«ال مۇنىڭ ارتى ەكولوگيالىق، ساياسي جانە ەكونوميكالىق ماسەلەلەرگە ۇلاسۋى مۇمكىن» دەپ ەسەپتەيدى عالىمدار. زەرتتەۋ Nature Communications Earth Environment باسىلىمىندا جاريالانعان.
قازىر مۇحيت دەڭگەيى كوتەرىلىپ، جاعالاۋداعى ءىرى مەگوپوليستەرگە قاۋىپ ءتونىپ كەلە جاتسا، كاسپي تەڭىزى ماڭىنداعى ەلدىمەكەندەرى كەرىسىنشە سۋ جەتپەي قالۋى مۇمكىن. كاسپي گەوگرافيالىق جاعىنان تەڭىز بولعانىمەن، سۋ دەڭگەيى كىشىرەيىپ كولگە اينالىپ بارادى. تەڭىز 1990 -جىلداردان باستاپ تارتىلا باستاعان.
كاسپي تەڭىزىنىڭ جيىرما جىلدا تارتىلۋ كورسەتكىشىنە قاراپ گەرمانيانىڭ گيسەن مەن برەمەن ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى مەن گوللانديانىڭ ۋترەحت ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ماماندارى بىرىگىپ كاسپي تەڭىزىنىڭ ХХІ عاسىر سوڭىنا دەيىنگى وزگەرىسىن ولشەپ كوردى.
عالىمداردىڭ ەسەبىنشە، 2100 -جىلعا دەيىن تەڭىز كولەمى 23-34 پايىزعا دەيىن ازايىپ، سۋ دەڭگەيى 9-18 مەترگە دەيىن تومەندەۋى مۇمكىن.
«ماسەلەن، سولتۇستىك تەڭىز 2-3 مەتر ازايسا، روتتەردام، گامبۋرگ، لوندون سىندى قالالاردىڭ پورتىنا توقتاۋ ايتارلىقتاي قيىنداماق. بالىقشىلار كەمەسى مەن جۇك تيەلگەن كەمەلەر پورتقا جەتە الماي الىستا قالادى. سودان قالا ەكونوميكاسىنا شىعىن كەلەدى. ال كاسپي كەم دەگەندە 9 مەتر ازايادى، 18 مەترگە دەيىن تومەندەسە، تەڭىزدىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگى تارتىلىپ قالماق»، - دەيدى ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا، قۇرلىقتاعى وزەن- كولدىڭ دەڭگەيى جاۋىن- شاشىن مەن بۋلانۋدىڭ اراقاتىناسىنا تىكەلەي بايلانىستى. ەگەر جاۋىن از، كۇن ىستىق بولسا، سۋ ايدىنى بۋلانىپ، تارتىلا باستايدى. ال كاسپي تەڭىزىنىڭ سۋى كوپ بۋلانادى، ال سولتۇستىكتەگى مۇزدان ەرىپ كەلەتىن سۋ ازايىپ بارادى. سودان ورتالىق ازيا ماڭىندا قۋاڭشىلىق باستالۋى مۇمكىن.
زەرتتەۋ جۇمىسىنىڭ اۆتورلارى كاسپي تەڭىزىنىڭ سۋى تارتىلسا، ونىڭ ەكوجۇيەسىنە، قۇستارى مەن جان- جانۋارلارىنا زيان كەلمەك، اسىرەسە، ەندەميك جانۋارعا جاتاتىن كاسپيي يتبالىعى قۇرىپ كەتۋى مۇمكىن. كاسپي ماڭىندا قونىستانعان ميلليونداعان تۇرعىن اۋىز سۋسىز، ازىقسىز قالۋى ىقتيمال.
«بۇل ماسەلەلەر ايماقتا تۇراقسىزدىق تۋدىرىپ، كاسپيدى جاعالاعان مەملەكەتتەردىڭ ساياسي كوزقاراسىنا اسەر ەتۋى مۇمكىن. ازەربايجان، قازاقستان، يران، رەسەي، تۇركىمەنستان ەلدەرى اكۆاتوريدى ءبولىسۋدىڭ جاڭا كەلىسىمشارتىن جاساماق»، - دەيدى زەرتتەۋشىلەر.
سوندىقتان كاسپي تەڭىزىن ساقتاپ قالۋدىڭ جولدارىن ۇيىمداستىرۋ قاجەت. عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، بۇۇ- نىڭ كول مەن تەڭىزدى ساقتاۋ تۋرالى حالىقارالىق باعدارلاماسىن قولدانسا، ماسەلەنىڭ الدىن الۋعا بولادى.
massaget.kz