بالانى قاي جاستا سۇندەتتەۋ قاۋىپتى ەكەنى ايتىلدى
Massaget.kz ءتىلشىسى ماماندارمەن سويلەسىپ، پىكىرىن ءبىلدى.
سۇندەتتەۋ قازاققا قاشان كەلگەن؟
جالپى سۇندەتكە وتىرعىزۋ ءداستۇرىنىڭ تاريحىنا توقتالار بولساق، ەتنوگراف دوسىمبەك قاتران ۇلىنىڭ ايتۋىنشا، بۇل ءداستۇر يسلام كەلگەندە باستاۋ العان.
«بىزگە سۇندەتتەۋ ءداستۇرى X- XI عاسىردان باستاپ ەنە باستادى، XIV- XV عاسىردا تولىقتاي ەنىپ، جالپى حالىقتىق بولا باستادى. ەڭ قىزىعى، يسلامعا دەيىن بۇل ءداستۇر ەۆرەيلەردە بولعان. سونداي-اق، بالا سۇندەتكە وتىرعىزىلعان سوڭ وعان اقشا بەرۋ ادەتى ءالى دە بار ەكەنىن ايتىپ ءوتۋ كەرەك. قازىر كەيبىرى بالانى ءتىپتى 1 جاسىندا سۇندەتكە وتىرعىزىپ جاتادى. ولاي بولمايدى. سەبەبى 1 جاستا بالانىڭ دەنەسى قالىپتاسپايدى دا. ولاي جاساۋ وتە قاۋىپتى»، - دەيدى ەتنوگراف.
سونداي-اق، ول ءداستۇر بويىنشا، سۇندەتتەلگەن بالاعا جاقىن تۋىستارى مال اتاپ بەرۋى كەرەگىن ايتىپ ءوتتى.
«قوزى، قوي، تاي دەپ اقشاسىن بەرەدى. تەڭگەمەن ساناساق، سول مالدىڭ باعاسى شىعادى. بۇل بۇرىنعى ءداستۇرلى فورماسى عوي. ال قازىر زامان وزگەردى عوي. جاقىن تۋىستارى 10-20 مىڭ تەڭگە بەرىپ جاتادى، 100 دوللار دا بەرىپ جاتادى. 2-3 مىڭ تەڭگە بەرەتىندەر دە جوق ەمەس. جالپى بۇل اتقا ءمىنۋ سالتىنا وتە ۇقساس بولىپ كەلەدى. اتقا ءمىنۋ - بالانىڭ دەنەسىن شىنىقتىراتىن جاتتىعۋدىڭ ءبىر ءتۇرى دەسە دە بولادى»، - دەيدى دوسىمبەك قاتران ۇلى.
قازىر بالالار قالاي سۇندەتتەلەدى؟
دارىگەر-حيرۋرگ تەمىرحان قوجاحمەتوۆ سوڭعى ۋاقىتتا سۇندەتتەۋدىڭ قانداي ادىستەرى ءجيى قولدانىلاتىنىن ايتىپ بەردى.
«كەيىنگى كەزدەرى دارىگەرلەر قاۋىمى سۇندەتكە وتىرعىزۋ ءراسىمىن حالىقتىڭ ءتىلى - لازەرمەن، مەديتسينانىڭ ءتىلى - ەلەكتركواگۋلياتورمەن كۇيدىرىپ-كەسىپ جاسايدى. بۇل ءتاسىلدىڭ بالاعا ەشقانداي زيانى جوق. كەرىسىنشە، ونىڭ ارتىقشىلىقتارى بار. مىسالى، بىرىنشىدەن ول ۋاقىتتى ۇنەمدەيدى، ەكىنشىدەن قان كوپ شىعارمايدى، ال ۇشىنشىدەن تىگىسى از بولادى»، - دەيدى قوجاحمەتوۆ.
ءبىراق ماماننىڭ ايتۋىنشا، كوپ جاعدايدا جانسىزداندىرۋ ءادىسى قولدانىلادى. ودان ايتارلىقتاي اسقىنۋ بولمايدى ەكەن.
«جانسىزداندىرۋدىڭ جالپى جانە جەرگىلىكتى ءتۇرى بار. ءبىراق كوپ جاعدايدا جانسىزداندىرۋ ءادىسى قولدانىلادى. جەرگىلىكتى جانسىزداندىرۋ بىرىنشىدەن اللەرگيالىق رەاكسيا بەرسە، ەكىنشىدەن جەرگىلىكتى گەماتوما پايدا بولۋى مۇمكىن. جەرگىلىكتى جانسىزداندىرۋدان باسقا ايتارلىقتاي اسقىنۋ جوق»، - دەپ ءتۇسىندىردى قوجاحمەتوۆ.
حيرۋرگتىڭ ايتۋىنشا، مۇسىلمان قاۋىمى، ونىڭ ىشىندە قازاق حالقى تاق سانداردى كيەلى دەپ ەسەپتەگەندىكتەن كوبىنە بالا 3، 5، 7 جاسقا كەلگەندە سۇندەتكە وتىرعىزعان.
«ءبىراق اراب ەلدەرىندە بالا تۋعاننان كەيىن، قىرقىنا شىقپاي جاتىپ سۇندەتتەپ جاتادى»، - دەيدى مامان.
دارىگەردىڭ سوزىنشە، بالانى مەديتسينالىق تۇرعىدا سۇندەتكە وتىرعىزۋ وپەراتسيا بولىپ ەسەپتەلەدى. سوندىقتان سۇندەتتەۋ بارىسىندا اسەپتيكالىق جانە سەپتيكالىق ەرەجەلەردى ساقتاماسا، ينفەكسيالار مەن ۆيرۋس جۇقتىرىپ الۋ قاۋپى جوق ەمەس.
ماماننىڭ ايتۋىنشا، بۇرىنعى كەزدەرى قازاق حالقى بالانى سۇندەتتەگەننەن كەيىن، قاندى توقتاتۋ ماقساتىندا ىستىق كيىز باسقان. ال قازىر لازەرمەن سۇندەتتەۋ 21- عاسىرداعى مەديتسينا سالاسىنداعى ۇلكەن جاڭالىق بولىپ ەسەپتەلەدى ەكەن. ال مەديتسينادا سۇندەتتەۋ ءتاسىلىن اتا-انا ءوزى تاڭدايدى ەكەن.
«تاڭداۋعا بايلانىستى. لازەرمەن بولسا - لازەرمەن، بولماسا - قايشى نە سكالپەلمەن كەسەدى»، - دەيدى حيرۋرگ.
سونىمەن قاتار، حيرۋرگ بالانى ۋاقىتىلى سۇندەتتەۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«بىرىنشىدەن، بۇل مۇسىلماندىقتىڭ بەلگىسى. ەكىنشىدەن، ءارتۇرلى قابىنۋ اۋرۋلارى، سىرتقى جىنىس مۇشەسىنىڭ قابىنۋى، ءارتۇرلى ىسىكتەردىڭ پايدا بولۋىنىڭ الدىن الاتىن تازالىقتىڭ بەلگىسى. بالانى سۇندەتكە وتىرعىزۋ - ءاربىر اتا-انانىڭ پارىزى بولىپ ەسەپتەلەدى»، - دەيدى تەمىرحان قوجاحمەتوۆ.
ءبىراق مامان قاننىڭ ۇيۋ فۋنكسياسى بۇزىلعان بالالاردى سۇندەتتەۋگە بولمايتىنىن ايتادى. ونداي جاعدايدا گەموفيليامەن اۋىراتىن بالالاردى سۇندەتتەۋ گەموتولوگتىڭ نۇسقاۋلىعىنان كەيىن عانا رۇقسات ەتىلەدى.