ەرگەنەقون داستانى، نيەۆرۋزيە تاعامى - تۇركيادا ناۋرىز مەيرامى قالاي تويلانادى
«تۇركيادا «ەرگەنەقون» داستانى تاۋەلسىز بولۋ جانە كوكتەم مەرەكەسى دەگەن ۇعىم بەرەدى. 21 -ناۋرىز - ەرگەنەقوننان شىققان كۇن رەتىندە تويلانادى. وسى داستان بويىنشا سوعىستان جەڭىلگەن تۇرىكتەر ەرگەنەقون ايماعىنا قونىستانىپ، سول جەردە 400 جىل ءومىر سۇرەدى. ۋاقىت وتە كەلە ولار قونىسقا سىيماي كەتەدى، ءبىراق كەلگەن وتكەلدى ۇمىتادى. سول سەبەپتى تەمىر تاۋدى ەرىتىپ، جول جاساۋعا ءماجبۇر بولادى. تاۋدىڭ بولىگىن ەرىتۋ ارقىلى ولار قاقپانى اشىپ شىعادى»، - دەپ ءتۇسىندىردى عالىم ەلوردادا وتكەن «ناۋرىز - ەل بىرلىگىنىڭ مادەني كودى: ىزدەنىس، تۇجىرىمداما، تاجىريبە» حالىقارالىق عىلىمي- تاجىريبەلىك كونفەرەنسياسىندا.
عالىمنىڭ ايتۋىنشا، انادولىعا كوشكەننەن كەيىن دە سەلجۇقتار ناۋرىز مەيرامىندا ويىن- ساۋىق ۇيىمداستىردى، ارنايى تاعامدار ازىرلەدى، سىيلىقتار الىپ، تاراتقان.
«وسمانلى كەزىندە دە ناۋرىز وتە جارقىن تويلاندى. سارايدىڭ باس اسپازشىسى دايىنداعان «نيەۆرۋزيە» دەپ اتالاتىن ءتۇرلى دامدەۋىشتەردەن جاسالعان تاعامنىڭ بۇكىل سارايعا، اسىرەسە سۇلتان مەن ونىڭ وتباسىنا ۇسىنىلعانى تۋرالى ءارتۇرلى دەرەكتەردە ايتىلعان. تۇركى رەسپۋبليكالارىندا رەسمي مەرەكە رەتىندە تويلانعان ناۋرىز 1995 -جىلى تۇركيا رەسپۋبليكاسىندا دا رەسمي مەرەكە رەتىندە قابىلداندى. ءبىراق بۇل كۇنى بىزگە دەمالىس بەرمەيدى. بۇكىل تۇركيا بويىنشا، ياعني ءار ۇيدە تويلانبايدى. كەيبىر قالالار مەن اۋىلدىق جەرلەردە ارنايى الاڭداردا، قالانىڭ سىرتىندا وتكىزىلەدى»، - دەدى ۆيلدان وندجۋل.
قازىرگى ۋاقىتتا وسمان يمپەرياسى كەزىندە جاسالعان «نيەۆرۋزيە» تاعامى «مەسير پاستاسى» اتاۋىمەن مانيسادا جاسالادى.
«41 ءتۇرلى دامدەۋىشتەردەن جاسالعان مەسير پاستاسى ۇلكەن قازانداردا پىسىرىلەدى. ول قالانىڭ ەڭ جوعارعى جەرىندە حالىققا تاراتادى. مەسير پاستاسىن كوبىرەك جيناۋ ءۇشىن ادامدار كەيدە قولشاتىردى توڭكەرىپ، ونى مەسير پاستاسىمەن تولتىرادى. ۇيلەردە ناۋرىز مەرەكەسىنە ارنالعان ارنايى تاعام جوق. ءبىراق قايناتىلعان جانە بويالعان جۇمىرتقالار كوپتەگەن وڭىردە كەزدەسەدى. داستارحانعا جاسىل پياز دا قويىلادى. جاسىل ءتۇس قايتا تۋۋدى، تابيعاتتىڭ جاندانۋىن بىلدىرەدى. ناۋرىز كۇنى ءۇي- ءۇيدى ارالاعان بالالارعا بويالعان جۇمىرتقالار مەن جاڭعاقتار بەرىلەدى»، - دەدى تۇركيالىق عالىم.
سونداي- اق، تۇركيانىڭ كوپتەگەن قالاسىندا ناۋرىز مەيرامىندا ەرگەنەقوندى ەسكە الۋ ءۇشىن تەمىردى قىزدىرىپ، سوعادى.
«اعرى قالاسىندا جاستار تۇندە تىلەك ايتىپ، ەسىكتەردىڭ ار جاعىنان ايتىلعان اڭگىمەنى تىڭداپ، تىلەكتەرىنىڭ ورىندالار- ورىندالماسىن جورامالداۋعا تىرىسادى. مەرسين، سيليفكە ايماعىنداعى تۇرىكمەندەر ناۋرىزدا اعاشتارعا ءجىپ بايلاپ، ونى «مارت ءجىبى» دەپ اتايدى، تىلەك ايتادى. ناۋرىز كۇنى جايلاۋعا بارادى. قالا، اۋىلداردا، ارنايى الاڭداردا جاستار ويىن- ساۋىق ۇيىمداستىرادى. اس تاراتادى، حالىق اندەرىن ايتادى، حالاي ءبيىن بيلەيدى. بۇل مەرەكەنىڭ تاعى ءبىر اتاۋى - يورۋك مەرەكەسى. يورۋكتەر ناۋرىز مەرەكەسىندە قىس اياقتالىپ، كوكتەم باستالادى دەپ سەنەدى. يورۋك ايەلدەرى باسىنا گۇل تاعىپ، كوكتەمنىڭ كەلۋىن تويلايدى. الاڭداردا ۇلكەن وت جاعىلادى، وتتىڭ ۇستىنەن سەكىرىپ وتكەن ادامداردان قىستىڭ اۋىرتپالىعى كەتىپ، شارشاعانى باسىلادى دەگەن سەنىم بار»، - دەدى ۆيلدان وندجۋل.
بۇعان دەيىن «قازاقپارات» ح ا ا وزبەكستاندا ناۋرىز مەرەكەسىندە جاسالاتىن ءجون- جورالعىلار تۋرالى جازعان ەدى.
اۆتور: ايجان سەرىكجان قىزى