قىمباتشىلىق: باعا شارىقتاۋىنىڭ سەبەبى نە؟
ياعني، باعانىڭ ايتارلىقتاي كوتەرىلۋىنەن بولەك ازىق-تۇلىك، تۇرمىستىق حيميا جانە قازاقستاندىقتاردىڭ كۇندەلىكتى ومىردە قولداناتىن باسقا دا تاۋارلاردىڭ تاپشىلىعى بايقالدى.
ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، باعانىڭ وسۋىنە ءوزارا بايلانىستى كوپتەگەن فاكتور اسەر ەتكەن.
قىمباتشىلىقتىڭ باستاپقى سەبەبى - COVID-19 پاندەمياسى كەزىندەگى لوگيستيكالىق قۇلدىراۋ.
ۋكرايناداعى سوعىس تا COVID-19 پاندەمياسىنان السىرەگەن الەمدىك ەكونوميكاعا ايتارلىقتاي وزگەرىستەر ەنگىزدى جانە گەوساياسي قيىندىققا دايىندالۋعا ۋاقىت بەرمەدى.
قازاقستانداعى رەسمي بولشەك تاۋار اينالىمى ءارتۇرلى باعالاۋلار بويىنشا 9 تريلليون تەڭگە شاماسىندا بولسا، ساراپتاما دەرەكتەرىنە سايكەس بولشەك ساۋداداعى كولەڭكەلى تاۋار اينالىمى 13 تريلليون تەڭگەگە جۋىق.
وسىنىڭ سالدارىنان ۇكىمەت قۇن تىزبەگىن قالىپتاستىرۋ تۋرالى اقپاراتتان حابارسىز، ينفلياتسيانى باقىلاۋعا جانە داعدارىستىق جاعدايلارعا دەر كەزىندە ارەكەت ەتۋ ءۇشىن ءتيىمدى شارالار قولدانۋعا قاۋقارسىز. قازىرگى جاھاندىق تۇراقسىزدىق جاعدايىندا قازاقستان جۇيەلى شەشىمدەر قابىلداماسا، جاعدايدىڭ جاقسارماسى انىق. رەسەيگە قارسى سانكتسيالار باعانى شارىقتاتىپ، قازاقستاندىقتاردىڭ ساتىپ الۋ قابىلەتىن ناشارلاتادى. ساراپشىلار اينالىم قاراجاتىنىڭ سحەماسى مەن كۆوتا بەرۋ ءتيىمدى بولادى، ال باعانى تەجەۋ جەتكىلىكسىز جانە ول باعانىڭ ءوسۋىن توقتاتپايدى دەگەن پىكىردە.
سوعىستان كەيىن بىرنەشە ايدا ەلدە قىمباتشىلىق قاتتى بايقالدى. الدىمەن قانت تاپشىلىعى بولىپ، ودان كەيىن ازىق- تۇلىك باعاسى شارىقتادى. Forbes Kazakhstan ەكونوميكا سالاسىنىڭ ساراپشىلارى مەن بيزنەسمەندەرگە تومەندەگى سۇراقتاردى قويدى:
1. بۇل جاعدايدا ۇكىمەت قانشالىقتى دۇرىس ارەكەت ەتە الدى، داعدارىستىڭ الدىن الۋ نەمەسە سالدارىمەن كۇرەسۋ ءۇشىن دۇرىس شارالار قابىلداي الدى ما؟
2. بيزنەسمەندەر سانكسيا سالدارىنان سىرتتان كەلەتىن تاۋار تاسىمالى توقتاپ، كاسىپكە زيان كەلدى دەيدى. بيزنەس قانشالىقتى زارداپ شەكتى، الدە قىمباتشىلىق ولار ءۇشىن ءتيىمدى بولدى ما؟
3. ۇكىمەتتىڭ نارىققا ارالاسپاي، باعانى ءوز ەركىنە جىبەرۋى مۇمكىن بە؟ وندا ەكونوميكاداعى سەناري قالاي وزگەرەدى؟
جاقسىبەك كۇلەكەيەۆ، ەكونوميست، پروفەسسور :
1. ءيا، ۋكرايناداعى جاعدايدىڭ اسەرىنەن ازىق-تۇلىك، ونىڭ ىشىندە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلاردىڭ قۇنىنىڭ ارتقانى راس.
پاندەميا كەزىندە تاۋارلاردى قىتايدان يمپورتتاي المادىق، سەبەبى قىتايدىڭ وڭتۇستىگىنەن قازاقستان مەن رەسەي، ودان ءارى ەۋروپا باعىتىنداعى ماگيسترالدىق جول تۇراقسىز جۇمىس ىستەدى. بۇرىن تاۋاردى قىتايدىڭ وڭتۇستىگىنەن قازاقستانعا ەكى اپتادا اكەلسەك، پاندەمياعا بايلانىستى بۇل پروتسەسس جارتى جىلعا جۋىق ۋاقىت الدى. ادەتتە ەكى اپتاعا جالعا الىپ، تاۋاردى قويىپ جۇرگەن ۆاگوندى جارتى جىلعا جالداۋ قاجەت بولدى.
ارينە، بۇل شىعىندار تاۋارلاردى جەتكىزۋ قۇنىن 2- 3 ەسە ارتتىرىپ، كوپتەگەن تۇتىنۋ تاۋارىنىڭ باعاسىنا اسەر ەتتى. سونىمەن قاتار، پاندەميا كەزىندە الەمنىڭ كوپتەگەن ەلى جۇمىسسىز قالعان حالىقتى قولداۋ ءۇشىن قىرۋار قاراجات ءبولدى. قازاقستاندا دا 4,5 ميلليونعا جۋىق ادامعا ەڭ تومەنگى جالاقى دەڭگەيىندە كومەك كورسەتىلدى. بۇل تاۋار ماسساسى مەن اقشا ماسساسى اراسىنداعى تەپە- تەڭدىكتىڭ بۇزىلۋىنا اكەلەتىن فاكتور.
پاندەميادان كەيىن ينفلياتسيالىق پروتسەستەردىڭ وسەتىنىن، كوپتەگەن تاۋار، ەڭ الدىمەن، حالىق تۇتىناتىن ونىمدەر باعاسىنىڭ قىمباتتايتىنىن بىلدىك جانە ءبىزدىڭ ويلاعانىمىز بولدى. ەنەرگيا رەسۋرستارىنا باعانىڭ 5 ءوسۋى جانە جەتكىزىلەتىن ەنەرگيا كولەمىنىڭ قىسقارۋى ەۋروپا ەلدەرىندەگى ينفلياتسيانىڭ وسۋىنە ايتارلىقتاي اسەر ەتتى. ۇلىبريتانيا-
دا ينفلياتسيانىڭ جىلدىق دەڭگەيى سوڭعى قىرىق جىلداعى ماكسيمۋمدى جاڭارتتى.
قالىپتاسقان جاعدايدا قازاقستان وزىندەگى ينفلياتسيانىڭ سەبەپتەرىمەن بايلانىستى ماسەلەلەردى شەشۋگە عانا ەمەس، سونداي-اق باقىلاۋ ايماعىنان تىس ينفلياتسيانى يمپورتتاۋعا دا ءماجبۇر.
ءبىزدىڭ ۇكىمەت بۇل جاعدايدا نە ىستەي الدى؟ ۇكىمەت باعانىڭ مۇنداي تەز وسۋىنە جول بەرمەي، باعانى ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن اكىمشىلىك ادىستەردى قولداندى. بىزدە سوڭعى ەكى جىلدا مۇناي ونىمدەرىنىڭ باعاسى وزگەرمەدى. ال وسى ۋاقىتتا الەمدە مۇناي باعاسى ەكى ەسە قىمباتتادى. ۇكىمەت قىمباتشىلىقتى بولدىرمايمىز دەگەنمەن باعا ءالى دە وسۋدە. سەبەبى، بۇل ۇكىمەتكە، ءتىپتى ىشكى جاعدايعا دا بايلانىستى ەمەس. ءبىز ناننىڭ باعاسىن، ءوزىمىز جەتكىلىكتى مولشەردە وندىرە الاتىن تۇتىنۋ تاۋارلارىنىڭ باعاسىن تۇراقتى ساقتاي الامىز. ءبىراق كوپتەگەن تاۋاردىڭ قۇنىن باقىلاي نەمەسە تومەن دەڭگەيدە ۇستاي المايمىز.
2. رەسەيگە قارسى سانكتسيالار كولىك شىعىندارىنىڭ وسۋىنە جانە اۋە، تەمىرجول ارقىلى، اسىرەسە رەسەي ترانزيتتىك دالىزىمەن جۇزەگە اساتىن قازاقستاندىق ەكسپورت پەن يمپورت كولەمىنىڭ قىسقارۋىنا اكەلەدى.
وتاندىق جۇك تاسىمالداۋشىلار قازاقستاننان ەۋروپا ەلدەرىنە تاۋاردى جەتكىزۋ بويىنشا بەلگىلى ءبىر قيىندىقتارعا كەزىگىپ جاتىر، بۇل ءبىزدىڭ ەكسپورتىمىزعا جانە ەۋروپالىق ەلدەردەن تەمىر جول بويىنشا جۇكتى الۋعا دا ىقپالىن تيگىزەدى. وسىعان وراي، ءبىز جۇكتەردى جەتكىزۋدىڭ بالاما باعىتتارىن ىزدەۋىمىز كەرەك، ال مۇنىڭ ءبارى تاۋارلاردىڭ تۇپكىلىكتى باعاسىنا اسەر ەتەدى.
بالاما مارشرۋتتاردى ىزدەۋ جانە دامىتۋ - بۇل ۋاقىت جانە اقشا تۇرعىسىنان قىمبات جوبا.
3. قازاقستاندىقتار كوممۋنالدىق قىزمەتتەردى، ازىق-تۇلىكتى، بەنزيندى جانە ت. ب. نارىقتىق باعا بويىنشا تولەي الۋى ءۇشىن باعانى تەجەۋدەن گورى ءوندىرىستى دامىتىپ، حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باسا نازار اۋدارۋى قاجەت.
ەگەر قازاقستان زاڭناماسىنا سايكەس كومپانيانىڭ ارەكەتىن مونوپوليالىق قىزمەتتىڭ سۋبەكتىسى دەپ تانىسا، وندا رەتتەۋشىنىڭ باستى مىندەتى - مونوپوليالىق پايدانىڭ مولشەرىن باقىلاۋ، كومپانيا قىزمەتىنىڭ شىعىنىن ەمەس، تابىستىلىقتىڭ شەكتى نورماسىن بەلگىلەۋ. تابيعي مونوپوليستەردىڭ باعاسىن ۇستاپ تۇرۋ ولاردىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن، ءتىپتى ستراتەگيالىق ينۆەستورلاردىڭ كەلۋىن تومەندەتەدى. ءبىراق، سايىپ كەلگەندە، ساپالى قىزمەت الا المايتىن تۇتىنۋشى تىكەلەي زارداپ شەگەدى. سوندىقتان ۇكىمەتتىڭ مىندەتى - مونوپوليستەردىڭ تاريفتەرىن تەجەۋ ەمەس، ولاردىڭ قىزمەتىنە، مونوپوليالىق پايدانىڭ بەلگىلەنگەن مولشەرى شەگىندە قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىنا مونيتورينگ جۇرگىزۋ جۇيەسىن جاقسارتۋ.
ەگەر كومپانيا قىزمەتىن نارىق جاعدايىندا جۇزەگە اسىرسا، وندا باعانى تەجەۋ ەكونوميكا مەن الەۋمەتتىك سالاداعى اۋىتقۋلارعا الىپ كەلەدى. مەملەكەتتىڭ مىندەتى - كاسىپكەرلىك جانە ماسىلدىققا جاتپايتىن يدەيالاردى ناسيحاتتاۋ، ال باعانى تەجەۋ ساياساتى وسى مىندەتكە قايشى كەلەدى. باعانىڭ ءوسۋى - بيلىك پەن حالىق اراسىنداعى قوعامدىق كەلىسىم نەگىزىندە بولۋى كەرەك.
ازامات وسمانوۆ، Magnum دۇكەندەر جەلىسىنىڭ ديرەكتورى :
- پاندەميا كەزىندە لوگيستيكا قۇنىنا ايتارلىقتاي اسەر ەتكەن ۇلكەن لوگيستيكالىق قۇلدىراۋ، كونتەينەرلىك داعدارىس بولعانى بەلگىلى. FMCG نارىعىندا جۇرگەندەر لوگيستيكالىق وپەراتسيالاردىڭ قانشالىقتى وسكەنىن بىلەدى. ناتيجەسىندە تەك تاۋارلىق قانا ەمەس، جالپى ينفلياتسيا بولدى. ازىق-تۇلىك ينفلياتسياسىنا كەلەتىن بولساق، لوگيستيكالىق تىزبەكتەردىڭ ۇزىلۋىنە بايلانىستى باعا تىم كوتەرىلىپ كەتتى.
قازاقستان ۇكىمەتى دە الەمدى ەسەڭگىرەتكەن قيىندىقتارعا تاپ بولدى. دەگەنمەن، باعانى تۇراقتاندىرۋ باعىتىندا اينالىم سحەماسىنا قوسىمشا قاراجات ءبولىندى. وسىلايشا ۇكىمەت الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك كورپوراتسيالارى ارقىلى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ونىمدەر مەن تاۋارلار باعاسىن بەلگىلەپ نەمەسە ءبىر باعانى ساقتاپ قارجىلاندىرادى.
بىلۋىمشە قازىر الەۋمەتتىك ماڭىزى بار 19 ءونىم مەن تاۋار قۇنىنىڭ ءوسۋىن تەجەۋ ءۇشىن تىكەلەي وندىرۋشىلەردى اينالىم سحەماسى ارقىلى قارجىلاندىرۋ جوسپارلانۋدا.
سانكسيالار ناتيجەسىندە ءىرى FMCG كومپانيالار رەسەيلىك نارىقتان كەتىپ قالدى، تيىسىنشە كوپتەگەن برەند قازاقستاندىق دۇكەن سورەلەرىنەن كورىنبەيدى. Procter مەن Gamble, Johnson مەن Johnson, Henkel, Unilever جانە ت. ب. برەندتەردىڭ ماركەتينگتىك قولداۋىنا جانە ساتىپ الۋشىلاردىڭ ادالدىعىنا (برەندكە تاۋەلدىلىك) قىرۋار قاراجات جۇمسادى. سوندىقتان، Starbucks-تى ساتىپ الىپ Stars Coffee دەپ ساتىپ جاتقاندار سەكىلدى باسقا قاپتاماداعى ۇقساس ونىمدەردى ادامدارعا ۇسىنۋ وتە قيىن بولادى.
دەگەنمەن، بۇل قازاقستاندىق كاسىپكەرلەر ءۇشىن ۇلكەن مۇمكىندىكتەر بەرەدى، قازىرگى جاعدايدا وتاندىق ونىمگە دەگەن سۇرانىس جوعارى. ءىرى FMCG كومپانيالاردىڭ نارىقتان كەتۋى ب ا ق-تاعى جارناما قۇنىنىڭ تومەندەۋىنە اسەر ەتتى، بۇل ءوز كەزەگىندە قازاقستاندىق تاۋارلاردى تانىتۋ شىعىندارىن ازايتادى.
بولشەك ساۋدانىڭ 0 زاماناۋي فورماتتارعا كوشۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. بۇل ۇكىمەتكە ۇلكەن دەرەكقورلاردى باسقارۋ ارقىلى ستراتەگيالىق تاۋارلاردىڭ نەگىزگى توبى بويىنشا فەرمەردەن باستاپ تۇتىنۋشىعا دەيىنگى جەتكىزۋ تىزبەگىندەگى باعا مەن كولەمنىڭ وزگەرۋىنە مونيتورينگ جۇرگىزۋگە جانە ۋاقىتىلى نازار اۋدارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
كولەڭكەلى نارىقتىڭ ` رەسمي جۇمىس ىستەيتىن بولشەك ساۋدا وپەراتورلارىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرۋشىلەرى ءۇشىن ساپا ستاندارتتارىن، فاكتورينگ جانە فورۆارد قۇرالدارىن ازىرلەۋگە جانە ەنگىزۋگە، ۇزاق مەرزىمدى كەلىسىمشارتتار جاساسۋعا كەدەرگى كەلتىرەدى. مۇنداي شارتتار ءوز كەزەگىندە اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرۋشىلەرىن تۇراقتى قارجىلاندىرۋمەن، ال ساتىپ الۋشىلاردى يمپورتتالعان تاۋاردىڭ ورنىنا جەرگىلىكتى ساپالى ونىممەن قامتاماسىز ەتەر ەدى.
ەگەر اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ءوندىرۋشى مەن FMCG كومپانيا وتاندىق بولشەك ساۋدا جەلىسىنە ا كلاسىنداعى ءونىمدى وتكىزۋدى ۇيرەنسە، ولار ءۇشىن سىرتقى نارىق پەن ونلاين ساۋدا الاڭدارى اشىلادى.
ستيحيالىق نارىقتىڭ ۇلەسى ۇلكەن بولىپ تۇرعاندا ۇكىمەت باعانى رەتتەۋدەن قالىس قالا المايدى. ەكىنشى باستى فاكتور، ءبىزدىڭ وندىرۋشىلەر مەن ساۋدا كومپانيالارى قورعالماعان جانە ە ا ە و- تىڭ 184 ميلليوندىق نارىعىنىڭ شەڭبەرىندە تەڭسىز شارتتار بويىنشا جۇمىس ىستەيدى. سوندىقتان ۇكىمەت باعانى جىبەرمەس بۇرىن وتاندىق وندىرۋشىلەردى باسەكەلەسۋگە دايىنداۋ جانە وسى نارىققا قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋى قاجەت.
باعانى اكىمشىلىك جولمەن ۇستاۋ ساياساتى ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا ءوسۋ مەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتە المايتىن تاكتيكالىق شەشىم. ەنەرگيا كوزدەرى مەن ازىق-تۇلىك باعالارىنىڭ ءوسۋىنىڭ سالدارىنان كۇشەيگەن جاھاندىق ينفلياتسيا جاعدايىندا قازىرگى ەكونوميكالىق قۇرىلىمى بار قازاقستانعا باعانى ۇستاپ تۇرۋ قيىن ءارى قىمبات بولادى. ۇكىمەتتىڭ تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ باعاسىن تەجەۋ ساياساتى باعانىڭ ءوسۋىن توقتاتا المايدى. شىعىندالىپ جۇمىس ىستەۋگە ءماجبۇر جانە ءوز قىزمەتىن دامىتۋعا مۇددەلى ەمەس كومپانيالارعا كەرى اسەرىن تيگىزەدى. قازىر ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگى وركەنيەتتى ساۋدانىڭ دامۋىنا كومەكتەسەتىن ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى ىنتالاندىرۋدىڭ جولدارىن قاراستىرىپ جاتىر. مەنىڭ ويىمشا، ۇكىمەت ءبىرىنشى كەزەكتە وبەكتيۆتى دياگنوستيكانى، وزدەرىندە بار رەسۋرستاردىڭ بارلىق ءتۇرىن، ناقتى ساۋدا سەكتورىن سيفرلاندىرۋدى كوزدەيدى.
رايىمبەك باتالوۆ، «اتامەكەن» ۇ ك پ ءتورالقاسىنىڭ ءتوراعاسى :
ءونىمنىڭ وزىندىك قۇنى دوللار باعامىنىڭ وسۋىنە تاۋەلدى بولاتىنىن ەسكەرگەن دە ءجون. ويتكەنى تاۋاردىڭ قاپتاماسى، وندىرىستەگى جابدىقتار مەن قوسالقى بولشەكتەر، قولدانىلاتىن شيكىزات سىرتتان كەلەدى. مىسالى، كۇنباعىس مايىن وندىرۋشىلەر يمپورتتىق قاپتامانى ساتىپ الادى. دايىن ءونىمنىڭ وزىندىك قۇنىنا قاپتامانىڭ ى دا كىرەدى. وسىعان بايلانىستى دوللار باعامىنىڭ ءوسۋى ەسەبىنەن ءونىمنىڭ باعاسى دا وسەدى. ازىق- تۇلىك ينفلياتسياسىنا سىرتقى فاكتورلار اسەر ەتەدى.
بۇل سالا مەملەكەت تاراپىنان ايتارلىقتاي قولداۋدى قاجەت ەتەدى. ازىق-تۇلىك تاۋارى باعاسىنىڭ قولجەتىمدى بولۋى ونى دايىنداۋعا كەتكەن شيكىزاتتىڭ قۇنىنا، تاسىمالداۋ شىعىندارىنا، كەدەندىك باجدارعا، باسقا دا سىرتقى جانە ىشكى فاكتورلارعا تاۋەلدى.
مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتتىڭ باعانى تۇراقتاندىرۋ جونىندەگى جۇمىسىنا ءتيىستى باعا بەردى. ءوز كەزەگىندە، ۇلتتىق پالاتا ۇكىمەتپەن بىرلەسىپ، كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ پىكىرىن ەسكەرە وتىرىپ، ازىق- تۇلىك ونىمدەرىنىڭ باعاسىن ۇستاپ تۇرۋ باعىتىندا بەلسەندى جۇمىسىن جالعاستىرۋعا دايىن.
ءيا، سانكتسيالاردىڭ وتاندىق بيزنەسكە اسەرىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى. اسىرەسە، تاۋار تاسىمالىندا بايقالدى. دەسە دە، سانكسيالار كاسىپكەرلەرگە قيىندىقتارعا قاراماستان ەڭبەك ەتۋگە، وسۋگە، بيزنەستى دوڭگەلەتۋگە جاڭا مۇمكىندىكتەر بەردى دەپ ويلايمىن. ءبىراق بۇل جەردە كوپشىلىگى، ءارى مەملەكەتتىك ورگاندار دا دوللار باعامىنىڭ ءوسۋى سياقتى فاكتورلاردى ەسكەرمەيدى. ال ونىڭ ارتۋى ەسەبىنەن ءونىمنىڭ باعاسى دا ۇلعايادى. بۇدان باسقا، تاۋار ساتىلىمعا شىققانعا دەيىن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ الۋان ءتۇرى بار. ەلەكتر ەنەرگياسى، سالىقتىڭ ءوسۋى، جانار-جاعارماي باعاسىنىڭ ارتۋى سياقتى فاكتورلاردى ەسكەرە وتىرىپ، قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسىن ارتتىرۋ قاجەت. مۇنىڭ بارلىعى دەرلىك ءونىم قۇنىنىڭ وسۋىنە اسەر ەتەدى. وسى جاعىنان كاسىپكەرلەر شيكىزاتتى دا قىمباتقا الىپ، تاۋاردى دا جوعارى باعامەن ساتۋىنا تۋرا كەلەدى.
الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق- تۇلىك باعاسىن رەتتەۋ قولدانىستاعى زاڭنامامەن رەگلامەنتتەلەدى. قابىلداناتىن شارالاردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ساۋدا مينيسترلىگىنىڭ، جەرگىلىكتى باسقارۋ ورگانداردىڭ قۇزىرەتىندە. ونىڭ ىشىندە رۇقسات ەتىلگەن بولشەك ساۋدا ۇستەمەسىنىڭ ساقتالۋىن باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋ جانە تاماق ونىمدەرىنە باعانى ۇستاپ تۇرۋ بويىنشا جاڭا تاسىلدەردى نارىقتىق تەتىكتەرگە سايكەس ازىرلەۋ اتى اتالعان ورگانداردىڭ مىندەتى.
ءوز كەزەگىندە، ۇلتتىق پالاتا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-تۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعالارىن رەتتەۋدى نارىق تالاپتارىنا سايكەس كەلمەۋىنە بايلانىستى قايتا قاراۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى ماسەلەنى بىرنەشە رەت كوتەردى.
ناتيجەسىندە ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگىنىڭ ساۋدا كوميتەتى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق- تۇلىك تاۋارلارىنا بولشەك ساۋدا باعالارىنىڭ شەكتى ماندەرىن جانە ولارعا بولشەك ساۋدا باعالارىنىڭ شەكتى رۇقسات ەتىلگەن مولشەرىن بەلگىلەيتىن جوبا ازىرلەدى.
ەرەجە جوباسىندا كاسىپكەرلەردىڭ پىكىرى ەسكەرىلىپ، ءتيىستى ەسكەرتۋلەر مەن ۇسىنىستار بەرىلدى. ەكونوميكاداعى جاھاندىق سىن- قاتەرلەردى ەسكەرە وتىرىپ، قولداۋ تاپتى. دەمەك، الەمدەگى ەكونوميكالىق جاعداي تۇراقتالعاننان كەيىن الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-تۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعاسىن رەتتەۋدى تۇجىرىمدامالىق قايتا قاراۋ ماسەلەسىن قايتا تالقىلايمىز.
دەرەككوز: forbes.kz