بۇل تۋرالى ۇكىمەتتىڭ رەسمي سايتىندا حابارلاندى. دەلەگاتسيا قۇرامىندا ەنەرگەتيكا ءمينيسترى نۇرلان نوعايەۆ، ق ر پرەزيدەنتىنىڭ كومەكشىسى قانات بوزىمبايەۆ، «قازمۇنايگاز» ۇ ك ا ق باسقارما ءتوراعاسى اليك ايداربايەۆ، سونداي-اق دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى كامالجان نادىروۆ، يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى امانياز ەرجانوۆ، ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ەرمەك الپىسوۆ، ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى كوميتەتى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى تولەگەن وسپانوۆ بار.
13-ناۋرىزدا دەلەگاتسيا ماڭعىستاۋ، اتىراۋ وبلىستارىندا بولدى. جۇمىس ساپارى بارىسىندا ەرالى توعجانوۆ بەس وڭىردە وبلىس اكىمدەرى مەن مۇناي-گاز سەكتورى وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن مۇناي جانە مۇناي گاز سالاسىنداعى قىزمەت كورسەتۋ كومپانيالارىنىڭ پروبلەمالىق ماسەلەلەرى بويىنشا ءبىرقاتار كەزدەسۋلەر وتكىزدى. كەزدەسۋلەردە الەمدىك قارجى- ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنا اسەرى، سونداي-اق الەۋمەتتىك- ەڭبەك كۇن ءتارتىبىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى تالقىلاندى.
«الەمدەگى ەكونوميكالىق جاعدايدى قيىنداتاتىن ەڭ ۇلكەن ماسەلە - مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋى. سونىمەن قاتار، كوروناۆيرۋستىق ىندەت ەكونوميكاعا كەرى اسەرىن تيگىزدى. وپەك+ مۇشەلەرىنىڭ كەلىسپەۋشىلىگى مۇناي باعاسىنىڭ %30 تومەندەۋىنە اكەلدى. بولاشاقتا ەكونوميكالىق دامۋدىڭ ستسەنارييى جانە بيۋدجەتتىك پارامەترلەردىڭ ەسەبى مۇنايدىڭ ءبىر باررەلى 20-40 دوللار دەڭگەيىندە ەسەپتەلۋى مۇمكىن»، - دەدى ەرالى توعجانوۆ.
سونىمەن بىرگە، قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر- ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى جينالىسقا قاتىسۋشىلاردى الەۋمەتتىك تۇراقتىلىق پەن ۇلت دەنساۋلىعى ماسەلەلەرى ەل پرەزيدەنتىنىڭ تۇراقتى باقىلاۋىندا جانە ۇكىمەت ءقازىردىڭ وزىندە قاجەتتى شارالاردى قابىلداۋدا دەدى.
«بىرىنشىدەن، بارلىق الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەر ۋاقتىلى ورىندالادى. ەكىنشىدەن، ەڭبەك نارىعىنداعى تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ جانە جۇمىسسىزدىقتىڭ كۇرت وسۋىنە جول بەرمەۋ ءۇشىن ەلدى مەكەندەردى جوندەۋ جانە اباتتاندىرۋ بويىنشا ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ارنايى جول كارتاسى جاسالىنۋدا. بۇل رەتتە جۇمىستان بوساتىلاتىن جۇمىسشىلار مەن جۇمىسسىزداردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى»، - دەدى ق ر پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى. ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ساقتاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ وتكەن ەرالى توعجانوۆ جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارى مەن جۇمىس بەرۋشىلەردى ءار ايماقتا الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەردى قامتاماسىز ەتۋ شارالارىن كۇشەيتۋگە شاقىردى.
«وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر، مۇناي- گاز سالاسى - ەل ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشى. حالىقتىڭ ءال- اۋقاتى ءۇشىن ەڭ باستىسى - جۇمىسپەن قامتۋ. سوندىقتان بۇگىنگى تاڭدا جۇمىس ورىندارىن ساقتاۋ جانە قىزمەتكەرلەرگە ەڭبەكاقىنى ۋاقتىلى تولەۋ وتە ماڭىزدى»، - دەدى ەرالى توعجانوۆ.
كەزدەسۋلەر بارىسىندا وبلىس اكىمدەرى ۇكىمەت مۇشەلەرىنە ءوز ايماقتارىنداعى الەۋمەتتىك- ەڭبەك جاعدايى تۋرالى تولىق اقپارات بەردى. ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى سەرىكباي ترۇموۆتىڭ ايتۋىنشا، 9 بانكروتتىق كاسىپورىندا 127 قىزمەتكەرگە 75,9 ميلليون تەڭگە كولەمىندە جالاقى قارىزدارى بار. ولاردىڭ قايتارىمى بانكروتتىق راسىمدەر اياسىندا جۇزەگە اسىرىلادى.
جالپى وبلىستا ەكى مىڭعا جۋىق جاڭا جۇمىس ورىندارى قۇرىلدى، ال 293726 تەڭگە كولەمىندەگى جالاقى رەسپۋبليكا بويىنشا ورتاشا كورسەتكىشتەن جوعارى. ماڭعىستاۋ وبلىسىندا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتى 2,5 مىڭ وتباسى الادى. اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى ماحامبەت دوسمۇحامبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا، ايماقتاعى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى %4,8 قۇرايدى.
اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك 1200 وتباسىنا كورسەتىلەدى. جالپى وبلىستا الەۋمەتتىك تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ ءۇشىن بارلىق شارالار قابىلدانۋدا. اتىراۋ وبلىسىندا جالاقى 334583 تەڭگەنى قۇرايدى. بۇل دا رەسپۋبليكاداعى ورتاشا ايلىق كورسەتكىشتەن اسادى. بۇگىنگى تاڭدا بارلىق رەسپۋبليكالىق
مۇنايدىڭ %52 ى اتىراۋ وبلىسىندا وندىرىلەدى. ءىرى ءوندىرۋشى كومپانيالار - «تەڭىزشيەۆرويل» ج ش س، «نكوك»، «قازمۇنايگاز» ا ق. قازىرگى ۋاقىتتا مۇناي ءوندىرىسى سالاسىندا 15 مىڭعا جۋىق جۇمىسشى، مۇناي سەرۆيستىك كومپانيالاردا 80 مىڭعا جۋىق ادام جۇمىس ىستەيدى. ق ر پرەزيدەنتىنىڭ كومەكشىسى قانات بوزىمبايەۆتىڭ ايتۋىنشا، مەملەكەت مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋى مەن پاندەميامەن بايلانىستى داعدارىستىق جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ بويىنشا جوسپار ازىرلەۋدە. كەزدەسۋگە قاتىسقان ت ش و-نىڭ باس ديرەكتورى يمەر بوننەر «تەڭىزشيەۆرويل» كومپانياسىنىڭ مۇناي ءوندىرۋ مەن ونى قايتا وڭدەۋ جۇمىستارى قالىپتى جاعدايدا جۇرگىزىلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. «ت ش و مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋىنە بايلانىستى قيىن ەكونوميكالىق جاعدايدان شىعا الادى. سەبەبى ءبىزدىڭ كومپانيا تاريحىندا وسىنداي كەزەڭ بولعان. سونىمەن قاتار، جۇمىسشىلاردىڭ قىسقارۋى بولمايدى. ءبىز ءوزىمىزدىڭ بيزنەس- شەشىمدەرىمىزدى قاراپ جاتىرمىز جانە بارلىق مىندەتتەمەلەردى ورىندايمىز»، - دەدى ت ش و باس ديرەكتورى.
14-ناۋرىزدا ۇكىمەتتىك دەلەگاتسيا اقتوبە وبلىسىندا بولدى. وبلىس اكتيۆى، ءوڭىردىڭ بەلسەندىلەرى جانە ايماقتاعى ەڭ ءىرى مۇناي- سەرۆيستىك كومپانيالار باسشىلارىمەن كەزدەسۋى بارىسىندا اقتوبە وبلىسىنىڭ الەۋمەتتىك- ەڭبەك سالاسىنداعى اعىمداعى جاعدايى ەگجەي- تەگجەيلى ءسوز بولدى. ايماقتىڭ ونەركاسىپ قۇرىلىمىنداعى مۇناي گاز ۇلەسى ۇلكەن، %35 دان استامىن قۇرايدى. اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى وڭداسىن ءورازاليننىڭ ايتۋىنشا، ايماقتىڭ مۇناي- گاز سالاسى كاسىپورىندارىندا 15 مىڭنان استام قىزمەتكەر جۇمىس ىستەيدى.
جۇمىس ورىندارىن ساقتاۋ اياسىندا بارلىق كومپانيالارمەن ۇجىمدىق شارتتار مەن مەموراندۋمدارعا قول قويىلدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس وسى جىلدىڭ باسىنان باستاپ مۇناي- گاز سالاسىندا جالاقىنىڭ ءوسۋى ورتا ەسەپپەن %15 قۇرادى نەمەسە 11 مىڭعا جۋىق قىزمەتكەردى قامتىدى. باسقا كاسىپورىنداردا جالاقىنى كوتەرۋ ماسەلەسى قۇرىلتايشىلاردىڭ قاراۋىندا. ۇكىمەتتىك دەلەگاتسيانىڭ جۇمىس ساپارى باتىس قازاقستان وبلىسىندا جالعاستى. باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى عالي ىسقاليەۆ ۇكىمەتتىك دەلەگاتسيا مۇشەلەرىن وڭىردەگى الەۋمەتتىك- ەكونوميكالىق جاعدايمەن جانە مۇناي- گاز سالاسىنداعى كاسىپورىنداردىڭ جۇمىسىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىمەن تانىستىردى.
وبلىس كاسىپورىندارىندا جاعداي تۇراقتى. كاسىپورىندار قالىپتى رەجيمدە جۇمىس ىستەپ تۇر. ايماقتاعى ءىرى مۇناي- گاز جوبالارىندا COVID-19 جاعدايىنا جانە ۆاليۋتا باعامىنىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى شتات سانىن قىسقارتۋ جوسپارلانبايدى. وبلىس اكىمىنىڭ ايتۋىنشا، بۇگىندە وبلىستا شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتاتىن 108 كاسىپورىن مەن ۇيىمدا بارلىعى 19024 ادام جۇمىس ىستەيدى.
سوڭعى جىلدارى وتاندىق مامانداردىڭ ۇلەسى %94 عا (17764) دەيىن ءوستى، ال شەتەلدىك مامانداردىڭ ۇلەسى %6 عا (1260) دەيىن تومەندەدى. باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ورتاشا ايلىق جالاقىسى - 183459 تەڭگە رەسپۋبليكالىق كورسەتكىش دەڭگەيىندە. 15-ناۋرىزدا پرەمەر- ءمينيستردىڭ ورىنباسارى باستاعان ۇكىمەت مۇشەلەرى قىزىلوردا وبلىسىنا باردى. پرەمەر- ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆتىڭ قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمى قۋانىشبەك ىسقاقوۆپەن جانە مۇناي- گاز سەكتورىنىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەسۋىندە جاڭا مۇناي كەن ورىندارىن يگەرۋ، وسى سالاعا جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ، سونداي- اق مۇناي سەرۆيسىندەگى تاريفتەردى يندەكستەۋ ماسەلەلەرى ەرەكشە وزەكتى بولدى. قۋانىشبەك ىسقاقوۆتىڭ ايتۋىنشا، قىزىلوردا وبلىسىندا ورتاشا جالاقى 150235 تەڭگەنى قۇرايدى، بۇل ەل بويىنشا ورتاشا دەڭگەيدەن تومەن.
جالپى، جۇمىسپەن قامتۋدى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا اعىمداعى جىلى مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا 13 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ جوسپارلانۋدا. سونىمەن قاتار، وبلىس اكىمدىگى جۇمىس ورىندارىن ساقتاۋ تۋرالى 3 مىڭعا جۋىق ءىرى جانە ورتا كاسىپورىندارمەن مەموراندۋمدارعا قول قويعان. وبلىستىڭ 30 ءىرى جانە ورتا كاسىپورىندارمەن جۇمىسشىلاردىڭ باقىلاناتىن اعىمىنا ارنالعان جول كارتاسىنا قول قويىلدى.
اتالعان كارتا بويىنشا كاسىپورىنداردان جۇمىسشىلاردىڭ جۇمىستان بوساتىلعان كەزىندە ولاردىڭ مۇددەلەرى كادرلىق قاجەتتىلىككە سايكەس قولداۋ تابادى. ەرالى توعجانوۆ وڭىرلەردى دامىتۋ ماسەلەلەرى ەل باسشىلىعىنىڭ ەرەكشە باقىلاۋىندا ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «وبلىستا داعدارىسقا قارسى شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن، اسىرەسە ءوندىرىس نىساندارىنىڭ تۇراقتى جۇمىس ىستەۋى مەن جۇمىس ورىندارىن ساقتاۋ تۇرعىسىنان كەشەندى شارالار قابىلداۋ قاجەت. ءوندىرىس كولەمىنىڭ قىسقارۋىنا بايلانىستى جۇمىسشىلاردىڭ بوساتىلۋىنا جول بەرىلمەيدى. بۇل كۇردەلى ماسەلە»، - دەپ اتاپ ءوتتى قر پرەمەر- ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى.
وڭىرلەردەگى كەزدەسۋلەردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر- ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆ ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنە جانە وبلىس اكىمدىكتەرىنە ءبىرقاتار پروبلەمالىق ماسەلەلەردى شەشۋدە مۇناي- گاز سالاسىنىڭ وكىلدەرىمەن ىنتىماقتاستىقتى كۇشەيتۋدى تاپسىردى. ەڭ الدىمەن، ءوندىرىس جوسپارلارىن قايتا قاراۋ جانە مۇناي باعاسىنىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى داعدارىسقا قارسى جول كارتالارىن ازىرلەۋ تاپسىرىلدى.
ەڭبەك مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋ اياسىندا ەرالى توعجانوۆ ەڭبەك داۋلارىن بولدىرماۋ، جۇمىس ورىندارىن ساقتاۋ جانە كاسىپورىنداردىڭ جۇمىسشىلارىنا ۋاقتىلى جالاقى تولەۋ جونىندە ناقتى شارالار قابىلداۋدى تاپسىردى. سونداي- اق كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسيانىڭ جەرگىلىكتى جەرلەردە ەنۋىنە جانە تارالۋىنا جول بەرمەۋگە باعىتتالعان شارالاردى كۇشەيتۋ قاجەتتىلىگى ايتىلدى.
بەس وڭىرگە جاساعان ساپارىندا ەرالى توعجانوۆ وبلىس اكىمدەرىنە ەلدە بۇقارالىق مادەني جانە سپورتتىق ءىس- شارالارعا ۋاقىتشا تىيىم سالۋ، شەكتەۋلى ورىنداردا سانيتارلىق رەجيمدى نىعايتۋ جانە باسقا دا الدىن الۋ شارالارىن جۇزەگە اسىرۋدى ەرەكشە باقىلاۋعا الۋدى تاپسىردى. سونىمەن قاتار، ازاماتتاردى ازىق- تۇلىكپەن جانە قاجەتتى تاۋارلارمەن ۇزدىكسىز قامتاماسىز ەتۋ تاپسىرىلدى.