سول ءبىر سىن ساعاتتا تاريحي باي مۇرالاردىڭ ءبۇلىنىپ، قولدى بولىپ، تونالىپ كەتۋىنەن امان الىپ قالعان مۋزەي ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى بيبىگۇل ءداندىقارا قىزى ەدى. ونىڭ مۋزەيگە باسىپ كىرگەن بۇلىكشىلەردى قالاي توقتاتقانى تۋرالى بۇعان دەيىن اقپارات قۇرالدارىندا تالاي جاريالاندى. رەسپۋبليكا كۇنى قارساڭىندا حالىق اراسىنداعى قاراپايىم قاھارمانداردى تاعى ءبىر ەسكە الۋ ماقساتىندا، ءبىز «رەسپۋبليكا قاھارماندارى» اتتى جوبا اشىپ، وسى جوباعا لايىق دەپ تاپقان كەيىپكەرىمىزدىڭ وسكەن ورتاسى، بالالىق شاعى، وتباسى، قىزمەتى جايىندا اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
- بيبىگۇل ءداندىقارا قىزى، بالالىق شاعىڭىز، تۋىپ وسكەن ورتاڭىز، اتا-اناڭىز جايلى ايتساڭىز.
- مەن 1968 -جىلى الماتى وبلىسى، بالقاش اۋدانى، جەلتوراڭعى اۋىلىندا ومىرگە كەلدىم. اۋىلىمىزدا «جەلتوراڭعى» دەگەن اعاش بار. ونىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى - جەلسىز جايما شۋاق كۇننىڭ وزىندە اعاشتىڭ جاپىراقتارى وزدىگىنەن سىبدىرلاپ تۇرادى. مىنەكي، وسى اۋىلدا ورتا مەكتەپتى ءبىتىردىم. اكەم مۇرات ءداندىعارا ۇلى 8 كلاسستىق ءبىلىمى بار، قاراپايىم جۇمىسشى- تراكتوريست بولعان ادام. انام نەسىبالا سادىق قىزى بەلگىلى ۇستاز، اۋىلدا قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى پانىنەن ساباق بەرگەن. مەن بالا كەزىمنەن اكەمنىڭ تۋعان اپايى اقجامال اپامنىڭ قولىندا ءوستىم. سوندىقتان اتى- ءجونىم اكەمنىڭ ەمەس، اتامنىڭ قىزى رەتىندە جازىلىپ ءجۇر. ءبىز ءبىر اتا- انادان تۋعان بەس اعايىندىمىز. اللاعا شۇكىر، قازىر ءارقايسىمىز وتباسىلىمىز. اكەم 49 جاسىندا، انام 58 جاسىندا ومىردەن ءوتتى.
- نەگىزگى ماماندىعىڭىز كىم؟
- نەگىزگى ماماندىعىم تاريحشى. اۋىلدا ورتا مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ، قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تاريح فاكۋلتەتىن وقىپ بىتىرگەم.
- مەملەكەتتىك ورتالىق مۋزەيگە دەيىن قايدا ەڭبەك ەتتىڭىز؟
- قاز م ۋ- دى بىتىرگەن سوڭ، جولدامامەن تەمىرتاۋ قالاسىنداعى قاراعاندى مەتاللۋرگيا ينستيتۋتىنا «قازاقستان تاريحى ءپانىنىڭ» وقىتۋشىسى رەتىندە بارىپ، وندا 9 جىلداي تۇرىپ، ەڭبەك ەتتىم. كەيىن وتباسى جاعدايىمەن الماتىعا كوشىپ كەلدىم. الماتىدا ورتالىق ازيا ۋنيۆەرسيتەتىندە قازاقستان تاريحىنان ستۋدەنتتەرگە 3-4 جىل ساباق بەردىم. 2003 -جىلدان باستاپ مەملەكەتتىك ورتالىق مۋزەيدە جۇمىس ىستەگەن ەدىم. مۇندا العاشىندا قازاقستان تاريحى ءبولىمىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى بولىپ باستادىم. كەيىن ەكسپوزيتسيا ءبولىمىنىڭ جەتەكشىسى، كادر ءبولىمىنىڭ جەتەكشىسى بولدىم. 2013 -جىلدان باستاپ مۋزەي ديرەكتورىنىڭ مۋزەيلىك مەنەدجمەنت جانە ماركەتينگ جونىندەگى ورىنباسارى بولىپ ەڭبەك ەتىپ كەلدىم. جاقىندا عانا وسى قىزمەتتەن بوساپ وتىرمىن.
- وتباسىڭىز بار ما؟ بالالار، نەمەرەلەرىڭىز بار شىعار؟
- 1990 -جىلى الماتىدا تۇرمىس قۇردىم. جولداسىم الماتى وبلىسى، بالقاش اۋدانىنىڭ تۋماسى. قاراعاندى مەتالۋرگيالىق ينستيتۋتىن بىتىرگەن، مەتاللۋرگ بولدى. ەكەۋمىز ەكى قىزدى تاربيەلەپ وسىردىك. ۇلكەن قىزىم قازىر تۇركيادا تۇرىپ جاتىر. ەكىنشى قىزىم جاركەنت قالاسىندا تۇرادى. ەكەۋى دە تۇرمىس قۇرعان. ۇلكەن قىزىمنان تۋعان ءۇش نەمەرەم بار. جولداسىم وسىدان 3 جارىم جىل بۇرىن 50 جاسىندا ومىردەن ءوتتى.
- بيبىگۇل ءداندىقارا قىزى، ءسىزدىڭ قاڭتار وقيعاسى كەزىندە مۋزەيگە باسىپ كىرگەن بۇلىكشىلەردى قالاي توقتاتقانىڭىزدى جاقسى بىلەمىز. ول تۋرالى ب ا ق-تا بىرنەشە مارتە ايتىلىپ، جازىلدى. ەندى ايتىڭىزشى، قاڭتار وقيعاسى وتكەلى 9 اي ۋاقىت ءوتتى. قازىرگى كوڭىل كۇيىڭىز قالاي؟ ۇرەي باسىلدى ما؟
- كەيدە وسىنداي ەلىمىز ءۇشىن قاسىرەتتى بولعان كۇندەردى ەسكە العىڭ دا كەلمەيتىنى راس. شىنى كەرەك، ەشتەڭەنى تۇسىنبەي قالدىق قوي. ولاي دەيتىنىم، جاستار ارانداپ قالدى. مۋزەيگە باسىپ كىرگەننىڭ كوبى جاستار بولدى. ءالى دە كوز الدىمدا، ءوزىمدى ۇستاي الماعان كۇيى ولاردىڭ الدارىنان جۇگىرىپ شىعىپ، بار داۋسىممەن ايقايلاپ، ەشتەڭەگە تيىسپەۋىن ءوتىندىم. ولارعا «بۇل زاتتاردىڭ بارلىعى - اتا-بابامىزدان قالعان اسىل مۇرا. سىندىرماڭىزدارشى، بۇلاردى ورتەسەك، تاريحىمىزدى ورتەيمىز، تاريحىمىزدان ەشتەڭە قالمايدى. ەرتەڭگى كۇنى سىزدەرگە بولماسا دا، بالالارىڭىزعا، ەلىمىزگە، كەلەشەك ۇرپاققا كەرەك بولادى عوي» دەدىم. اراسىندا بىرەۋلەر ءسوزىمدى ەستىپ، قالعاندارىنا توقتاۋ سالعانداي بولدى. كەيىننەن ولارمەن بەس ساعات بويى سويلەستىم، سول كەزدەرى جاستاردىڭ مۋزەيدە تاريحي باي مۇرامىز تۇرعانىن، ولار نە ءۇشىن ساقتالىپ تۇرعانىن بىلمەيتىنىنە ءتىپتى قىنجىلدىم. ەكىنشىدەن، جاستارىمىز قاڭتار وقيعاسىندا بەيبىت شەرۋگە شىعامىن دەپ اراڭداتۋعا ۇرىنىپ قالدى. بۇل وكىنىشتى جاعداي بولدى.
- بۇگىنگى كۇنى مۋزەيگە كەلتىرىلگەن شىعىن كولەمى انىقتالدى ما؟
- مۋزەيدىڭ سىرتقى ەسىگى، تەرەزەلەرى، بەينەكامەرەلارى سىنعان ەدى. كەيىن بىزگە جومارت جاندى ازاماتتار دەمەۋشىلىك جاساپ، ول شىعىنداردىڭ ورنىن جاۋىپ بەردى. قوسىمشا بەينەكامەرالاردى دا كوبەيتىپ بەردى. وزىمىزدەن قارجى شىققان جوق.
- بۇلىك كەزىندە سىزگە، مۋزەي قىزمەتكەرلەرىنە دەنساۋلىقتارىڭىزعا ەشقانداي زاقىم كەلگەن جوق پا؟
- سول كەزدەگى- قاڭتارداعى الماتىنىڭ ءار تۇكپىرىندە بولعان وقيعالاردى ەستىسەم، جانىم تۇرشىگەدى. بىزدە، ايتەۋىر قۇدايعا شۇكىر، ەشكىمنىڭ دەنساۋلىعىنا زاقىم كەلگەن جوق. ءبارىمىز امان-ەسەنبىز. باستىسى تاريحي قۇندىلىقتارىمىز بەن مۋزەيىمىز امان قالدى. ەندى تاريحي مۇرامىز ۇرپاقتان ۇرپاققا جالعاسا بەرەدى دەپ سەنەمىن. وسى ورايدا ايتا كەتەيىن، مۋزەيدەگى قۇندى جادىگەرلەردىڭ امان الىپ قالۋ جالعىز مەنىڭ ەمەس، مەنىمەن بىرگە بولعان ارىپتەستەرىمنىڭ دە ەڭبەگى. ولاردىڭ سول كەزدەگى ءىس-ارەكەتتەرى ماقتاۋعا تۇرارلىق. ارىپتەستەرىمە العىسىم شەكسىز.
- مۋزەيدى بۇلىكشىلەردەن قورعاپ قالعاندارىڭىز ءۇشىن لايىقتى سىيلىق، ماراپاتتار بەرىلدى مە؟
- بۇل وقيعادان كەيىن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆ ءوز قولىنان «پاراسات» وردەنىن كەۋدەمە تاقتى. پرەزيدەنت جانىنداعى ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ مۇشەسى اتاندىم. ارىپتەستەرىمە سول كەزدەگى پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى داۋرەن ابايەۆ «قۇرمەت» گراموتالارىن تاپسىردى.
- سۇحباتىڭىزعا راحمەت، ەڭبەگىڭىز جەمىستى بولسىن.
اۆتور
دۋمان ارعىنگەلدى