پرەزيدەنتتىڭ ساياسي رەفورمالارى مەن تاپسىرمالارى قالاي جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر

نۇر-سۇلتان. قازاقپارات - بۇگىنگە دەيىن قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقايەۆ ساياسي رەفورمالاردىڭ ءۇش توپتاماسىن جاريا ەتكەنى كوزى قاراقتى وقىرمانعا جاقسى تانىس.

بۇل رەفورمالار دا ءسوز جۇزىندە قالىپ قويماي، ناقتى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانى دا بەلگىلى، دەپ حابارلايدى قازاقپارات ءتىلشىسى.

ءۇش توپتاما

ناقتىراق ايتار بولساق، مەملەكەت باسشىسى ساياسي رەفورمالاردىڭ العاشقى توپتاماسىن ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا جاريا ەتكەن بولاتىن. قازىرگى ۋاقىتتا بۇل توپتاما اياسىنداعى تاپسىرمالار تولىقتاي جۇزەگە اسىرىلىپ، ونىڭ اياسىندا 8 زاڭ قابىلداندى.

اتاپ ايتقاندا، ساياسي پارتيالاردى تىركەۋ ءۇشىن قاجەتتى جاقتاستار سانىن 40 مىڭنان 20 مىڭعا دەيىن ازايتۋ، ايەلدەر مەن جاستارعا مىندەتتى تۇردە 30 پايىزدىق كۆوتانى سايلاۋ تىزىمدەرىندە بەرۋ قامتىلعان «ساياسي پارتيالار تۋرالى»، «سايلاۋ تۋرالى»، «پارلامەنت جانە ونىڭ دەپۋتاتتارىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭدارعا وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. ميتينگىلەر تۋرالى مۇلدەم جاڭا زاڭ جانە قىلمىستىق كودەكستىڭ 130-بابىن قىلمىس ساناتىنان الىپ تاستاۋ جانە 174-بابىن ىزگىلەندىرۋ ءۇشىن وزگەرىستەر قابىلداندى. ءولىم جازاسىنىڭ كۇشىن جويۋعا باعىتتالعان «ازاماتتىق جانە ساياسي قۇقىقتار تۋرالى حالىقارالىق پاكتىگە ەكىنشى فاكۋلتاتيۆتىك حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» ق ر زاڭى كۇشىنە ەندى.

2020 -جىلدىڭ 1-قىركۇيەگىندە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆ قازاقستان حالقىنا ارنالعان جولداۋىن جاريا ەتكەن بولاتىن. سول كەزدە ساياسي رەفورمالاردىڭ ءبىرىنشى توپتاماسى اياسىندا اتالعان زاڭداردى قىسقا عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندە ساپالى ازىرلەپ، جەدەل قابىلداعان پارلامەنتكە ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ وتكەن ەدى. سونىمەن قاتار قاتار مەملەكەت باسشىسى بۇل ساياسي سالاداعى رەفورمالارىمىزدىڭ باستاماسى عانا ەكەنىن ەسكەرتىپ وتكەن-دى.

«ونى جاڭعىرتۋ ءىسى جالعاسا بەرەدى. مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ بارلىق دەرلىك ينستيتۋتتارىن رەفورمالاۋ كەرەك. جاڭعىرتۋدىڭ نەگىزگى ماقساتى - تۇتاس مەملەكەتتىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ. ەگەر ازاماتتارىمىزدىڭ ءال- اۋقاتىن شىن مانىندە جاقسارتقىمىز كەلسە، ولاردىڭ وزدەرىن وسى ىسكە بەلسەندى تۇردە تارتقان ءجون. الداعى ساياسي رەفورمالاردىڭ بارلىعى حالىقتى مەملەكەت باسقارۋ ىسىنە كەڭىنەن قاتىستىرۋعا باعىتتالۋى كەرەك.

مىسالى، قوعامدىق پىكىر ساۋالدامالارى اۋىل اكىمدەرىنىڭ سايلاۋ ارقىلى قىزمەتكە كەلۋىنە قاتىستى سۇرانىستىڭ ارتقانىن كورسەتىپ وتىر. بۇل ماڭىزدى قادامدى جان- جاقتى ويلاستىرىپ، دايەكتى تۇردە جۇزەگە اسىرعان ءجون. مۇنداي جۇيەنىڭ قالاي جۇمىس ىستەيتىنىن ناقتى ءبىلۋىمىز كەرەك. الايدا بۇل ماسەلەنىڭ شەشىمىن كەيىنگە قالدىرۋعا بولمايدى»، - دەگەن ەدى قاسىم-جومارت توقايەۆ.

وسىلايشا، مەملەكەت باسشىسى جولداۋى اياسىندا ساياسي رەفورمالاردىڭ ەكىنشى توپتاماسى جاريا ەتىلدى. وندا ازاپتاۋعا، ادام ساۋداسىنا قارسى ءىس- قيمىل جانە ازاماتتاردى، اسىرەسە، بالالاردى كيبەربۇزۋشىلىقتان قورعاۋ ءۇشىن زاڭنامانى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى كوتەرىلگەن. اتالعان توپتاما اياسىندا 5 زاڭ جوباسى، ءبىر پرەزيدەنت جارلىعى ازىرلەندى. زاڭ جوبالارى پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ قاراۋىندا. پرەزيدەنتتىڭ ماڭىزدى باستامالارىنىڭ ءبىرى - اۋىل اكىمدەرىن تىكەلەي سايلاۋ. جالپى، 4 جىل ىشىندە 2345 اكىمدى، سونىڭ ىشىندە 2021 -جىلى 836 اكىمدى سايلاۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل نورمالاردىڭ قابىلدانۋى ساياسي باسەكەنى دامىتۋعا جانە ازاماتتاردىڭ ساياسي بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. اۋىل اكىمدەرىن سايلاۋ بيىل باستالسا، ودان كەيىنگى كەزەكتە اۋدان اكىمدەرىن تىكەلەي سايلاۋ جۇزەگە اسىرىلماق. ال 2021 -جىلدىڭ 15-قاڭتاردا VII شاقىرىلىمداعى پارلامەنتتىڭ ءبىرىنشى سەسسياسىنىڭ اشىلۋىندا پرەزيدەنت ساياسي رەفورمالاردىڭ ءۇشىنشى توپتاماسىن جاريالادى. ونىڭ اياسىندا الداعى ۋاقىتتىڭ وزىندە ءۇش زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ قاراستىرىلعان. ولاردىڭ ىشىندە ساياسي پارتيالاردىڭ ماجىلىسكە ءوتۋ شەگىن 7 دەن 5 پايىزعا دەيىن تومەندەتۋ، ساياسي بيۋللەتەندەرگە «بارىنە قارسىمەن» دەگەن جازۋدى ەنگىزۋ جانە باسقا دا باستامالار بار.

پرەزيدەنت تاپسىرمالارى

جالپى، مۇنان بولەك تە پرەزيدەنتتىڭ بىرنەشە ونداعان تاپسىرماسى ءجىتى قاراستىرىلىپ ورىندالىپ جاتىر. ماسەلەن، مەملەكەت باسشىسى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە وقۋلىقتاردى ۆەدومستۆونىڭ اقىسىز قۇقىقتارىن بەكىتىپ بەرە وتىرىپ، ولاردى كەزەڭ- كەزەڭىمەن سيفرلىق فورماتقا كوشىرۋ جوسپارىن ازىرلەۋدى تاپسىرعان بولاتىن. ال بۇگىندە 1-11-سىنىپتارعا ارنالعان بارلىق ەلەكتروندى وقۋلىقتار ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ سايتىندا جاريالاندى.

تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە كولدەدجدەردىڭ 100 پايىز وتىزدان استام پلاتفورماعا قول جەتكىزە الادى. 21000-نان استام سيفرلىق رەسۋرستاردى قامتيتىن كاتالوگ قۇرىلدى. 12368 بەينەساباق، 3848 ەلەكتروندى وقۋلىق، 5771 قوسىمشا ماتەريال، 30368 ۇستاز IT قۇزىرەتى بويىنشا بىلىكتىلىگىن ارتتىردى. قاشىقتان وقۋ پلاتفورمالاريا مەن باعدارلامالارىن پايدالانا وتىرىپ 20-دان استام نۇسقاۋلىق ازىرلەندى. پرەزيدەنتتىڭ تاعى ءبىر تاپسىرماسى مەملەكەتتىك شىعارماشىلىق جانە سپورتتىق تاپسىرىستى ىسكە اسىرۋ ارقىلى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ شىعارماشىلىق جانە سپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك قوگلداۋدىڭ جاڭا ينستيتۋتىن ەنگىزۋگە قاتىستى بولدى.

ونىڭ اياسىندا 2021 -جىلدىڭ 1-مامىرىنان باستاپ مەملەكەتتىك شىعارماشىلىق جانە سپورتتىق تاپسىرىس جۇزەگە اسىرىلادى. ول ءۇشىن بيىل جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار تاراپىنان مەملەكەتتىك شىعارماشىلىق تاپسىرىستى ىسكە اسىرۋعا 2,4 ميلليارد تەڭگە، سپورتتىق تاپسىرىستى ىسكە اسىرۋعا 3,7 ميلليارد تەڭگە ءبولۋ كوزدەلگەن. 2021 -جىلى رەسپۋبليكا بويىنشا جان باسىنا شاققاندا 23,5 مىڭ شىعارماشىلىق ۇيىرمە جانە 1029 سپورت سەكسياسى قارجىلاندىرىلادى. وندا شامامەن 43,3 مىڭ بالا سپورتپەن جانە شىعارماشىلىقپەن (شىعارماشىلىق ۇيىرمەلەردە - 23,5 مىڭ بالا، سپورت سەكتسيالارىندا - 21548 بالا) تەگىن اينالىساتىن بولادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تەحنيكالىق جانە كاسىبي ءبىلىم بەرۋگە قاتىستى ءبىرقاتار تاپسىرماسى دا ورىندالدى.

اتاپ ايتقاندا، 2020 -جىلدان باستاپ «جاس مامان» جوباسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. جالپى سوماسى 22,1 ميلليارد تەڭگەگە 80 كوللەدج زاماناۋي قۇرالدارمەن جابدىقتالدى. ال بيىل 100 كوللەدجدىڭ وقۋ- ءوندىرىس شەبەرحانالارىن جابدىقتاۋ ءۇشىن 28,9 ميلليارد تەڭگە ءبولۋ جوسپارلانىپ وتىر.

پرەزيدەنتتىڭ باستاماسىمەن دايىندالعان «جەر» تۋرالى زاڭ جوباسىنداعى نەگىزگى نورما - جەردى شەتەلدىكتەرگە ساتۋعا جانە جالعا بەرۋگە تىيىم سالۋ. مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ 25-اقپاندا وتكەن V وتىرىسىندا مالىمدەمە جاساپ، بۇل ماسەلە توڭىرەگىندەگى ءتۇرلى داۋعا، پىكىر-تالاستارعا نۇكتە قويۋ قاجەتتىگى جونىندە ايتتى.

وسىعان وراي 12-ناۋرىزدا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆ جەردى شەتەلدىكتەرگە ساتۋعا تىيىم سالاتىن زاڭ جوباسىن كونستيتۋتسيالىق تارتىپكە سايكەس ءوزىنىڭ باستاماسىمەن دايىنداتىپ، پارلامەنتكە جىبەردى. جۋىردا زاڭ قابىلدانعان بولاتىن. سوڭعى جىلدارى قازاقستاندىقتاردىڭ اراسىندا جەردى شەتەلدىكتەرگە ساتۋعا جانە جالعا بەرۋگە بايلانىستى وتە كوپ تالقىلانعان ءتۇرلى داۋ-دامايلارعا ءبىرجولا نۇكتە قويىلدى. پرەزيدەنتتىڭ جولداۋداعى زەينەتاقىنىڭ ءبىر بولىگىن قولدانۋعا قاتىستى تاپسىرماسى دا تولىققاندى ورىندالىپ جاتىر دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار.

بۇگىندە 761 مىڭنان استام سالىمشى ءوز جيناقتارىنىڭ جەتكىلىكتىلىك شەگىنەن اساتىن ءبىر بولىگىن پايدالانۋعا مۇمكىندىك الدى. بجزق سالىمشىلاردىڭ ارنايى شوتتارىنا 1,2 تريلليون تەڭگەدەن استام قاراجات اۋداردى. ونىڭ ىشىندە: تۇرعىن ءۇي جاعدايىن جاقسارتۋعا - شامامەن 1,187 تريلليون تەڭگە؛ ەمدەلۋگە - 4,6 ميلليارد تەڭگەدەن استام. زەينەتاقى جيناقتارىن ينۆەستيتسيالىق پورتفەلدى باسقارۋشىعا اۋدارۋ تۋرالى 1230 ءوتىنىش ورىندالىپ، شامامەن 2,8 ميلليارد تەڭگە كومپانيالارعا اۋدارىلدى.

اۆتور: مارلان جيەمباي