سونىمەن بىرگە، دارىگەر ءوزىنىڭ Instagram-داعى @drrafhuan پاراقشاسىندا دا قازاقستاندىقتارعا كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسى مەن تۇتاس مەديتسينا بويىنشا اقىل-كەڭەس بەرىپ وتىرادى.
- قازىرگى ۋاقىتتا كوروناۆيرۋس تۋرالى اقپارات پەن داقپىرت كوپ. بۇل اقپاراتتىڭ جىلدام تاراۋى زاماناۋي تەحنولوگيالارمەن بايلانىستى بولۋى مۇمكىن بە؟
- ءيا، دۇرىس ايتاسىز. ستاتيستيكالىق تۇرعىدا كوروناۆيرۋسقا قاراعاندا تۇماۋ مەن وكپە قابىنۋىنان كوپ ادام قايتىس بولادى. ءبىراق بۇل - جاڭا ءارى تەز دامىپ كەلە جاتقان ينفەكتسيا. ارينە، قاۋىپتىلىگى كەم تۇسپەيتىن «حايپتىڭ» دا ۇلەسى بار. بۇل ۆيرۋس بۇرىن-سوڭدى بولماعان، ءبىز بار بولعانى ەمدەۋ مودەلدەرىن بولجاي الامىز نەمەسە قۇرا الامىز. وزدەرىڭىز كورگەندەي، قازاقستاندا ەمدەۋ حاتتاماسى 10 رەت وزگەرىلدى. اتالعان ۆيرۋستى ەمدەۋ تۋرالى جاڭا اقپاراتتار انىقتالدى. گازەتتەردىڭ باستى بەتىنەن تۇسپەيتىن اۋرۋلار وقتىن- وقتىن پايدا بولىپ تۇرادى.
مۇندا اقپاراتتىق تەرروريزم دە پايدا بولادى - جاعىمسىز اقپارات كوبەيگەندە ادام تۇتاس اينالاسىنان قورقا باستايدى. وكىنىشكە قاراي، كوروناۆيرۋستى جانە ۆيچ- ينفەكتسياسىن مويىندامايتىن ديسسيدەنتتەر بار، ولار مۇنىڭ ءبارىن قاستاندىق تەورياسى دەپ ەسەپتەيدى. مۇنداي ادامداردى ستاتسيونارعا اكەلىپ، حال ۇستىندە جاتقان ادامداردى كورسەتكىم كەلەدى. بۇل ەشقانداي دا فەيك ەمەس، ناقتى وزەكتى ماسەلە.
- كوروناۆيرۋستى قالاي ەمدەۋگە بولادى؟ دارىگەر رەتىندە قانداي ۇسىنىمدار بەرەر ەدىڭىز؟
- ەگەر كولىگىڭىز سىنىپ قالسا، ونى ارنايى جوندەۋ ورتالىعىنا اپاراسىز عوي. ادەتتە ادامدار كولىكتى ءوزى جوندەمەيدى جانە اۆتوسلەسارعا گۋگلدان وقىدىم، مىنا جەرىن جوندەۋ كەرەك دەپ نۇسقاۋ ايتا المايدى. ال ادام دەنساۋلىعىنا كەلگەندە، ءبارى دانىشپان بولىپ شىعا كەلەدى. ول Google قولدانادى نەمەسە «كورشىسىنىڭ اناسى ونكولوگيالىق ورتالىقتا ەسەپشى بولىپ جۇمىس ىستەيدى، سول بىلەدى» دەگەن ارالىقتاعى كەڭەستەردى قولدانادى. ەمدەۋ جولدارى دا وتە قاراپايىم: - ءبىز انتيبيوتيكتەردى بارلىق ۆيرۋستىق ينفەكتسيا كەزىندە قولدانبايمىز. ولار ۆيرۋستاردى ەمدەمەيدى. - «يممۋنيتەتتى كوتەرەتىن» زاتتار جوق. كەي ادامدار سىزگە يممۋنيتەتتى كوتەرۋ نەمەسە «ۆيرۋسقا قارسى» نارسە ساتۋعا تىرىسقاندا، ونى قوقىسقا تاستاڭىز. كوروناۆيرۋسقا قارسى ەتيوتروپتى تەراپيا (وسى ۆيرۋسقا اسەر ەتەتىن) ءالى جاسالعان جوق.
- ال ءدارىحانالاردا كومەكتەسۋى مۇمكىن ءدارى-دارمەك ساتىلىپ جاتىر عوي؟
- ارينە. كەز كەلگەن ءدارىحاناعا بارىڭىز، ناقتى ءبىر پرەپاراتتاردى الدىڭىزعا توسادى. مەن برەند اتاۋلارىنان اۋلاق جۇرەمىن، ويتكەنى وسىنداي ءبىر كومپانيا مەنى سوتقا بەرگىسى كەلگەن. ادامدار يممۋنيتەتتى كوتەرۋگە ارنالعان سيقىرلى تابلەتكا بار دەپ ويلايدى. ءبىراق يممۋنيتەتتى كوتەرۋ ءۇشىن قاراپايىم سالاۋاتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋ كەرەك - 6-8 ساعات ۇيقى، دۇرىس تاماقتانۋ (اقۋىزدار، مايلار، كومىرسۋلار)، جەتكىلىكتى فيزيكالىق بەلسەندىلىك قاجەت. قارت ادامدار كوشەدە ۇزاق ۋاقىت سەرۋەندەسە جەتكىلىكتى، ال جاستارعا جۇگىرۋ قاجەت. بارلىق قاراپايىم شارالار يممۋنيتەتتىڭ كەز كەلگەن ينفەكتسيالارمەن كۇرەسۋگە دايىن ەتەدى. وسىنى ايتسام، ادامدار «بار بولعانى وسى ما؟» دەپ سۇرايدى. ءيا، وسى. سيقىرلى ءدارى رەتىندە ساتىلاتىن نارسەنىڭ ءبارى - ماركەتينگ.
- كوروناۆيرۋسپەن اۋىرعان ادام نەشە كۇننەن كەيىن اينالاسىنا ۆيرۋس جۇقتىرۋدى توقتاتادى؟
- وتە جاقسى سۇراق. اۋىرعان ادامنىڭ بويىندا انتيدەنەلەر پايدا بولادى، ءبىراق ولاردىڭ قانشا ۋاقىت ساقتالاتىنى ازىرگە تۇسىنىكسىز. قازىرگى زەرتتەۋلەرگە سۇيەنسەك، ازىرگە انتيدەنەلەر التى ايعا دەيىن جەتەدى. سودان كەيىن ولاردىڭ سانى ازايادى جانە قايتا جۇقتىرۋ جاعدايلارى بولۋى مۇمكىن. سوندىقتان كوروناۆيرۋس ۆاكتسيناسىنىڭ اسەرى قانشا ۋاقىتقا جەتەتىنى بەلگىسىز. ۆاكتسينا ەندى عانا ويلاپ تابىلدى جانە بۇل ۆيرۋس تۋرالى ءىلىم ءالى جيناقتالعان جوق. كوپ ادامدار مەنەن «ۆاكتسينا الۋ قاجەت پە؟» دەپ سۇرايدى. جەكە ءوزىم ازىرگە كۇتە تۇرار ەدىم. ارينە، مەن ۆاكتسينالاۋدى قولدايتىنداردىڭ قاتارىندامىن، ءبىراق قازىرگى جاعدايدا ماتەريالدار ءالى دە جينالا ءتۇسۋى كەرەك. كلينيكالىق سىناقتاردان ءوتۋى كەرەك، ال ادەتتە كلينيكالىق سىناقتار ءۇش جىلعا دەيىن سوزىلادى. بۇعان دەيىن رافايل قىپشاقبايەۆ كوروناۆيرۋستىڭ مۋتاتسياسى مەن كەزەكتى تولقىنىنىڭ الدىن الۋ جونىندە سۇحبات بەرگەن ەدى.
«كوروناۆيرۋس جونىندە پىكىر ءبىلدىرۋ وتە قيىن. بۇل دەگەنىمىز قايىرى جوق، جاڭا ءارى زەرتتەلمەگەن ءىس. ءبىز قازىر تەك بولجام جاساي الامىز. قولدا بار دەرەكتەرگە سۇيەنە وتىرىپ، قانداي دا ءبىر سەناري قۇرۋعا بولادى، ءبىراق ەشكىم ناقتى ەشتەڭە ايتا المايدى. سوندىقتان ينفەكتسيا تارالادى دەگەن بولجام بار. ازىرگە ەڭ ىقتيمال بولجام وسى»، - دەيدى ساراپشى.