ سەگىزكوزى، 0,6 پايىزىنىڭ موينى، 0,6 پايىزىنىڭ ومىرتقاسى سىنادى ەكەن. دەنەسىندەگى بارلىق سۇيەگى سىناتىندار ۇلەسى جارالانعانداردىڭ 2 پايىزىنا جۋىقتايدى.
ال قانداي جاراقات ءتۇرى ءجيى كەزدەسەدى دەگەنگە كەلسەك، ءزىلزالادا ادامداردىڭ 47 پايىزى جانشىلىپ، 26 پايىزىنىڭ دەنەسىن وتكىر زاتتار ءتىلىپ نەمەسە كەسىپ كەتەدى. جاراقاتتانعانداردىڭ 15 پايىزىندا ءتۇرلى سىنىق كەزدەسسە، جاراقاتتىڭ 12 پايىزى شىنى كىرۋگە بايلانىستى بولادى ەكەن. مىنە، سوندىقتان دا ىزدەستىرۋ- قۇتقارۋ جۇمىستارىنىڭ العاشقى ساتتەرى ماڭىزدى سانالادى. وكىنىشكە قاراي، تەك تۇركيانىڭ وزىندە ءزىلزالا بولعان ايماقتا 13,5 ميلليون ادام ءومىر سۇرگەنىن، وڭىردە 4 ميلليونعا جۋىق عيمارات بولعانىن ەسكەرسەك، ءۇيىندى استىندا قالىپ، مەرت بولعاندار سانى الدەقايدا كوپ بولۋى مۇمكىن. ودان بولەك، قۇتقارىلعان ادامدارعا ەم- دوم جاساۋ، ءۇيسىز- كۇيسىز ادامداردى ورنالاستىرۋ، حاوستى پايدالانىپ قىلمىس جاسايتىندارمەن كۇرەسۋ دەگەندەي ءتۇرلى ءىس- شارا ۇيىمداستىرۋ قاجەت. بۇل وڭاي شارۋا ەمەس. قۇتقارۋ جۇمىستارىنىڭ تەحنيكالىق ءھام مورالدىق تۇرعىدا قيىن بولاتىنى دا سودان. ءارى ۋاقىت وتكەن سايىن ادامداردىڭ ءتىرى قالۋ ىقتيمالدىعى سەكۋند سايىن ازايىپ كەلە جاتىر. وكىنىشتىسى دە سول.
اۆتور : امانگەلدى قۇرمەت
https://aikyn.kz
«ايقىن» گازەتى.11.02.2023