قوبدا بەتىندەگى اعايىننىڭ التىن ۇياسىنا اينالعان ءبىلىم وشاعى قاشان، قالاي اشىلدى، ونىڭ باستاۋىندا كىم تۇردى جانە العاشقى تۇلەكتەر كىمدەر ەدى؟ Qazaqstan tariny پورتالى عاسىرعا جۋىق شەجىرەسى بار مەكتەپتىڭ تاريحىنا ءۇڭىلىپ كوردى.
موڭعولياداعى قازاقتار مەن اتاجۇرتتىڭ رۋحاني بايلانىسى قاي كەزەڭدە بولماسىن، ۇزىلمەگەن. ⅩⅨعاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىنان ⅩⅩعاسىردىڭ جيىرماسىنشى جىلدارىنا دەيىن موڭعولياداعى قازاقتاردا ناقتى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى بولعان جوق. بالالار اۋىل مولداسىنان ساباق الاتىن. بىرەن-سارانى ءار ايماقتاعى مەدرەسەلەردەن، اتاپ ايتقاندا قازان، سەمەي، تاشكەنت، ت. ب. قالالارعا ءدىني ءبىلىم الىپ ورالاتىن ەدى. بۇقارادان، قازاننان كەلگەن ءدىني وقىتۋشىلاردىڭ ىقپالى زور بولدى. جاڭاشا ءبىلىم بەرۋ مەكتەپتەرى حالىق توڭكەرىسى ناتيجەسىندە قالىپتاسا باستادى.
موڭعوليادا 1921 -جىلى 11-شىلدەدە بولعان حالىق توڭكەرىسى ناتيجەسىندە الەم تاريحىنداعى ەكىنشى كومۋنيستىك مەملەكەت ومىرگە كەلدى. كەڭەس وداعىنىڭ قورعانىس، ەكونوميكالىق، مادەني، ءبىلىم بەرۋ، دەنساۋلىق ساقتاۋ - بارلىق سالالار بويىنشا قولداۋ كومەگىنە سۇيەنگەن موڭعوليا حالىقتى جاڭاشا ساۋاتتاندىرۋعا باسا نازار اۋداردى.
تاريحشى، شەجىرەشى شىناي راحمەت ۇلىنىڭ بىزگە كورسەتكەن مەملەكەتتىك ورتالىق ارحيۆىنىڭ 1927 -جىلعى جەتىنشى مامىرىنداعى مالىمەتىندە: «شەرۋشى حوشۋۋنداعى ساۋاتى بار (موڭعولشا حات تانيتىن) ءداۋىتباي تاۋدانبەك ۇلى، دالەلحان سۇگىرباي ۇلى، بايمەش قىلاڭ ۇلى، سەيىتجان بەيىس ۇلى، امىرە كۇسەمىس ۇلى، قوشاق رۋىنان ءناجيتپان ۇلى شاباق قاتارلى ادامدار ساۋاتتىلار رەتىندە تىركەلگەن ەكەن».
دەيتۇرعانمەن ول ۋاقىتتا حالىق تەگىس ساۋاتسىز نادان ەمەسى انىق، ەسكى جازۋمەن (توتە جازۋ) ساۋاتى بولعان.
موڭعوليانىڭ باتىس شەبىن مەكەندەگەن قازاقتار ءۇشىن حالىق توڭكەرىسىنىڭ جەمىسى 1930 -جىلدارعا تامان كەلە باستادى. موڭعولياداعى قازاقتار اراسىنداعى العاشقى زاماناۋي ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ نەگىزى 1928 -جىلى قالاندى. وسى جىلى قويشى مولىباي ۇلى، دالەلحان سۇگىرباي ۇلى، ءداۋىتباي تاۋدانبەك ۇلى قاتارلى ازاماتتاردىڭ اتسالىسۋىمەن اقبالشىقتا، ياعني قازىرگى ۇلاڭقۇسىن سۇمىنى (اۋدان) ورتالىعىندا جاڭاشا وقىتاتىن ءبىلىم وشاعى قۇرىلدى.
«1928 -جىلى 9-ايدا شەرۋشى حوشۋۋنى (قازىرگى ۇلاڭقۇسىن سۇمىنى) ءبيلۇۇ دەگەن سايدىڭ قۇيعانىنداعى كوكتوبەنىڭ باۋىرىندا كۇزەپ وتىرعان (حوشۋۋن ورتالىعىنا ول كەزدە حوشۋۋن اكىمشىلىگى تۇراقتى كەڭسە جوق، كيىز ۇيمەنەن كوشىپ-قونىپ جۇرەتىن) حوشۋۋن دارعى م. قويشىنىڭ قوراسىنىڭ شەتىنە جىرتىق-تەسىك جۇپىنى، قارا شوبىر 3 ءۇي شاڭىراق كوتەرەدى. شارۋاشىلىق جاعىنان ازىرلىك جۇرداي. ۇزىگىنەن جۇلدىز سانارلىق جىرتىق كيىز ۇيلەردىڭ استىندا ەدەن تۇرعوي توسەنىش سىرماق تا جوق. ستول، ورىندىق، بور، تاقتا، وقۋلىق، داپتەر، قارىنداش، قالام-سيا سياقتى وقۋ جابدىقتارى جوقتىڭ قاسى»، - دەپ جازادى قابىشاي ءسادۋ ۇلى «شىراقتان شۋاققا» اتتى كىتابىندا.
العاشىندا ۇكىمەت تاراپىنان قارجى بولىنبەگەندىكتەن مەكتەپتى ۇستاپ تۇرۋدا قيىنعا سوققان. «العاشىندا مەكتەپ وقۋشىلارى سارىشايدىڭ جۇقا قاعازىنا كوك جىلقىنىڭ بەزىنەن قولدان جاساپ العان «قانسيانى»، ساۋىتقا (شولمەك) قۇيىپ (قىل-قالام) جازاتىن-دى» - دەپ ەسكە الادى ارداگەر ۇستاز ق. ءسادۋ ۇلى.
اقبالشىقتا ورناعان تۇڭعىش قازاق مەكتەبىنە 25 وقۋشى تىزىمدەلەدى. ولار - شولتاي سەبەت ۇلى، مۇدارىس زايسانوۆ، قالقاباي ورىن ۇلى، اجىكەن ءسادۋ ۇلى، زەينولدا ونگەنباي ۇلى، حاسەن سىدىق ۇلى، ىكەي شاشۋباي ۇلى، باكەي اسۋباي ۇلى، ءابدولدا ق ۇلىباي ۇلى، رايحان اسۋباي ۇلى، ماناپ قىدىرحان ۇلى، ح. مۇراتحان، مۇتاعالي ماميحان ۇلى، قىمبىل، قۇساي كەنەن ۇلى، قىلىش ۇركىن ۇلى، بۇيداحان ءداۋىتباي ۇلى، مالىك كەميەك ۇلى، س. قىزاي، ج. تىكەي، كاۋەي ۇمبەت ۇلى، تورپاق ءۋالي ۇلى، يبراحيم، زەينەش وسپان ۇلى، ىبىش، تۇرارحان قامزا ۇلى.
مەكتەپتىڭ العاشقى مۇعالىمى تىۆا ۇلتتى تاربا ۇلى دۇگەرەگ بولادى. بۇل مۇعالىمنىڭ ۇيرەتەتىنى - ەسكى مونعولشا ءالىپبي مەن ەسەپ امالدارى ەكەن. بۇدان كەيىن جاڭاشا بالا وقىتۋ ءىسىن بايمۇحامەت قاناپيا ۇلى جالعاستىرادى.
بايمۇحامەت قاناپيا ۇلى - موڭعوليا قازاقتارى اراسىندا جاڭاشا ءبىلىم بەرۋدىڭ العاشقى قارلىعاشى. ول 1888 -جىلى قارقارالى ۋەزى، باۋىر بوشان بولىستىعىندا تۋىپ-وسكەن. رۋى - ارعىن. تاعدىر جولىمەن شىڭجانعا ءوتىپ، ودان قوبدا بەتكە (قازىرگى بايان-ولگەي ايماعى) اسىپ كەلەدى. وسىنداعى شەرۋشى حوشۋۋنى (اۋدان دارەجەسىندەگى باسقارۋ اكىمشىلىگى) اۋماعىنا كەلىپ تۇراقتاپ، ءۇيلى-باراندى بولىپ، بالا وقىتىپ جۇرگەندە 1938 -جىلى «حالىق جاۋى» دەگەن جالعان جالامەن ۇستالىپ، قايتا ورالماعان. ءبىر ۇل، ەكى قىزىنان تاراعان ۇرپاقتار بارشىلىق. نەمەرەسى بيقۇمار كامالاش ۇلى - تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، قازاقتىڭ سالت- ءداستۇرى بويىنشا بىرنەشە كىتاپ جازعان عالىم. شوبەرەسى ومىربەك بيقۇمار ۇلى - تانىمال ارحەولوگ عالىم. بايمۇحامەت قاناپيا ۇلى ءبىلىم بەرگەن ۇلاڭقۇسىنداعى تۇڭعىش بالاباقشا ۇستازدىڭ ەسىمىمەن اتالعان.
مەكتەپ العاشىندا وتىن-سۋعا بايلانىستى ءبىر قىس قازىرگى بۇعىتى سۇمىنى اۋماعىندا قىستايدى. 1929 -جىلى مەشىتباي شاتقالى دەگەن جەردە جۇمىستاپ، ۋاقىتشا جابىلادى. 1930 -جىلى اقبالشىقتا (قىزىلقايىڭدا) قايتا اشىلىپ، وقۋشىلاردى قابىلدايدى. العاشقى ەكى جىل ۇكىمەت تاراپىنان ەشقانداي كومەك بولماعاندىقتان، مەكتەپتى الىپ ءجۇرۋ وتە قيىنعا سوقتى. سول كەزدە مەكتەپتىڭ جابىلىپ قالماي، جۇمىسىن جۇرگىزۋىنە وراسان زور ۇلەس قوسقان ادام - وكشەباي ۇلى سامىحان ەدى. ول وتىن جارىپ، سۋ تاسىپ، تاماق دايىنداپ، 25 بالانى ءوز بالالارىنداي قارادى. كەيدە دۇگەرەگ مۇعالىم جوق كەزدە ونىڭ ورنىنا ساباق تا ۇيرەتەتىن ەدى. بالالارعا اقىل ايتىپ، باۋىرىنا تارتىپ قامقورلىق جاساۋمەن بولعان. سوندىقتان مەكتەپ وقۋشىلارى سامىحاندى «قارا اپا» دەپ اتاعان.
سامىحان وكشەباي ۇلى - ءوزى دە اقبالشىقتاعى مەكتەپتە وقۋعا نيەتتەنگەن. الايدا جاسى ۇلكەن بولىپ، مەكتەپكە قابىلدانبايدى. وقۋشىلىققا الماعان سوڭ، تىلەنىپ اسپازشىلىق ىستەپ، ءوز بەتىمەن ساۋات اشادى. س. قابىشاي ءوزىنىڭ زەرتتەۋ ەڭبەگىندە: «كوزى اشىق، كوكىرەگى وياۋ، تۋا پىسىق ءو. سامىحان تانحيم (مەكتەپ) ءحالىن جاقسارتۋ ءۇشىن قولىنان كەلەر ءىستىڭ ءبارىن ىستەيدى. ول اسپازشى، وقىتۋشى، وقۋشى، وتىنشى، مەڭگەرۋشى بولىپ تا جۇگىرەدى» دەيدى.
قۇرمەتحان مۇحامادي ۇلى «موڭعولياداعى قازاق ەتنيكالىق توبىنىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋى» اتتى ەڭبەگىندە: «1929 -جىلى بۇعى باستاۋىش مەكتەبىندە 60، بوتاعارا حوشۋۋنىنىڭ تۇلباداعى باستاۋىش مەكتەبىندە 40 تاي بالا وقيدى. 1930 -جىلى قازاقستاننان ءشارىپ وتەپوۆ، اباي قاسىموۆ، بەردىقوجا جولتايەۆ، قايىرباي تىلەۋبەردين جانە ءشارىپ پەن ابايدىڭ زايىپتارى بىرىگىپ التى ادام كەلەدى. ولار كەلىسىمەن ۋلاانحۋسقا كوپتەگەن بالالاردى جيناپ، مەكتەپ اشىپ، قايىرباي، ءشارىپ، بايمۇقامەت موللا ساباق ۇيرەتەدى. وسى جىلداردان باستاپ، قازاق جاستارىن وقۋعا اتتاندىرا باستايدى»، - دەگەن دەرەك كەلتىرەدى.
دەرەكتەگى بۇعى باستاۋىش مەكتەبى دەگەن، جوعارىدا ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان اقبالشىقتا قۇرىلعان تۇڭعىش قازاق مەكتەبى. كوپتەگەن تاريحي دەرەكتەردە تۇڭعىش قازاق مەكتەبى - بۇعىتىدا قۇرىلعان دەپ ايتىلادى. شىنىندا اقبالشىقتا قۇرىلىپ، ءبىر جىل قىستاعانى بولماسا، بۇعىتىدا مەكتەپ قۇرىلمادى.
العاشىندا مەكتەپ كيىز ۇيدە جاساقتالدى. اقبالشىقتاعى ءجۇن مويكاسى جۇمىستاپ تۇرعان جەرگە دالەلحان سۇگىرباي ۇلىنىڭ كيىز ءۇيىن تىگىپ، مەكتەپ رەتىندە پايدالانعان. 1931-1932 -جىلدارى بۇل ولكەدە تىرشىلىك ەتىپ جاتقان كەيبىر اۋىلدار قىتاي، شىڭجاڭ اسا كوشىپ، قايتا قايتىپ كەلۋىنە بايلانىستى مەكتەپ بىرنەشە رەت ۋاقىتشا توقتاعانىمەن جۇمىسىن جالعاستىرا بەردى. 1931 -جىلى كۇزدە ۇلاڭقۇسىن مەكتەبى قايتا ۇيىمداسادى، ۇزبەي ساباق ىستەيدى. 1930-1931 -جىلدارى تالدان شارباق توقىپ اراسىنا كوڭ سالىپ، تام تۇرعىزىلدى. بۇل مەكتەپتى العاش بىتىرۋشىلەردىڭ ءبىرى شولتاي سەبەتتىڭ باستاماسىمەن 1935 -جىلى ورىس، قىتاي شەبەرلەرى بىرىگىپ العاشقى مەكتەپكە اعاش قۇرىلىستى سالىپ بەردى. دوڭبەكتەن سالىنعان ءبىلىم ورداسىنىڭ العاشقى قۇرىلىسى ۇلانقۇستا ءالى قاز-قالپىندا. قازىر بالا وقىتپاسا دا، ەسكىنىڭ كوزىندەي ساقتالىپ، مۋزەي قىزمەتىن اتقارۋدا.
وسى رەتتە، تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى گۇلنار قوزعامبايەۆانىڭ عىلىمي ەڭبەكتەرىن ەرەكشە اتاپ ءوتۋ قاجەت.
ول «موڭعولياداعى قازاق دياسپوراسىنىڭ وقۋ اعارتۋ سالاسىنداعى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ قالىپتاسۋ تاريحىنان» دەگەن عىلىمي ماقالاسىندا مىناداي قىزىقتى دەرەكتەر كەلتىرەدى: «...1929 -جىلى مەكتەپ قايتا اشىلىپ، وقۋ قازاق تىلىندە جۇرگىزىلە باستادى. ءسويتىپ، 1930 -جىلدان باستاپ، موڭعولياداعى قازاقتاردىڭ تالاپ تىلەكتەرى بويىنشا قازاقستاننان كادرلار كەلە باستادى. بۇل مەكتەپتى مۇعالىممەن قامتاماسىز ەتۋگە قازاقستاننىڭ وقۋ-اعارتۋ ورىندارى ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ، جوعارى ءبىلىمدى مامان- مۇعالىمدەر جىبەرىپ وتىرعان. سونداي-اق، جەرگىلىكتى قازاقتاردى اراسىنان دا ساۋاتتى ادامدار مۇعالىمدىك قىزمەت اتقاردى»، - دەيدى.
كەڭەس وداعى دا ءوزىنىڭ وداقتاسى موڭعوليادان جان جاقتى كومەكتى اياعان جوق. سونىڭ ىشىندە يدەولوگيالىق كۇرەستى جانداندىرۋعا ەرەكشە ءمان بەرىلدى. وتكەن عاسىردىڭ وتىزىنشى جىلدارى باسىندا مۇنداعى جاعداي وتە كۇردەلى ەدى. كوممۋنيستىك پارتيا ىشىندەگى وڭشىلدار مەن سولشىلداردىڭ ءوزارا تارتىسى، كومينتەرن وكىلدەرىنىڭ سولاقاي ساياساتى ت. ب. كەسىرىنەن موڭعوليانىڭ ءبىراز جۇرتى قىتايعا قاشىپ ءوتىپ، سونىڭ سالدارىنان مەكتەپتەر جابىلىپ، جاعداي كوردەلەنە تۇسكەن ەدى.
وسى قارساڭدا، 1930 -جىلى ماۋسىم ايىندا كيم (كوممۋنيستيچەسكي ينتەرناتسيونال مولودەجي) وكىلدەرى اباي قاسىموۆ پەن ءشارىپ وتەپوۆ وتباسىمەن موڭعولياعا كەلەدى. ولار شەرۋشى حوشۋنى جانىنا پارتيا، جاستار ۇيىمىن قۇرىپ جۇمىسىن باستايدى. حالىققا كوممۋنيستىك پارتيانىڭ قاعيداتتارىن ناسيحاتتاۋ، لايىقتى تاربيە بەرۋ، جاڭاشا ساۋاتتاندىرۋ، مادەنيەتكە باۋلۋ سياقتى جۇمىستارعا ولاردىڭ جارى تاشينكە قاسىموۆا مەن ءدىلنۇز وتەپوۆا دا بىرگە اتسالىسادى. جاشەيكە (ياچەيكا) قۇرىلىپ، ولارعا بەلسەندى جاستاردى ۇيىمداستىرىپ، حالىقتى ساۋاتتاندىرۋ ءىسىن باستاپ كەتەدى. بۇدان كەيىن موڭعولياعا 1931 -جىلى كەلگەن قازاقستاندىق ۇستازدار - بەردىقوجا جولتايەۆ پەن قايىرباي تىلەۋبەردين بولدى.
بايان-ولگەي ايماعى قۇرىلعانعا دەيىن بۇل ولكەدەگى قازاقتاردىڭ رۋحاني، ءبىلىم بەرۋدەگى تىرەك نۇكتەسى شەرۋشى حوشۋۋنىنىڭ ورتالىعى اقبالشىق بولىپ كەلدى. قازاقستاندىق مۇعالىمدەر كەلگەن سوڭ قازاقتار مەكەندەپ تۇرعان وزگە دە وڭىرلەردە ءبىلىم بەرۋ كۋرستارىن اشۋعا مۇمكىندىك تۋدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە اققول، تۇلبا ت. ب. جەرلەردە بالا وقىتىلا باستادى. بۇلار ۋاقىت وتە كەلە ءبىر-ءبىر مەكتەپتىڭ نەگىزى بولىپ قالاندى. بەردىقوجا جولتايەۆ 1931 -جىلى كۇزدە سامىحان وكشەباي ۇلىمەن بىرگە بوتاعارا حوشۋۋنىنا (قازىرگى تۇلبا) مەكتەپ اشۋعا بارادى.
1930 -جىلى كۇزدە شەرۋشى حوشۋۋنىنان ءبىر توپ جاس ەل استاناسى ۇلانباتىرعا وقۋعا اتتانادى. بۇلاردىڭ ءبىرازى كەڭەس وداعىنىڭ استاناسى ماسكەۋگە وقۋعا جىبەرىلىپ، مۇندا ولارعا قازاقستاندىق وقىتۋشىلار ساباق بەرەدى. وسى العاشقى شاكىرتتەر اراسىنان كەيىننەن بەلگىلى قوعام قايراتكەرلەرى: بايان- ولگي ايماعىنىڭ باسشىسى بولعان جەڭىسحان دۇزەلباي ۇلى، قابي ءباجى ۇلى، العاشقى ەڭبەك سىڭىرگەن ۇستاز شولتاي سەبەت ۇلى، م ح ر تۇڭعىش اۆياتسيا قولباسشىسى، گەنەرال-مايور مۇدارىس زايسانوۆ ت. ب. بەلگىلى قايراتكەر ادامدار تۋىپ شىقتى.
وسىلايشا موڭعوليا قازاقتارىنىڭ جاڭاشا ءبىلىم الۋىنا نەگىز قالاندى. ساۋاتتى، ءبىلىمدى مامان كادرلار قالىپتاسا باستادى. مۇنىڭ ءوزى جاقىن كەزەڭدە ۇلتتىق ايماق قۇرىلۋىنىڭ العىشارتى بولدى.
موڭعولياداعى از عانا قازاقتىڭ قاراشاڭىراعىنا اينالعان ۇلاڭقۇسىن مەكتەبى ايماق ورناعان سوڭ، تىپتەن گۇلدەندى. 1940 -جىلى 4 جىلدىق باستاۋىش مەكتەپ، 1953 -جىلى سۇمىنارالىق 7 جىلدىق ورتا مەكتەپ، 1968 -جىلى 8 جىلدىق ورتا مەكتەپ، 1978 -جىلى 10 جىلدىق ورتا مەكتەپ، 2006 -جىلى 11 جىلدىق اعا مەكتەپ، 2013 -جىلدان 12 جىلدىق ورتا مەكتەپ بولىپ وركەندەدى. تۇڭعىش قازاق مەكتەبى ساباق وقىتۋ جۇيەسى، وقۋلىقتار، پاندىك مەتوديكالار نەگىزدەرىن سوۆەت ۇكىمەتى تاجىريبەسىمەن بىرلەسە قولداندى. قازاقستاننان دا مەكتەپ وقۋلىقتارى مەن گازەت- جۋرنالدار ءجيى جەتكىزىلىپ، قوبدا بەتىندەگى قازاقتىڭ ءبىلىم كوكجيەگى كەڭەيدى. مەكتەپكە 1983 -جىلى موڭعول حالىق ۇلى حۋرالى باسقارمالارىنىڭ جارلىعىمەن مۇدارىس زايسانوۆتىڭ ەسىمى بەرىلدى. 1968 -جىلى مەكتەپ 40 جىلدىق مەرەكەسىنە وراي «التىن جۇلدىز» وردەنىمەن ماراپاتتالدى.
مەكتەپ 1982 -جىلى جاڭادان سالىنعان ەكىقاباتتى عيماراتقا كوشتى. 2012 -جىلى جاڭا وقۋ جىلىندا ەكى قاباتتى جاتاقحانا پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇگىندە ۇلاڭقۇس مەكتەبى زاماناۋي مەكتەپ دەڭگەيىندە ءوسىپ-وركەندەپ، جاڭا تەحنولوگيامەن جابدىقتالعان. جاس ۇرپاقتى باسەكەگە قابىلەتتى ەتۋ جولىندا ساپالى تاربيە مەن ءبىلىم بەرۋدى جالعاستىرىپ كەلەدى.
قىدىر دارىپ، قۇت قونعان قاسيەتتى قارا شاڭىراقتان ايماققا، قوبدا بەتىنە بەلگىلى تۇلعالار تۇلەپ ۇشتى. ولاردىڭ قاتارىندا وسى مەكتەپتىڭ العاشقى تۇلەگى موڭعول حالىق رەسپۋبليكاسىنا ەڭبەك سىڭىرگەن ۇستاز شولتاي سەبەت ۇلى، م ح ر تۇڭعىش اۆياتسيا قولباسشىسى، گەنەرال-مايور مۇدارىس زايسانوۆ، موڭعولياعا ەڭبەك سىڭىرگەن ۇستاز اقتىشحان ۇركىن ۇلى، قۇرمەتبەك بايتازا ۇلى، مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى جەڭىسحان دۇزەلباي ۇلى، قاشقىنباي مالىك ۇلى، اجىكەن ءسادۋ ۇلى، مۇساحان قاماتجان ۇلى، تىلەيحان ورىن ۇلى، قۇرمانحان مۇحامادي ۇلى، ساراي اسقانباي ۇلى، قابىشاي ءسادۋ ۇلى، عالىم قامبار ومىربەك ۇلى، تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ءمىنىس ءابىلتاي ۇلى، اقىن يماشحان بايباتىر ۇلى، جازۋشى ماحفۋز قۇلىبەك ۇلى، ونەر تۇلعالارى - وسەرحان ساعىمباي ۇلى، رايحان مۇحامەد ۇلى، قابدىراش دولامباي ۇلى.
عاسىرعا جۋىق تاريحى بار ۇلاڭقۇسىن سۇمىنداعى تۇڭعىش قازاق مەكتەبى بايان-ولگەي ايماعىنداعى ءبىلىم وشاقتارىنىڭ الدى. تاريحى شەجىرەلى. قازاق حوشۋۋننىڭ العاشقى ءبىلىم ورداسى قىزىلقايىندىقتار عانا ەمەس موڭعوليانىڭ تۇكپىرىندە تىرشىلىك ەتىپ جاتقان بارشا قازاقتاردىڭ ماقتانىشى.
سۋرەتتەر: اۆتوردىكى
اۆتور: التىنبەك قۇمىرزاق ۇلى
e-history.kz