ستاتيستيكاعا سايكەس، جىل سايىن تەمەكى شەگۋدەن 8 ميلليونعا دەيىن ادام ولەدى. ادامزات تەمەكى شەگۋدى باياعىدا-اق ۇيرەنگەن جانە ول دامىعان وركەنيەتتەردەن الىس بولعان.
امەريكانىڭ بايىرعى حالقىنىڭ وكىلدەرى - ۇندىستەر ءبىرىنشى تەمەكى شەگۋشىلەر دەپ ەسەپتەلەدى. ەۋروپالىقتار تەمەكى شەگۋدى سولاردان ءبىلدى. 1492-جىلى حريستوفور كولۋمب امەريكادان كارى قۇرلىققا تەمەكى جاپىراعىن الىپ كەلەدى.
بۇل جىل سايىن ميلليونداعان ەرلەر مەن ايەلدەردىڭ ءومىرىن قياتىن ىندەتتىڭ باستاماسى بولدى. مىسالى، ەلىمىزدە بۇل جامان ادەتتەن جىل سايىن 18 مىڭ ادام قازا تابادى. ءبىراق ادامزات سوندا دا اقشاعا اجال ساتىپ الۋىن توقتاتار ەمەس.
كىمدەر تەمەكى شەگۋدى ويلاپ تاپتى؟
ادامزات تەمەكى شەگۋدى شامامەن ب. ز. ب. 4 مىڭ جىل بۇرىن ۇيرەندى. العاشقى تەمەكىلەردى امەريكانىڭ جەرگىلىكتى تۇرعىندارى - ۇندىستەر جاسادى. ولار تەمەكى شەگىپ قانا قويماي، جاپىراق شايناعان. عالىمدار تەمەكى شەگۋدىڭ مايا حالقى اراسىندا قالىپتى جاعداي بولعانىن ناقتى بىلەدى، ويتكەنى ەجەلگى ۆاكساتۋن قالاسىنان تەمەكى شەگەتىن ابوريگەن بار كەراميكا سىنىعى تابىلعان. ۇندىستەر اراسىندا تەمەكى شەگۋ قاسيەتتى ءراسىم بولىپ سانالدى جانە ءدىني مەرەكەلەردە قولدانىلىپ، «رۋحتارمەن سويلەسۋگە» كومەكتەستى.
بۇرىن تەمەكى شەگۋ ءۇشىن تۇتىكتەر پايدالانىلدى، كەيبىر حالىقتار بۇل قۇرىلعىلاردى ءالى دە پايدالانادى.
ەۋروپادا تەمەكى شەگۋ قاشان باستالدى؟
1492-جىلى قازاندا يتاليان زەرتتەۋشىسى كريستوفەر كولۋمب امەريكا جەرىنە العاشقى قادامىن جاسادى. ونىڭ كومانداسى ۇندىستەرمەن كەزدەسىپ، ولار كولۋمبقا كەپتىرىلگەن تەمەكى جاپىراقتارىن بەردى. ءبىراق زەرتتەۋشى بۇل جاپىراقتاردىڭ نە ءۇشىن كەرەك ەكەنىن تۇسىنبەي، سىيلىقتى سانتا-ماريا كەمەسىنىڭ ۇستىنە لاقتىرىپ جىبەرگەن. ەكسپەديتسيا مۇشەسى رودريگو دە حەرەس تەمەكىنى قالاي پايدالانۋ كەرەگىن تۇسىنەدى جانە بۇل ونىڭ ولىمىنە الىپ كەلەدى. ول تەمەكىدەن ۋلانىپ نەمەسە اۋىرىپ قايتىس بولعان جوق - يسپاندار ونىڭ اۋزىنان ءتۇتىن شىعىپ جاتقانىن كورىپ، ىشىنە جىن كىرىپ كەتتى دەپ ەسەپتەپ، ولتىرگەن.
ءبىراق وتىز جىلدان كەيىن ەۋروپالىقتار تەمەكىگە ۇيرەندى. 1531-جىلى يسپاندار ونى سانتو-دومينگو ارالىندا وسىرە باستادى، ال جيىرما جىلدان كەيىن برازيليا مەن فرانسيادا تەمەكى تۇقىمدارى پايدا بولدى.
ۋاقىت وتە كەلە ەۋروپالىقتار تەمەكى شەگۋدى دارىلىك ءشوپ دەپ قاراستىرا باستادى. ونىڭ جاپىراعى ديزەنتەريامەن، باس اۋرۋىمەن جانە ءتىپتى قاتەرلى ىسىكپەن كۇرەسۋگە كومەكتەسەدى دەپ ەسەپتەدى. 1587-جىلى The Herbal Panacea كىتابى جارىق كوردى جانە دارىگەرلەر تەمەكىنى ءدارى رەتىندە جازا باستادى.
ونداعان جىلدار بويى ەۋروپالىقتار تەمەكىنى تۇتىكتەرمەن جانە باسقا قۇرىلعىلارمەن شەگەتىن. العاشقى قازىرگىگە ۇقسايتىن تەمەكى ءتۇرى 1620-جىلى پايدا بولدى، ءبىراق ولار وراما تەمەكى ەدى. زاماناۋي تۇرىندەگى تەمەكىنى جاپپاي ءوندىرۋ 1913-جىلى امەريكاندىق RJ Reynolds كومپانياسى اتاقتى Camel قوراپتارىن شىعارا باستاعاندا عانا باستالدى.
ادامدار تەمەكى شەگۋدىڭ زيانى تۋرالى قاشان ءبىلدى؟
تەمەكى شەگۋدىڭ دەنساۋلىققا زيانى تۋرالى كەيبىر ادامدار تەمەكى ءدارى رەتىندە قاراستىرىلعان كەزدە دە بولجاعان. وسىلايشا، 1604-جىلى اعىلشىن مونارحى I دجەيمس ستيۋارت تەمەكى شەگۋدى «كوزگە زيان، ميدى بۇزادى جانە وكپەگە قاۋىپتى» دەپ جاريالادى. شىعارىلاتىن ءتۇتىندى ءتۇبى جوق توزاق تۇتىنىمەن سالىستىردى.
تەمەكى شەگۋدىڭ زيانى 1828-جىلى حيميكتەر ۆيلگەلم پوسسەل مەن ليۋدۆيگ رەيماننان نيكوتيندى ءبولىپ العان كەزدە عىلىمي تۇردە دالەلدەندى. زەرتتەۋ بارىسىندا بۇل حيميالىق قوسىلىس تاۋەلدىلىك تۋدىراتىنى، وكپەگە، جۇرەككە، سۇيەكتەرگە، اس قورىتۋ مۇشەلەرىنە جانە تۇتاستاي العاندا بۇكىل دەنەگە زيان كەلتىرەتىنى انىقتالدى.
نەلىكتەن ادامدار تەمەكى شەگەدى؟
تەمەكىدەگى نەگىزگى بەلسەندى ينگرەديەنت - نيكوتين. اعزاعا تۇسكەندە ادامدا شامالى ەيفوريا تۋدىرادى. بۇل كەزدە شىلىم شەگەتىن ادامنىڭ دا جۇرەك سوعىسى جيىلەپ، قان قىسىمى كوتەرىلىپ، اياق-قولىنىڭ ازداپ دىرىلدەگەنى بايقالادى. بىرنەشە كۇننەن كەيىن نيكوتين ەندى مۇنداي كۇشتى اسەر ەتپەيدى، ءبىراق ادام وعان تاۋەلدى بولادى جانە ءبىر كۇن بويى تەمەكىسىز ءومىر سۇرە المايدى.
بۇعان قوسا، ⅩⅩ عاسىردا تەمەكى شەگۋدى ناسيحاتتاۋ ءۇشىن وتە كۇشتى جارنامالىق ناۋقان باستالدى. ەرلەر سول كەزدە كوپ تەمەكى شەگەتىن، سوندىقتان ايەلدەر ماركەتولوگتاردىڭ جاڭا نىساناسىنا اينالدى. ايەلدەر اراسىندا تەمەكىنىڭ تانىمالدىلىعىنىڭ ارتۋىنا Lucky Strike كومپانياسىندا جۇمىس ىستەگەن پسيحولوگ ەدۆارد بەرنەيس قاتتى اسەر ەتتى. 1929-جىلى ول بوستاندىق ءمۇسىنىنىڭ جانىندا فەمينيستىك تەمەكى شەرۋىن باسقاردى. وسىدان كەيىن تەمەكى ايەلدەر تاۋەلسىزدىگىنىڭ وزىندىك سيمۆولىنا اينالدى. تەمەكى سالماق جوعالتۋعا جانە تىستەردى جاقسارتۋعا كومەكتەسەتىنى تۋرالى جارناما دا پايدا بولدى. ءبىراق شىن مانىندە ءبارى كەرىسىنشە ەدى.
ادامدار تەمەكى شەگۋدى قاشان قويادى؟
Citigroup ساراپشىسىنىڭ ەسەبىندە ادامزات شامامەن 2050-جىلعا قاراي تەمەكى شەگۋدەن تولىقتاي باس تارتا باستايدى. تەمەكى شەگۋ ەڭ الدىمەن ا ق ش- تا، ەۋروپانىڭ كەيبىر بولىكتەرىندە جانە لاتىن امەريكاسىنىڭ ۇلكەن بولىكتەرىندە جويىلادى دەپ سانالادى. بۇل ادامداردىڭ ەلەكتروندى تەمەكى سياقتى بالاما ونىمدەرگە اۋىسۋىمەن بايلانىستى بولادى.
بولاشاقتا تەمەكى تولىعىمەن ەلەكتروندى بولادى، ءبىراق نيكوتينگە تاۋەلدىلىك جويىلمايدى.
بۇرىنعى جارناما تەمەكى شەگۋگە شاقىرسا، بۇگىندە ول ءسىزدى تەمەكىنى تاستاۋعا ماجبۇرلەيدى.
massaget.kz