بۇگىندە 490 ادام ەڭبەك ەتەتىن مەكەمە مەملەكەتتىك ورگاندارعا جانە شەتەلدەن كەلەتىن دەلەگاتسيالارعا قىزمەت كورسەتەدى. اتاۋلى كۇنگە وراي قازاقپارات تىلشىلەرى بۇعان دەيىن قوعام نازارىنان قالتارىستا بولعان كاسىپورىننىڭ تىنىس- تىرشىلىگىمەن تانىسىپ قايتقان ەدى.
اۆتوشارۋاشىلىق ورنالاسقان جەر ەرەكشە كۇزەتىلەتىن اۋماققا جاتادى. كەلگەن ادامدار الدىمەن باقىلاۋ- وتكىزۋ بەكەتىندە پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنە قۇجاتىن بەرىپ، ارنايى تەكسەرۋدەن وتەدى. وسى تەكسەرۋدەن وتكەن ءبىزدى كاسىپورىن ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى نۇرلان باتراشين قارسى الدى.
«بۇل مەكەمە 1997 -جىلى ەلوردامىز الماتىدان اقمولاعا كوشكەندە 27-تامىزدا ۇكىمەت قاۋلىسىمەن قۇرىلعان بولاتىن. نەگىزگى قىزمەتى - مەملەكەتتىك ورگاندارعا، ەلىمىزگە رەسمي، مەملەكەتتىك جانە جۇمىس ساپارىمەن كەلگەن شەت مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارىنا، ولاردىڭ دەلەگاتسيالارىنا اۆتوكولىك قىزمەتىن كورسەتۋ. قازىرگى تاڭدا كاسىپورىندا 490 ادام جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ ىشىندە 381 ادام، ياعني 77 پايىزى - كولىك جۇرگىزۋشىلەرى. جۇرگىزۋشىلەر قۇرامى دەربەس بەكىتىلگەن. ولار اۆتوبۋس، شاعىن اۆتوبۋس جانە ارنايى تەحنيكا جۇرگىزۋشىلەر بولىپ بولىنەدى»، - دەپ باستادى ول اڭگىمەسىن.
جۇمىسقا كەلگەن ءار كولىك جۇرگىزۋشىسى سكۋد (كىرۋدى باقىلاۋ جانە باسقارۋ جۇيەسى) جۇيەسىنەن وتەدى. ءارقايسىنىڭ شتريح كودى بار كارتاسى بولادى. سول كارتا ارقىلى ءۇش تەرمينالدىڭ بىرىنەن جول ءجۇرۋ پاراعىن الادى. وندا جۇرگىزۋشىنىڭ اتى- ءجونى، تابەل، گاراج نومىرلەرى، كولىك باگىنداعى جانارماي مولشەرى، قانشا شاقىرىم جۇرىلگەنى تۋرالى دەرەك جازىلعان. كۇن سايىن شامامەن 300 كولىك جولعا شىعادى. جۇرگىزۋشى الدىمەن مەديتسينالىق كۋالاندىرۋدان وتۋگە ءتيىس. ونسىز رۋلگە وتىرا المايدى. مەدپۋنكت تاۋلىك بويى جۇمىس ىستەيدى.
«الكوتەستەردىڭ ەكى ءتۇرى بار. جۇرگىزۋشى كونتاكتىسىز تەستىلەۋدەن وتكەن كەزدە تەرمينالعا شتريح- كودى بار كارتاسىن جاقىنداتادى. سول كەزدە جۇرگىزۋشى تۋرالى دەرەكتىڭ ءبارى كومپيۋتەردەن شىعىپ تۇرادى. الكوتەستەردەن وتكەندەرگە عانا كولىك جۇرگىزۋگە رۇقسات بەرىلەدى. بىزدە قان قىسىمى جوعارى جۇرگىزۋشىلەر دە بار. ولارعا ايرىقشا نازار اۋدارامىز. بارلىق مالىمەت ەلەكتروندى تۇردە ساقتالادى»، - دەدى مەديتسينا قىزمەتكەرى گالينا ۆينوگرادوۆا.
مەديتسينالىق كۋالاندىرۋدان وتكەن جۇرگىزۋشى ديسپەتچەرگە بارىپ، وزىنە بەكىتىلگەن كولىكتىڭ كىلتىن الادى.
«شتاتتا 8 ديسپەتچەر تاۋلىك بويى جۇمىس ىستەيدى. كولىك قىزمەتى ۇزدىكسىز كورسەتىلەدى. كۇن سايىن اۋىسىمدا 25-30 كەزەكشى اۆتوموبيل بولادى. ديسپەتچەرلەر ستاتسيونارلىق تەلەفون، ۇيالى بايلانىس جانە راديوستانتسيا ارقىلى تاپسىرىس قابىلدايدى»، - دەدى نۇرلان باتراشين.
جۇرگىزۋشىلەرگە قويىلاتىن تالاپ تا وتە جوعارى. ولار ەلىمىزدىڭ عانا ەمەس، شەتەلدىڭ دە لاۋازىمدى تۇلعالارىنا قىزمەت كورسەتەدى. سوندىقتان دا جۇمىسقا قابىلداۋ كەزىندە جۇرگىزۋشى ءۇش ساتىدان تۇراتىن سىناقتان وتەدى.
«قىزمەتكەرلەردى ىرىكتەۋگە ءوتىنىم بەرگەن كەزدە ءتيىستى بىلىكتىلىك تالاپتارىمىزدى كورسەتەمىز. ياعني، جۇمىس ءوتىلى، اسكەري ەسەپتە تۇرۋى، كولىك جۇرگىزۋگە قاجەتتى ساناتى بولۋى كەرەك. تالاپقا ساي كەلگەن اداممەن الدىمەن تەلەفون ارقىلى سۇحباتتاسامىز. سودان كەيىن عانا كەزدەسۋگە ۋاعدالاسامىز. كەزدەسۋ بارىسىندا جۇمىس كەستەسىن، جالاقى مولشەرىن، ۇسىنىلاتىن الەۋمەتتىك توپتاما جايىن تۇسىندىرەمىز»، - دەدى كاسىپورىننىڭ ۇيىمداستىرۋ- كادر جۇمىسى ءبولىمىنىڭ باستىعى اينۇر قاماروۆا.
جۇرگىزشىلەر درەسس- كود ساقتاۋعا مىندەتتى. كيىم ىسكەرلىك ستيلدە بولۋعا ءتيىس: كۇڭگۇرت ءتۇستى كوستيۋم، اق كويلەك. گالستۋك مىندەتتى ەلەمەنت سانالادى. سونىمەن قاتار جۇرگىزۋشىگە B، C، D، ە ساناتتارىنداعى كولىكتەردى جۇرگىزۋ قۇقىعى قاجەت. ولاردىڭ ورتاشا جاسى 40-45 جاس شاماسىندا. جاستارمەن قاتار، كاسىپورىن قۇرىلعان ساتتەن بەرى ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقان ارداگەر جۇرگىزۋشىلەر دە بار. كاسىپورىن مەرەيتويعا وراي «25 جىلعى ءمىنسىز قىزمەت» دەپ اتالاتىن كىتاپ تا ازىرلەپ قويعان. تاياۋ كۇندەرى جارىققا شىقپاق.
«ءبىز ءۇشىن جۇرگىزۋشىنىڭ تاجىريبەلى بولۋى وتە ماڭىزدى. ويتكەنى، بۇل جۇمىسى وتە جاۋاپتى جۇمىس، قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋى كەرەك»، - دەدى ءبولىم باستىعى.
ونىڭ ايتۋىنشا، جۇرگىزۋشىلەر اعىلشىن ءتىلىن ءبىلۋ كەرەك دەگەن تالاپ قويىلمايدى. دەگەنمەن، شەتەلدىك رەسمي دەلەگاتسيالارعا قىزمەت كورسەتكەن كەزدە قاراپايىم دەڭگەيدە بولسا دا ءتىل بىلگەنى دۇرىس. سوندىقتان جۇمىسقا قابىلداۋ كەزىندە اعىلشىن ءتىلىن جەتىك بىلەتىندەرگە باسىمدىق بەرىلەدى.
كاسىپورىن قىزمەتكەرلەردى الەۋمەتتىك جاعىنان دا قولداپ وتىرادى. ماسەلەن، وقۋ جىلى قارساڭىندا «مەكتەپكە جول» اكتسياسىن وتكىزىپ، كوپ بالالى جۇرگىزۋشىلەردىڭ 1, 2 سىنىپقا باراتىن بالالارىنا مەكتەپكە قاجەتتى زاتتار سالىنعان ريۋكزاك بەرەدى.
كاسىپورىننىڭ جول قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى ينجەنەرى اباي ءجۇنىسوۆ جۇرگىزۋشىنىڭ تەوريالىق تا، تاجىريبەلىك تە ءبىلىمى تەكسەرىلەتىنىن ايتادى.
«جالپى، جۇرگىزۋشىنىڭ ءبىلىمى تەوريادان باستالادى. ويتكەنى، ول تاجىريبەلى جۇرگىزۋشى بولۋى مۇمكىن، ءبىراق ءبىز ءۇشىن تەوريانى دا جەتىك ءبىلۋى وتە ماڭىزدى. سوندىقتان ارنايى جابدىقتالعان كابينەتتە جۇرگىزۋشىلەردىڭ تەوريالىق ءبىلىمى تەكسەرىلەدى. قىزمەتكە العاش كەلگەن ادام جول ەرەجەسىنەن ەمتيحان تاپسىرادى. ءبىرىنشى رەت ەمتيحان تاپسىرعان كەزدە ءارقايسىسى 20 مينۋتقا سوزىلاتىن بىردەن ءۇش مۇمكىندىك بەرىلەدى. ەمتيحان ناتيجەلەرىنىڭ ءبارى جازىلىپ وتىرادى. سىناقتان ءوتىپ، جۇمىسقا كىرگەن جۇرگىزۋشى جارتى جىلدان كەيىن 2-كلاسقا، تاعى جارتى جىلدان كەيىن ەشقانداي ەسكەرتۋى بولماسا 1-كلاسقا ەمتيحان تاپسىرادى. جۇرگىزۋشىدە B، C ، D، E ساناتتارىنىڭ ءبارى بولۋعا ءتيىس. سونىمەن قاتار جىلىنا ءبىر رەت بارلىق جۇرگىزۋشىگە مىندەتتى تۇردە ساباق وتكىزەمىز»، - دەدى ينجەنەر.
بۇگىندە ەلوردادا 13 مىڭنان استام «سەرگەك» كامەراسى قويىلعان. ءدال وسى كامەرالار قالا كوشەلەرىندەگى كەز كەلگەن كولىكتىڭ جول ەرەجەسىن بۇزعانىن تىركەپ، تىركەلگەن ايىپتى ازاماتقا، مەملەكەتتىك مەكەمەگە، زاڭدى تۇلعاعا جىبەرىپ وتىرادى. مۇنداي ايىپپۇل «پرەزيدەنت گاراجى» كولىكتەرىنىڭ كورتەجدە جۇرگەنىنە قاراماستان كاسىپورىنعا دا كەلەدى. ءبىراق، ەلىمىزدىڭ ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ارنايى ۇيعارىمىمەن ايىپپۇلدار مەكەمە جۇرگىزۋشىسىنەن الىنادى. الايدا، كۇندەلىكتى ومىردە قاتەلەسىپ جول ەرەجەسىن بۇزعان جۇرگىزۋشىلەر ايىپپۇلدى ءوز قالتالارىنان تولەيدى.
«سيفرلاندىرۋ جۇمىسىمىزدى جەڭىلدەتۋگە كوپ كومەگىن تيگىزدى. قازىر ءبارى ەلەكتروندى، قاي جۇرگىزۋشىنىڭ قانداي جول ەرەجەسىن بۇزعانى، قانشا ايىپپۇلى بار ەكەنى كوز الدىڭدا تۇرادى»، - دەپ اتاپ وتەدى اباي ءجۇنىسوۆ.
نۇرلان باتراشيننىڭ ايتۋىنشا، بۇگىندە كاسىپورىن پرەزيدەنتكە، پرەمەر- مينيسترگە، ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشىلارىنا قىزمەت كورسەتەدى.
«ءبىز 18 مينيسترلىكتىڭ 14 ىنە قىزمەت كورسەتەمىز. كۇشتىك قۇرىلىمداردا قورعانىس، ىشكى ىستەر جانە سىرتقى ىستەر مينيسترلىكتەرىندە كولىك قىزمەتى بولەك»، - دەدى ول.
ءبىر قىزىعى، كاسىپورىن سيفرلىق دامۋ ءمينيسترى باعدات مۋسينگە قىزمەت كورسەتپەيدى. ويتكەنى ول ەلەكتروموبيلمەن قاتىنايدى.
«بىزدە ازىرگە ەلەكتروموبيل جوق. دەگەنمەن، بۇعان دەيىن كولىكتىڭ بۇل ءتۇرىن سىناقتان وتكىزىپ كوردىك. ەرتە مە، كەش پە ەلەكترومبيل پايدالانۋىمىزعا تۋرا كەلەدى»، - دەدى كاسىپورىن ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى.
مەكەمەدە 450 اۆتوكولىك بار. ونىڭ 374^ ءى جەڭىل اۆتوموبيل. 53 پايىزى ەلىمىزدە قۇراستىرىلعان Skoda Superb, Kia Optima, Kia K5, Kia Cadenza, Kia Quoris, Hyundai Sonata سىندى اۆتوموبيلدەر. الداعى ۋاقىتتا وتاندىق كولىكتەردىڭ ۇلەسىن 80 پايىزعا جەتكىزۋ جوسپارلانعان. ال ءدال وسى وتاندىق كولىكتەر اپپارات باسشىلارىنا، ۆيتسە- مينيسترلەرگە قىزمەت كورسەتەدى. مۇنان بولەك كاسىپورىندا الەمدىك دەڭگەيدەگى كولىكتەر دە، بروندالعان اۆتوموبيلدەر دە بار. بروندالعان اۆتوموبيلدەر كۇزەتىلەتىن تۇلعالارعا بەكىتىلگەن.
ءدال قازىر كاسىپورىن ەلوردادا وتەتىن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزىنە، ازياداعى ءوزارا ءىس- قيمىل جانە سەنىم شارالارى كەڭەسىنىڭ وتىرىسىنا قىزۋ دايىندىق جۇرگىزىپ جاتىر.
«مەملەكەت باسشىسى دەڭگەيىندە كوپتەگەن مەيمانداردى قارسى الۋعا دايىندالىپ جاتىرمىز. بۇل ءبىز ءۇشىن ەڭ الدىمەن زور مارتەبە ءارى ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك»، - دەدى نۇرلان باتراشين.
ونىڭ ايتۋىنشا، كاسىپورىننىڭ جەكە جانار- جاعارماي ماي ستانساسى، كولىك جوندەيتىن، جۋاتىن ارنايى ورىندارى بار. اي سايىن 45-50 ماشينا جوسپارلى تەحنيكالىق تەكسەرۋدەن وتكىزىلىپ تۇرادى. بۇزىلعان كولىكتەردى دە كاسىپورىن ءوز كۇشىمەن جوندەيدى. پايدالانۋ مەرزىمى اياقتالعان كولىكتەر مەملەكەتتىك مۇلىك جانە جەكەشەلەندىرۋ كوميتەتى ارقىلى مەملەكەتتىك ورگاندارعا بەرىلەدى.
«سوڭعى 10 جىل بويى اۋكتسيون وتكەن جوق. كولىكتەردى باسقا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بالانسىنا وتكىزدىك. ءبىز كولىكتەردى جوعارعى سوتقا، ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ مەكەمەلەرىنە، ۋنيۆەرسيتەتتەرگە، قورىقتار مەن مۋزەيلەرگە بەردىك»، - دەدى ول.
كاسىپورىندا سوڭعى 23 جىل ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن جۇرگىزۋشىلەردىڭ ءبىرى - ءمىرجاقىپ اشمۇقانوۆ. ول بىزگە ءوزىنىڭ باسىنان وتكەن قىزىقتى وقيعالار تۋرالى ايتىپ بەردى.
«كورشىلەس ەلدەردىڭ ءبىرىنىڭ پرەزيدەنتىن قارسى الاتىن بولدىم. اۋەجايعا جەتكەن كەزىمدە كونديتسيونەردىڭ ءبىر جاعى ىستەمەي قالدى. كەرى قايتىپ، كولىك اۋىستىرۋعا ۋاقىت جوق، ۇشاق قونۋعا بەتتەپ كەلەدى. پرەزيدەنت ۇشاقتان، ءتۇسىپ كولىككە وتىرعان بەتتە كونديتسيونەردى ءوشىرىپ قويۋىمدى ءوتىندى. وسىلايشا، كولىگىمدەگى اقاۋدى شەت ەلدىڭ مەملەكەت باسشىسىنا سەزدىرمەي كەتكەن ەدىم. تاعى بىردە مالتانىڭ ەلشىسىن ەلورداداعى قوناقۇيدىڭ الدىندا كۇتىپ تۇرعان ەدىم. ماعان كولىكتىڭ تۋتۇعىرىنا مالتانىڭ تۋىن ورناتۋدى تاپسىردى. قاقاعان قىس، 40 گرادۋس اياز. تۋتۇعىرعا تۋ ورناتىلماي، ابدەن اۋرە- سارساڭعا ءتۇستىم. ءسويتىپ جانتالاسىپ تۇرسام، ءبىر ادام تاياپ كەلىپ «بەرىڭىز، مەن تاعايىن» دەيدى. «كەشىرىڭىز، قازىر ەلشى كەلەدى»، دەسەم، «سول ەلشى مەن عوي»، دەپ كۇلەدى. جالپى، وسى جۇمىستا جۇرگەننەن بەرى ەلىمىزگە كەلگەن 7 شەت مەملەكەتتىڭ پرەزيدەنتىن الىپ ءجۇرىپپىن»، - دەپ ەسكە الادى ءمىرجاقىپ اشمۇقانوۆ.
27 جاسىندا كاسىپورىنعا جۇمىسقا تۇرىپ، سوڭعى 10 جىل بويى ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن دانيار رامازانوۆ جۇمىسى وزىنە ۇنايتىنىن ايتادى.
«جوعارى مارتەبەلى شەتەلدىك قوناقتاردى كۇتىپ الامىز. ودان بولەك ەلىمىزدىڭ دامۋىنا ىقپال ەتىپ جۇرگەن پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنە، ۇكىمەت مۇشەلەرىنە قىزمەت كورسەتەمىز. جاۋاپكەرشىلىگى وتە زور جۇمىس دەپ بىلەمىن. باسشىلار جينالىسقا كىرىپ كەتكەن كەزدە الەۋمەتتىك جەلىنى دە ءجىتى قاداعالاپ وتىرامىن. اسىرەسە، بلوگەرلەر بيلىكتى سىناپ جاتادى. ال ءبىز ول كىسىلەردىڭ تاڭ اتقاننان كەشكە دەيىن ەل ءۇشىن ەڭبەك ەتەتىنىن بىلەمىز. سوندىقتان لايك جيناۋ ءۇشىن بيلىك وكىلىن سىناۋدىڭ قاجەتى شامالى دەر ەدىم. ءبىز ەل ءۇشىن ەڭبەكتەنىپ، مەملەكەتىمىزدىڭ دامۋى جولىندا جانتالاسىپ جۇرگەن ازاماتتاردى كورىپ ءجۇرمىز»، - دەدى ول.
اۆتور
مارلان جيەمباي