وسى ورايدا تالىپتەر كىم؟ ولاردىڭ ءدىني ۇستانىمى قانداي؟ جاقتاۋشىلارى بار ما؟ وسى سىندى سۇراقتاردىڭ جاۋابىن تانىمال ءدىنتانۋشى، مادەنيەتتانۋشى، تەولوگ عالىم دوساي كەنجەتايدان سۇراپ بىلدىك.
تالىپتەردىڭ اقيداسى بۇگىنگى ءبىزدىڭ تىلمەن ايتقان كەزدە ۋاحابيستىك، سالافيلىك باعىتتى ۇستانادى. بۇل بۋكۆاليزم قۇرامىنداعى اياتتاردى سول كۇيىندە قابىلداۋ، بىلايشا ايتقانداي، «تاسليم». «ادامنىڭ سوزىنە ەمەس، اللانىڭ سوزىنە ءتاسىلىم بولۋ كەرەك». اۋعانستان حالقى سۋنني، ءبىراق ولار ساياسي يسلامدى يەكتەنىپ وتىر. دەمەك، مازحابتارى سۋنني بولعانىمەن، ۆاحابيزم، سالافيزم اعىمىنا جاتادى، - دەدى ول.
عالىمنىڭ ايتۋىنشا، تالىپتەر يسلامي تەوكراتيالىق مەملەكەت قۇرعىسى كەلەدى.
يسلامنىڭ شاريعاتىنا باسىمدىق بەرگىسى كەلەدى. بۇل دا باتىس پەن شىعىستىڭ اراسىنداعى تەكەتىرەستە «وزگەرمەي، ءوزىمىز بولىپ قالۋىمىز كەرەك» دەگەن ۇستانىمنان شىعىپ وتىر. «تاليبان» قوزعالىسى وتكەن عاسىردا پاكىستاندا دياباند مەكتەبىندە قالىپتاسقان. اتەيزم مەن كوممۋنيزمگە قارسى ۇران تاستاعان. 1978-79 -جىلدارى كەڭەس ۇكىمەتى اسكەرىن ولارعا دە كىرگىزگەن بولاتىن. سول كەزدەگى قوزعالىس قانشا جىلدان بەرى ولمەي، ءوز كۇشىن قازىر كورسەتىپ جاتىر، - دەدى دوساي كەنجەتاي.
تەولوگتىڭ ايتۋىنشا، تالىپتەر سۇننەت بويىنشا ساقال قويۋ سىندى اتريبۋتتارعا ۇلكەن ماڭىز بەرەدى.
ەل اراسىندا «تالىپتەر» شاكىرتتەر دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. العاشىندا پاكىستاننىڭ دياباند مەكتەبىندە قۇرىلعان جاستار اراسىنداعى قوزعالىس بولدى. ساياسي يسلام بايلانىستىرىپ تۇر، - دەدى ول.
ءدىن تانۋشىنىڭ ايتۋىنشا، قازاقستاندا تالىپتەردىڭ قوزعالىسىنا تىيىم سالىنعان.
سەبەبى «تاليبان» قوزعالىسى راديكالدى جانە ەكسترەميستىك شەكتەن شىققان ۇيىم. سوندىقتان دا ءبىزدىڭ ەلىمىزدە وعان تىيىم سالىنىپ وتىر. حانافي مازحابىن ۇستانۋ، ۇستانباۋ دەگەن ماسەلە جوق. راديكاليزم - ول باسقاشا يدەولوگيالىق پلاتفورماعا سۇيەنىپ الىپ ءىس- ارەكەت ەتەتىن ەكسترەميستىك توپ. حانافي مازحابىندا ەكسترەميزم، راديكاليزم جوق دەپ تە ايتۋعا بولمايدى. سەبەبى ءار ادامنىڭ بويىندا راديكاليزم كورىنىستەرى بولۋى مۇمكىن. ول اعىمعا بايلانىستى ەمەس. سوندىقتان راديكالدى پىكىردە بولعان مۇسىلماندار وزدەرىنىڭ ارام پيعىلدارىن حانافي مازحابىنا كىرسە دە جالعاستىرا بەرەدى. ساياسي يسلام بولعاندىقتان، ول جەردە شەك، قالىپ، تۇراقتىلىق دەگەندى تابۋ قيىن. مۇنىڭ بارلىعى اينالىپ كەلگەندە ساياسات، - دەدى ول.
دوساي كەنجەتايدىڭ ايتۋىنشا، اۋعانستانعا تاياۋ شىعىستىڭ پلاتفورماسى ءال- كايدا ارقىلى اۋدى.
ولاردىڭ جاقتاستارى قازاقستاندا جەتكىلىكتى. ول پلاتفورما - ۆاحابيزم. ولاردىڭ كيىم كيىستەرى مەن داۋىستارىنان، يدەياسىنان قانداي اعىمعا جاتاتىنىن بىلۋگە بولادى. مىسالى، ءبىر كەزدەرى يراننان كەلگەن دياباندتىڭ وكىلى بىزگە كەلگەنى بەلگىلى بولدى. ول ماڭعىستاۋدا يمام قىزمەتىن اتقاردى. ولاردىڭ ءجۇرىس- تۇرىسى، ويلاۋ جۇيەسى ساياسي يسلامعا جاتادى. سالافيلىك، ۋاحابيستىك باعىتىندا شيرك، مۋشريك، رۋح (ارۋاقتارىعا زيارات ەتۋگە تىيىم سالۋ) ماسەلەسى بار. ءتالىپ دەگەن ءسوز ۋاحاب دەگەننىڭ ءسينونيمى دەسەك تە بولادى، - دەدى دوساي كەنجەتاي.
BAQ. KZ