قىتايدا قازاق عالىمى قۇراستىرعان ءۇش تىلدەگى حيميا سوزدىگى باسپادان شىقتى - شەتەلدەگى قازاقءتىلدى ب ا ق- قا شولۋ
پاشكا رەجەپ قىزى «موڭعولياعا ەڭبەك سىڭىرگەن دارىگەر» اتاعىمەن ماراپاتتالدى - Kaznews
موڭعوليا پرەزيدەنتى حالتمااگيين باتتۋلگا جارلىق شىعارىپ، دەنساۋلىق سالاسىندا كوپتەگەن جىلدار بويى ابىرويلى قىزمەت اتقارعان دارىگەرلەر، مەدبيكەلەر، مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىن مەملەكەتتىك جوعارعى اتاق، وردەن، مەدالمەن ماراپاتتادى.
بۇل تۋرالى وسى اپتادا موڭعوليالىق Kaznews اقپارات پورتالى حابارلادى.
اتالعان ب ا ق- تىڭ كەلتىرگەن دەرەگىنە سۇيەنسەك، موڭعول پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىندا: «موڭعوليانىڭ دەنساۋلىق سالاسىندا كوپتەگەن جىلدار بويى ابىرويلى قىزمەت اتقارعان ءبىرقاتار دارىگەرگە جانە موڭعوليادا تىركەلگەن ينفەكتسياعا قارسى كۇرەستە ەرەكشە ەڭبەگىمەن كوزگە تۇسكەن دارىگەرلەر مەن مەدبيكەلەرگە «موڭعولياعا ەڭبەك سىڭىرگەن» اتاعى بەرىلسىن» دەلىنگەن.
بۇل جولى موڭعوليا پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعى بويىنشا 26 ادامعا «ەڭبەك سىڭىرگەن دارىگەر» اتاعى بەرىلگەن. ۇلانباتىر قالاسىندا ورنالاسقان «داڭعىل» اۋرۋحاناسىنىڭ ديرەكتورى، قانداسىمىز پاشكا رەجەپ قىزى وسى اتاقپەن ماراپاتتالدى.
«پاشكا رەجەپ قىزى بايان ولگەي ايماعىنىڭ بۇلعىن اۋىلىندا تۋعان. 1978 -جىلى مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىن دارىگەر ماماندىعىمەن ءتامامداعان. 1997 -جىلى «داڭعىل» اۋرۋحاناسىنىڭ ىرگەتاسىن قالاپ، ۇزدىكسىز مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتىپ كەلەدى» دەپ جازادى موڭعوليالىق ب ا ق.
قازاق عالىمى قۇراستىرعان ءۇش تىلدەگى حيميا سوزدىگى باسپادان شىقتى - CNR
بيىلعى جىلى باسپادان شىققان «قىتايشا- قازاقشا- اعىلشىنشا حيميا تەرمينولوگيالىق سوزدىگى» عىلىم سالاسىنداعى بوستىقتىڭ ورنىن تولتىرعان، وتە ۇلكەن ەڭبەك بولدى. وسى سوزدىكتى قۇراستىرعان اۆتور قيزامەدەن قۇرمان ۇلى ومىردەن وتكەنىمەن، ونىڭ عىلىم سالاسىنا قوسقان ۇلەسى، ۇلى ەڭبەگى جۇرت جۇرەگىندە ماڭگى ساقتالادى، دەپ حابارلايدى قىتايدىڭ kazakcnr.com اقپارات پورتالى.
قىتايلىق ب ا ق- تىڭ كەلتىرگەن دەرەگىنە سۇيەنسەك، اتالعان كىتاپ بەيجىڭدەگى «ۇلتتار» باسپاسىنان جارىق كورگەن. بۇل كىتاپتى دايىنداۋعا باسپاگەر، عالىم تۇپ- تۋرا 15 جىل ۋاقىت جۇمساعان.
«قىتايشا- قازاقشا- اعىلشىنشا حيميا تەرمينولوگيالىق سوزدىگى» دەپ اتالاتىن كىتاپتى دايىنداۋعا اۆتور زەينەتكە شىققان سوڭ كىرىسكەن.
ايتا كەتەيىك، قيزامەدەن قۇرمان ۇلىنىڭ نەگىزگى قىزمەتى - باسپا ءىسى، رەداكتورلىق بولعان. ول قىتايدىڭ شىڭجاڭ ولكەسىندە ۇزاق جىل مەكتەپ وقۋلىقتارىن رەداكسيالاپ، باسپادان شىعارۋمەن اينالىسقان. قيزامەدەن قۇرمان ۇلى 1936 -جىلى تارباعاتاي ايماعى، تولى اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن. بەيجىڭدەگى اۋىل شارۋاشىلىعى ۋنيۆەرسيتەتىنەن «وسىمدىكتەر فيزولوگياسى جانە بيوحيميا» دەپ اتالاتىن ماماندىق بويىنشا وقىعان (1964 -جىلى ءتامامداعان).
ول 1964-1973 -جىلعا دەيىن «شىڭجاڭ حالىق» باسپاسىندا ءوزى وقىعان سالا بويىنشا وقۋلىق اۋدارۋ، رەداكسيالاۋمەن اينالىسقان. 1973-1996 -جىلدارى «شىڭجاڭ وقۋ- اعارتۋ» باسپاسىندا اۋدارماشى، رەداكتور، قازاق ءتىلى رەداكسيا بولىمىندە باسىشى بولعان. ق. قۇرمان ۇلى ۇزاق جىلدار بويى وتە ناتيجەلى قىزمەت جاساپ، تاڭداۋلى مامان رەتىندە مەملەكەكەت تاراپىنان كوپتەگەن ماراپات العان. ول 1996 -جىلى زەينەتكە شىققان.
«قيزامەدەن قۇرمان ۇلى زەينەتكە شىققاننان كەيىن دە، ءوز كاسىبىمەن ۇيىندە وتىرىپ عىلىمي ىزدەنىس جاسايدى. ول قىتايشا- قازاقشا- اعىلشىنشا ءۇش تىلدەگى حيميا سوزدىگىن 2000 -جىلدان 2015 -جىلعا دەيىن توقتاماي 15 جىل جۇمىس ىستەگەن. وسى 15 جىلدا ول كۇندى تۇنگە جالعاپ، كۇنىنە ون نەشە ساعات جۇمىس ىستەۋدى ادەتكە اينالدىردى. قانشاما ماتەريالداردى اقتارىپ، كوز مايىن تاۋىسىپ، 31 بولىمنەن قۇرالعان ءۇش تىلدەگى، 43 مىڭنان استام تەرمين ەنگىزىلگەن سوزدىك جاساپ شىقتى. ءسويتىپ، ول عىلمي زەرتتەۋ ورنىنداعى قىزمەتكەرلەرگە، اقپارات، باسپا ءسوز سالاسىنىڭ ماماندارى مەن اۋدارماشىلارعا، جوعارى وقۋ ورنىندارىنداعى حيميا ءپانىن وقىتاتىن وقىتۋشىلار مەن وقۋشى ستۋدەنتتەرگە ارنالعان سوزدىكتى قۇراستىردى. اتالعان سوزدىك 2021 -جىلى قاڭتار ايىندا باسپادان شىققان بولاتىن» دەپ جازادى قىتايلىق CNR.
ول وسى ۇلكەن جۇمىسىن بىتىرگەننەن كەيىن ءبىر جىلدان سوڭ 2016 -جىلى ومىردەن ءوتتى. قيزامەدەن قۇرمان ۇلى قىزمەت ەتكەن 40 جىلدا قازاق مەكتەپتەرىنە ارنالعان 300-دەن استام كىتاپتى باسپادان شىعارعان.
«ول 40 جىلدان استام ۋاقىتتا باستاۋىش، ورتالاۋ، ورتا مەكتەپتەردە جانە ج و و- نا ارنالعان پەداگوگيكادا وقىتىلاتىن حيميا، بيولوگيا، بوتانيكا، زوولوگيا، اۋىل- شارۋاشىلىق بىلىمدەرى، جاراتىلىستانۋ سەكىلدى پاندەردەن 300-دەن استام كىتاپتى باسپادان شىعاردى. مۇنىڭ ىشىندە «ىلە حالىق» باسپاسى، «شىڭجاڭ جاستار- ورەندەر» باسپاسى، «عىلىم- تەحنيكا» باسپاسى، «دەنساۋلىق ساقتاۋ» باسپاسى سياقتى ورىنداردان 52 كىتابى جارىق كوردى» دەپ جازادى قىتايلىق ب ا ق.
ونىڭ باسپا سالاسى مەن عىلىم سالاسىنا سىڭىرگەن وسىنشاما ەڭبەگى ەلەۋسىز قالمادى. مەملەكەت جانە ولكە دارەجەلى كوپتەگەن سىيلىقتاردى الىپ، جوعارى باعاعا يە بولدى.
«وسى كىتاپتاردىڭ ىشىنەن «قىتايشا- قازاقشا سوزدىك» اۆتونوميالى ولكە بويىنشا I دارەجەلى تاڭداۋلى تابىس سىيلىعىنا؛ «قازاق ەمشىلىگى رەتسەپتەرى» (1990-1991-جىلى) باتىس وڭتۇستىك، باتىس سولتۇستىك ولكەلەرى بويىنشا عىلىم- تەحنيكا كىتاپتارىن باعالاۋدا I دارەجەلى سىيلىعىنا؛ باستاۋىش مەكتەپ وقۋلىعى «حانزۋ ءتىلى» 1-4- ءبولىم (1992 -جىلى) باتىس ولكەلەرى بويىنشا ءبىلىم، عىلىمعا ارنالعان كىتاپتاردى باعالاۋدىڭ ەرەكشە سىيلىعىن جانە تۇڭعىش كەزەكتى قىتاي ۇلتتىق تىلدەگى كىتاپتاردى باعالاۋدىڭ I دارەجەلى سىيلىعىنا يە بولدى.
اسىرەسە، قيزامەدەن قۇرمان ۇلى ۇزدىك مامان رەتىندە «قىتاي باسپاگەرلەر سوزدىگىنە»، «قىتايلىقتاردىڭ وسى زامانعى مادەنيەت تومىنا»، «قىتاي از ۇلتتار ماماندارى سوزدىگىنە»، «قىتاي دارىندىلار عاسىرى سوزدىگىنە» ەڭبەگى تانىستىرىلىپ، ەسىمى كىردى» دەپ تۇيىندەيدى قىتايلىق ب ا ق.
قازاقستان جەردى شەتەلدىكتەرگە ساتۋ جانە جالعا بەرۋگە تىيىم سالدى - TRT
وسى اپتادا تۇركيا راديو تەلەۆيزيا پورتالى قازاقستانعا قاتىستى ءۇش اقپارات جاريالاعان بولاتىن. اتاپ ايتار بولساق، «ەلباسى تۇركىستاندا بولدى»، «بايقوڭىردى جالعا بەرۋ 2050 -جىلعا ۇزارتىلدى» جانە «جەر شەتەلدىكتەرگە ساتىلمايدى جانە جالعا بەرىلمەيدى» دەگەن اقپاراتتار. سونىڭ ىشىندەگى تۇرىك باسىلىمى جاريالاعان «جەر شەتەلدىكتەرگە ساتىلمايدى جانە جالعا بەرىلمەيدى» دەگەن جازبانى وقىرماندارعا بولىسە كەتكەندى ءجون سانادىق.
«قازاقستاندا شەتەلدىكتەرگە جەردى ساتۋ جانە جالعا بەرۋگە تىيىم سالىندى. پرەزيدەنت قاسىم- جومارت توقايەۆ اتالمىش تىيىمدى سالاتىن زاڭعا قول قويدى» دەپ باستايدى TRT اقپارات پورتالى.
«اتالعان زاڭ بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن شەتەلدىكتەرگە، ازاماتتىعى جوق ادامدارعا، شەتەلدىك زاڭدى تۇلعالارعا، شەتەلدىك قاتىسۋى بار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدى تۇلعالارىنا، حالىقارالىق ۇيىمدارعا، حالىقارالىق قاتىسۋى بار عىلىمي ورتالىقتارعا، سونداي- اق، قانداستارعا جەكە مەنشىككە جانە جالعا بەرۋگە تىيىم سالىنادى. قازاقستان اۋىلشارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ ەسەبىنە قاراعاندا قازىر ەلدە 93 مىڭ گەكتار جەردى شەتەلدىكتەر جالعا الىپ وتىر» دەپ جازدى تۇركيا راديو تەلەۆيزيا پورتالى.
ايتا كەتەيىك، «قازاقستان اۋىل شارۋاشىلىق جەرلەرىن شەتەلدىكتەرگە مايلاۋعا، ساتۋعا تيىم سالدى» دەگەن تاقىرىپپەن وسى اپتادا قىتايدىڭ «جەنمين جيباو» اقپارات پورتالى دا حابارلاعان بولاتىن.
قۇران كارىمنىڭ التىنمەن ارلەنگەن الەمدەگى ەڭ ۇلكەن قولجازباسى جاسالدى – ءو ز ا
وزبەكستانداعى يسلام وركەنيەتى ورتالىعى الەمدەگى ەڭ ۇلكەن قۇران كارىمنىڭ قولجازباسىن قولمەن كوشىرۋدى اياقتادى. ونى ورتالىقتىڭ قىزمەتكەرى جانە تاشكەنت يسلام ينستيتۋتىنىڭ تۇلەگى نادجميددين فايوزي نۋريددين وگلى 6 ايدا جازىپ بىتكەن، دەپ حابارلايدى ءوزا مەملەكەتتىك اقپارات اگەنتتىگى.
اتالعان ب ا ق- تىڭ دەرەگىنشە، بۇل تۋرالى ورتالىق ديرەكتورى شوازيم مۋناۆۆاروۆ ءوزىنىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىندا حابارلاعان. بۇل قولجازبا بايسۋنگۋر ميرزو اكەسى سۇلتان شاحرۋح ميرزوعا ارنايى كوشىرگەن قۇران بەتىنىڭ ۇلكەيتىلگەن كوشىرمەسى ەكەن. وعان ارنالعان قاعاز جاپونيادان، ال بوياۋلارى تۇركيادان الدىرىلىپ، قاعاز بەتى وزبەك التىنىمەن ارلەنگەن. وسىناۋ قاسيەتتى قولجازبا يسلام وركەنيەتى ورتالىعىنداعى وسمان قۇرانىنا ارنالعان بولمەدەن ورىن العان.
«قازىرگى ۋاقىتتا يسلام وركەنيەتى ورتالىعى قۇران كارىمنىڭ الەمدەگى ەڭ ۇلكەن قولجازباسىن گيننەستىڭ رەكوردتار كىتابىنا ەنگىزۋ جونىندە كەلىسسوز جۇرگىزۋدە» دەپ مالىمدەيدى وزبەكستاندىق ب ا ق.
قازاقستان مۇناي ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتىنا تىيىم سالدى - Parstoday
قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى ەلدەن بەنزين، ديزەل وتىنى مەن كەيبىر مۇناي ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتىنا تىيىم سالاتىن شەشىم قابىلدادى. بۇل تۋرالى وسى اپتادا يراننىڭ Parstoday اقپارات اگەنتتىگى حابارلادى.
يراندىق ب ا ق- تىڭ حابارلاۋىنشا، بۇل شەشىم بويىنشا قازاقستاننان بەنزين، ديزەل جانە باسقا مۇناي ونىمدەرىن قۇرلىق جولدارى ارقىلى جارتى جىلعا ەكسپورتتاۋعا تىيىم سالىندى.
«قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى مۇنداي شەشىم قابىلداۋىنىڭ ماقساتى - ەلدىڭ ىشكى نارىعىندا مۇناي ونىمدەرىنىڭ تاپشىلىعىنىڭ الدىن الۋ دەپ ءتۇسىندىردى» دەپ جازدى Parstoday.
اۆتور: بەيسەن سۇلتان