بۇعان قوسا قوسىمشا كومەگى تيەر ادىستەردى دە قولدانعان ءجون. بۇل جايىندا Massaget.kz تىلشىسىنە جۇلدىز FM راديوسىنىڭ رەداكتورى ءارى جۇرگىزۋشىسى انار مىڭبايەۆا ايتىپ بەردى.
ءتىل بايلىعىن دامىتىپ، ءسوز قورىن بايىتۋدىڭ ەڭ دۇرىس جولى - كىتاپ وقۋ. بۇل ورايدا كورىنگەن كىتاپ ەمەس، قازاق ادەبيەتىنىڭ كلاسسيكالىق شىعارمالارىن كوبىرەك وقۋعا كەڭەس بەرەر ەدىم. جاي سۋدىراتىپ وقىپ شىقپاي، ءار ءسوزىن ۇعىنۋعا تىرىسقان ءجون. تۇسىنبەگەن سوزدەر بولسا، تۇسىندىرمە سوزدىكتەردىڭ كومەگىنە جۇگىنسەڭىز بولادى، - دەيدى مامان.
جاڭا ءسوزدى نەمەسە ءسوز تىركەسىن ەستە ساقتاۋدىڭ ءتۇرلى ادىستەرى بار. بىرەۋ كىتاپ وقىعاندا ۇناعان تۇستارىن ءتۇرلى ءتۇستى قالاممەن سىزىپ كەتسە، ەندى بىرەۋلەر ارنايى قويىن داپتەرىنە جازىپ الىپ جۇرەدى. جۋرناليست انار مىڭبايەۆا دا كەيىنگى ايتقان ءادىستى قولدانۋدى قۇپ كورەدى.
ۇناعان ءسوز تىركەستەرىن، ادەمى تسيتاتالاردى جازىپ وتىراتىن ارنايى داپتەر ارناڭىز دا، سوعان ءتۇرتىپ الىپ ءجۇرىڭىز. ءبىراق جاڭا سوزدەر سول داپتەر بەتتەرىندە قالىپ قويماۋى ءتيىس. وقىعان كىتاپتارىمىز - پاسسيۆ ءسوز قورىنا قوسىلادى. سانامىزدا جاتتالىپ، بەلسەندى ءسوز قورىنا ەنۋى ءۇشىن ولاردى قولدانۋ كەرەك. ماسەلەن، الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاڭىزعا جاڭا سوزدەردى پايدالانىپ، ءتۇرلى تاقىرىپتا پوست جازىپ تۇرۋعا بولادى. وقىعان كىتاپتار، كورگەن فيلمدەر تۋرالى دوستارىڭىزعا اڭگىمەلەپ بەرۋدى ادەتكە اينالدىرىڭىز. اڭگىمەلەۋ بارىسىندا جاڭا سوزدەردى قولدانۋعا، ءبىر ءسوزدى قايتالاي بەرمەي، سينونيمدەرىن پايدالانۋعا تىرىسۋ كەرەك، - دەيدى انار مىڭبايەۆا.
سوزدىك قوردى بايىتۋ جايلى كەلەسى كەڭەستەرگە دە كوز جۇگىرتە كەتكەن ارتىق بولماس.
1. پارازيت سوزدەردەن ارىلىڭىز
جاڭا ءسوز ورنەكتەرىنە ورىن بەرىڭىز. ءى- ءى- ءى... (ى-ى-ى...) «،» نە عوي»، «مىنا»، «جاڭاعى» سياقتى سوزدەردى ايتۋدان الشاق بولىڭىز. بۇل سوزدەردىڭ ورنىنا ناقتى ءارى تۇسىنىكتى تىركەستەردى قولدانىڭىز.
پارازيت سوزدەر سوزدىك قوردى سۇيىلتىپ، ويدى دۇرىس جەتكىزۋگە كەدەرگى بولادى. كوركەم ءارى ناقتى سويلەۋدەن الشاقتاتادى. مۇنداي سوزدەردى كوپ قولدانباۋ ءۇشىن ءتۇرلى ادىستەردى قولدانۋعا بولادى.
ولەڭ وقىپ، تەلەفونداعى ديكتوفونعا جازىپ الىڭىز دا، تىڭداي ءجۇرىڭىز. ءوزىڭىزدى راديوجۇرگىزۋشى رەتىندە ەلەستەتىپ، ديكتوفونعا ءار الۋان تاقىرىپتا شاعىن سپيچتەر جازساڭىز بولادى. مۇنىڭ ارقاسىندا تىلدىك قوردى دا ۇلعايتىپ، ديكتسيانى دا تۇزەپ، ادەمى سويلەۋگە ماشىقتاناسىز، - دەيدى راديوجۇرگىزۋشى.
كامەرا نەمەسە ديكتوفون ارقىلى ءوز-وزىڭىزگە سۇحبات بەرىپ، ءسوز ساپتاۋىڭىز بەن سوزدىك قورىڭىزدى تەكسەرىڭىز. قاجەت ەمەس سوزدەردى ءتىزىپ جازىڭىز. ولاردى كەلەر جولى قولدانباۋعا تىرىسىڭىز.
2. ءارتۇرلى باعىتتاعى شىعارما مەن جازبالاردى وقىڭىز
سوزدىك قوردى بايىتۋ ءۇشىن وقۋدىڭ ورنى بولەك. ءبىراق تەك ادەبيەتپەن عانا شەكتەلۋگە بولمايدى. ءارتۇرلى سالا بويىنشا حاباردار بولعان ابزال. سونداي-اق الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى جازبالاردى، بەيتانىس ادامداردىڭ بلوگتارىن جانە ءوزىڭىز قىزىقپايتىن گازەت-جۋرنالداردى دا وقىعان پايدالى.
3. كەز كەلگەن ءسوزدىڭ ماعىناسىن بىلۋگە تىرىسىڭىز
كەي ءسوزدىڭ ماعىناسىن بىلمەسەڭىز سوزدىك قاراۋدان، ينتەرنەتتەن ىزدەۋدەن ەرىنبەڭىز. ەگەر قاسىڭىزداعى ادام ايتسا، وندا ماعىناسىن سۇراۋدان قىمسىنباڭىز. بىلمەگەندى سۇراعاننىڭ ۇياتى جوق. بۇل ءسىز ءبارىن ءتۇسىنىپ تۇرعانداي كورىنگەننەن، ناتيجەسىز سۇحباتتى جالعاستىرعاننان جانە جاڭا نارسە ءبىلۋ مۇمكىندىگىن جوعالتقاننان گورى جاقسى.
4. باسقا سالاداعى مامانمەن دە سىرلاس بولىڭىز
ءبىزدىڭ ارالاساتىن ورتامىز تىلدىك قورىمىزعا، سويلەۋ مانەرىمىزگە تىكەلەي ىقپال ەتەدى. سوندىقتان جاڭا ادامدارمەن تانىسىپ، وزىڭىزگە ۇقسامايتىن، مۇلدەم باسقا ماماندىق يەلەرىمەن ارالاسىپ تۇرعان ءجون، - دەيدى انار مىڭبايەۆا.
كەز-كەلگەن جاڭا ادام ءسىزدى وزگەرتەدى. سوندىقتان ورتاڭىزدى ۇنەمى كەڭەيتۋگە ۇمتىلىڭىز.
5. جازىڭىز
الەۋمەتتىك جەلىدە پوست جازىڭىز نەمەسە ارنايى بلوگ اشىڭىز. ءوز ويىڭىزدى، كورگەنىڭىزدى، وزگە دە قىزىقتى وقيعالاردى كۇن سايىن ەگجەي-تەگجەيلى سيپاتتاپ جازىپ وتىرىڭىز. جاي جازباي ىزدەنىپ، پايدالى دۇنيە ۇسىنىڭىز.
دوستارىڭىزبەن سويلەسكەندە دە قاجەتسىز حابارلامالاردان اۋلاق بولىڭىز جانە سوزدەردىڭ ورنىنا ەمودزيدى كوپ قولدانباڭىز.
جازۋ - ۇيرەنگەندەرىڭىزدى قولدانۋدىڭ جانە ونى جۇرتقا جەتكىزۋدىڭ تاماشا ءتاسىلى.
6. افوريزمدەر، ولەڭدەر مەن دايەكسوزدەر جاتتاڭىز
قاراپايىم ءسوز تىركەستەرىن جاتتاپ الۋدان گورى، جانعا اسەر ەتەتىن قاناتتى ءسوز تىركەستەرىن ۇيرەنۋ الدەقايدا جاعىمدى. ۇناعاننىڭ ءبارىن بەلگىلەپ، جازىپ الىڭىز. وقىڭىز، قاراپ شىعىڭىز جانە قايتا وقىپ شىعىڭىز. ۋاقىت وتە كەلە سوزدىك قورىڭىز تاماشا ءسوز تىركەستەرىمەن تولىعا تۇسەدى.
7. تانىمدىق سايت جانە پايدالى پاراقشالاردى وقىڭىز
قازىر ينتەرنەتتە تانىمدىق سايتتار مەن پايدالى پاراقشالار كوپ-اق. جىل ساناپ قاتارى كوبەيىپ كەلەدى. وسى سايت پەن پاراقشالاردى ءجيى قاراپ، پايدالى تانىمدىق دۇنيەلەرىن وقۋدىڭ ءوزى سوزدىك قوردى دامىتۋ مەن ساۋاتتى جازۋعا كوپ كومەگىن تيگىزەدى.
الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ مۇمكىندىكتەرىن پايدالانىڭىز. ماسەلەن، Telegram-دا قولدانىستان شىعىپ قالعان ادەبي سوزدەردىڭ ماعىناسىن اشىپ، مىسالدار كومەگىمەن ءتۇسىندىرىپ بەرەتىن، ساۋاتتى جازۋدى ۇيرەتەتىن پاراقشالار كوپ. وسىنداي پاراقشالارعا جازىلىپ، كۇندەلىكتى ءبىر شولىپ وتىرساڭىز، پايداسى زور، - دەيدى انار مىڭبايەۆا.
اقمارال جاناحمەتوۆا