جوعارى سەيسميكالىق اۋماقتا ورنالاسقان مەگاپوليس ءۇشىن سەيسموتوزىمدىلىك ماڭىزدى ەكەنى انىق. بۇل ماقساتتا قانداي جۇمىستار اتقارىلۋدا؟ تۇرعىنداردىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن قانداي شارالار قولعا الىنعان؟
مامانداردىڭ زەرتتەۋلەرى مەن تالداۋلارى نەگىزىندە الماتى اۋماعى 9 جانە 10 بالدىق قاۋىپتى ايماقتارعا بولىنگەن. سەبەبى سوڭعى ۋاقىتتا جەر قىرتىسىندا جاڭا تەكتونيكالىق ويىقتار پايدا بولعان. نە ىستەمەك كەرەك؟ الداعى ءزىلزالانى انىق باسىپ ايتار، بولجام جاسايتىن قۇرال ازىرگە الەمدە جوق. بۇل رەتتە ءبىزدىڭ ماماندار دا دارمەنسىز.
ەليزاۆەتا ەسەنجىگىتوۆا، ق ر ت ج م سەيسمولوگيا ينستيتۋتى جەر قىرتىسىنىڭ فليۋيدتى رەجيمى زەرتحاناسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى:
- مەن دالدىك تۋرالى ايتا المايمىن، ويتكەنى باقىلاۋلار تىم از، ستانسيالاردىڭ سانى دا ساۋساقپەن سانارلىق. ءبىز ارينە تىرىسامىز. جالپى ءبىز زەرتتەۋ جۇرگىزۋمەن اينالىسامىز. وكىنىشكە وراي، ستانسالار سانى وتە از عانا ەمەس، قۇرال جابدىقتار دا ەسكى. ولاردىڭ كومەگىمەن دۇرىس بولجامدار الامىز دەپ ايتا المايمىن.
الماتى مەن ونىڭ ماڭىندا جەراستى وزگەرىستەرىن باقىلايتىن 52 ستانسيا جۇمىس ىستەپ تۇر. ولاردىڭ جارتىسى كۇردەلى زەرتتەۋلەرگە بەيىمدەلگەن. ال قالعانىندا باقىلاۋدىڭ ءبىر عانا ءتۇرى بار. شىن مانىندە، جەر قىرتىسىنداعى وزگەرىستەردى باقىلاۋ وتە قيىن. بۇل ىرگەلى عىلىمنىڭ شەشىمى جوق ماسەلەسى رەتىندە قالىپ وتىر، - دەيدى ماماندار.
ەسەسىنە توتەنشە جاعداي بولا قالسا، جىلدام قۇلاقتاندىرۋ قىزمەتى دايىن. قالا اينالاسىنا ورناتىلعان ستانسالارداعى سەيسموداتچيكتەردەن الىنعان اقپارات تەز ارادا ۇيالى تەلەفوندارعا تاراتىلادى.
المات جانىسپايەۆ، قالالىق ت ج د توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى:
- كۇشتى جەر سىلكىنىستەرى تۋرالى ەرتە حابارلاۋدىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسى 2 جىلعا كەزەڭ- كەزەڭىمەن ازىرلەندى. 28 ستانسا ورناتۋ قاراستىرىلعان. 2022 -جىلى 11 ستانسيانى ورناتۋ اياقتالسا، بيىل 17 ستانسيانى ورناتۋ جوسپارلانعان.
كوڭىلگە تاعى ءبىر مەدەۋ - بيىل الماتىداعى نىسانداردىڭ سەيسموتوزىمدىلىگى تەكسەرىلەدى. بۇعان دەيىن 2017-2018 -جىلداردا جۇرگىزىلگەن جۇمىستار ناتيجەسىندە قالاداعى نىسانداردىڭ 35 پروتسەنتى سەيسميكالىق جاعدايعا ءتوزىمسىز دەپ تانىلعان.
بەگمان كولبايەۆ، قازاق قۇرىلىس جانە ساۋلەت عىلىمي- زەرتتەۋ جانە جوبالاۋ ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى:
- 2017-2018 -جىلدار ارالىعىندا ءبىزدىڭ ينستيتۋتتىڭ تاراپىنان الماتى قالاسى اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن پاسپورتيزاتسيا جاساۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن بولاتىن. ەكى جىلدىڭ ىشىندە وسى الماتى قالاسىندا ورنالاسقان 11 مىڭعا جۋىق نىساندار تولىعىمەن پاسپورتيزاتسيادان وتكىزىلگەن بولاتىن. وسى 11 مىڭعا جۋىق جالپى نسانداردان 30-35 پايىز ۇيلەر سەيسميكاعا جاعىنان قايتادان جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ، ۋسيلەنيە دەيمىز، ۋكرەپلەنيە دەيمىز، وسىنداي ءتيىستى ۇسىنىمدار بەرىلگەن بولاتىن.
ەربولات دوسايەۆ، قالا اكىمى:
- وسى جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا الماتىدا جاڭا سەيسميكالىق اۋديت جۇرگىزىلەدى. ياعني قالاداعى نىسانداردىڭ ءزىلزالاعا توزىمدىلىگى تەكسەرىلەدى. جاڭا باس جوسپاردا بارلىق قاجەتتى سەيسميكالىق تالاپتار، قاۋىپتەر ەسكەرىلگەن. اباي داڭعىلىنان جوعارى 10 بالل، ودان تومەن اۋداندار 9 باللدىق قاۋىپتى ايماققا جاتادى.
سوڭعى جىلدارى قىتاي مەن جاپونيا مەملەكەتتەرى سەيسموبولجامدار جاساۋدان باس تارتتى، دەيدى ماماندار. ەسەسىنە ءزىلزالا قاۋپى بار ايماقتارداعى قۇرىلىستىڭ ساپاسىنا باسىمدىق بەرۋدە. بۇل حالقى 2 ميلليوننان اسقان، ەسەپسىز، نۇكتەلى قۇرىلىسقا جول بەرگەن الماتى قالاسى ءۇشىن دە ەسكەرەتىن تاجىريبە.
www.24.kz