جاس نەمەسە كارى، باي نەمەسە كەدەي دەپ بولمەي، قاۋىپتى وشاقتا بولعان ادامعا وڭاي جۇعاتىن كوروناۆيرۋس قازىرگى تاڭدا الەمنىڭ جۇزدەن استام ەلىنە تاراعان. ءبىز بۇل ماقالادا الەم ەلدەرىنىڭ ۆيرۋستىڭ قاۋىپتى جاڭا تۇرىنەن قالاي قورعانىپ جاتقانىن انىقتاپ كوردىك.
كوروناۆيرۋس - اتقا دا، تاققا دا قاراپ تۇرعان جوق
ХХІ عاسىردا مەملەكەتتەردىڭ جان- جاقتى ينتەگراتسيالىق بايلانىسى، ساۋدا- ساتتىق بويىنشا قارىم- قاتىناسى كوروناۆيرۋس ينفەكسياسىنىڭ تەز تارالۋىنا جول اشقان سەكىلدى. كوروناۆيرۋس - اتقا دا، تاققا دا قاراپ تۇرعان جوق. ۇلى بريتانيا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى نادين دورريسكە كوروناۆيرۋس دياگنوزىنىڭ قويىلۋى، 74 جاستاعى فيليپپين پرەزيدەنتى رودريگو دۋتەرتەنىڭ كۇدىككە ءىلىنىپ، تەست تاپسىرۋى وسىنى اڭعارتسا كەرەك. اكتەر توم حەنكس زايىبى ريتا ۋيلسونمەن بىرگە اۆستراليادا كوروناۆيرۋسقا تاپسىرعان سىناماسىنىڭ قورىتىندىسى وڭ بولىپ شىقتى. 63 جاستاعى حەنكس پەن ونىڭ زايىبى كۆيسلەندتە سۋىق تيۋ بەلگىلەرى پايدا بولعان سوڭ، مەديتسينالىق كومەككە جۇگىنگەن ەكەن.
كوروناۆيرۋس ويىن- ساۋىق ورتالىقتارى مەن مادەني سالانىڭ جۇمىسىنا عانا ەمەس، سونىمەن قاتار سپورتقا دا اسەر ەتىپ وتىر. ۆيرۋس كەسەلىنىڭ بيىل توكيو وليمپياداسىن كەيىنگە شەگەرەتىن ءتۇرى بار. The Wall Street Journal توكيو-2020 اتقارۋشى كوميتەتىنىڭ مۇشەسى حارۋيۋكي تاكاحاشي توكيو وليمپياداسىن توقتاتقاننان گورى ەكى جىلدان كەيىن وتكىزگەن ءجون دەپ جاتىر. سونىمەن قاتار، ءىرى فۋتبول وقيعالارى دا كەيىنگە قالدىرىلدى. مانچەستەر مەن ارسەنال كوماندالارى اراسىنداعى اعىلشىن ماتچى توقتاتىلىپ، فرانتسيا «پسج» مەن «ليون» اراسىنداعى ەل كۋبوگىنىڭ فينالىن كەيىنگە شەگەرىلگەن.
ەۋروپا فۋتبول قاۋىمداستىقتارى وداعى (ۋ ە ف ا) ماتچ باستالار الدىنداعى قول الىسۋ ءداستۇرلى شاراسىن وتكىزۋگە تىيىم سالعانىن دا اتاپ ءوتۋ كەرەك. رەسمي مالىمدەمەگە سايكەس، فۋتبول ويىندارى الدىندا قول الىسۋعا تىيىم سالۋ شەشىمى ەۋروپادا كوروناۆيرۋستىڭ تارالۋىنا بايلانىستى قابىلدانعان. وسى رەتتە، قارسىلاس كوماندا مۇشەلەرى مەن تورەشىلەر ۋەفا حاتتاماسىمەن مىندەتتى بولىپ كەلگەن شارانى وتكىزبەيتىن بولدى.
«رەال مادريد» كلۋبى باسكەتبول كومانداسىنىڭ ءبىر مۇشەسىنەن COVID-19 ۆيرۋسى تابىلۋىنا بايلانىستى كلۋب تۇگەلدەي كارانتينگە جابىلدى. فۋتبولدان يسپانيا چەمپيوناتى - لا ليگا توقتاتىلدى. ليگا Twitter اككاۋنتى رەسمي مالىمدەمە جاسادى.
مەملەكەتتەر مەكتەپتەر مەن كينوتەاترلاردى جاۋىپ جاتىر
الەمدەگى مەملەكەتتەر الەۋمەتتىك نىساندارمەن بىرگە جەلدەتىلۋى كۇردەلى تەاترلار مەن كينوتەاترلاردىڭ جۇمىسىن جاپپاي توقتاتىپ جاتىر. بۇل شەكتەۋدەن قازاقستان دا تىس قالعان جوق. كوروناۆيرۋستىڭ 44 جاعدايى تىركەلگەن پولشادا بارلىق مەكتەپ مەن ۋنيۆەرسيتەت جابىلىپ، 12 - ناۋرىزدان باستاپ مۇراجايلار مەن كينوتەاترلار ەكى اپتاعا جۇمىسىن توقتاتقان. بۇل تۋرالى سول ەلدىڭ ۇكىمەتى مالىمدەدى. ونداعى بيلىك بالالار مەن مەكتەپ وقۋشىلارىنا ۇيدە بولۋعا، سونداي- اق قوعامدىق كولىكتەردەن اۋلاق بولۋعا شاقىرادى.
پاندەميا جاريالانعاننان كەيىن ليۆيا، ءۇندىستان جانە كۋۆەيت تە بارلىق كينوتەاتردى جابۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان. سونىمەن بىرگە تاياۋ شىعىستاعى كوپتەگەن ەل ينفەكسيانىڭ تارالۋىن بولدىرماۋ ءۇشىن قاتاڭ شارالار قولدانۋدا. شەتەلدىك بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ حابارلاۋىنشا، ساۋد ارابياسىنداعى بارلىق كينوتەاتر 12 - ناۋرىزدان باستاپ جابىلعان.
جوعارىدا اتالعان ەلدەرمەن قاتار ءۇندىستان بيلىگى دە بۇكىل كينوتەاتردىڭ جۇمىسىن توقتاتا تۇرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. ال ءۇندىستاننىڭ كەرالا شتاتىندا وقۋ ورىندارى مەن كينوتەاترلار، تەاترلار 31 - ناۋرىزعا دەيىن جۇمىس ىستەمەيتىن بولدى. سونىمەن قاتار، چەحيا تۇرعىندارى كينوتەاترلارعا بارا المايدى. كوروناۆيرۋستىڭ جاپپاي تارالۋى انىقتالعان ەلدەردە - يتاليا، يران، قىتاي، جاپونيا، گونكونگ، سونداي- اق فرانسيانىڭ كەيبىر قالالارىندا ونداعان مىڭ تەاتر جابىلىپ قالعان.
كوروناۆيرۋس قازىرگى تاڭدا ەۋروپا ەلدەرىن ەسەڭگىرەتىپ تۇر. ۆيرۋستىڭ جاڭا تۇرىنەن ەڭ كوپ زارداپ شەككەن ەل - يتاليا. 11- ناۋرىزدا يتاليانىڭ ازاماتتىق قورعاۋ ۇلتتىق قىزمەتىنىڭ باسشىسى اندجەلو بوررەللي ەلدە كوروناۆيرۋس جۇقتىرعانداردىڭ جالپى سانى 10 مىڭ ادامنان استى دەپ مالىمدەدى. ال بۇگىنگى اقپاراتقا سەنسەك، يتاليادا بۇل اۋرۋدان مىڭنان استام ادام كوز جۇمعان.
يتاليانىڭ پرەمەر- ءمينيسترى دجۋزەپپە كونتە 10 - ناۋرىزدان باستاپ ەل ىشىندە جايىلعان كوروناۆيرۋسقا بايلانىستى كارانتين شارالارى كەڭەيتىلىپ، ونىڭ ىشىندە ازاماتتاردىڭ ءجۇرىپ- تۇرۋى شەكتەلەتىنىن مالىمدەدى. ودان بولەك وندا 3 - ساۋىرگە دەيىن ەلدەگى بارلىق وقۋ ورنى جابىلدى. بۇعان دەيىن بارلىق كوڭىل كوتەرۋ ورىندارى، سپورت كلۋبى، سۇلۋلىق سالونى، سونداي- اق تاۋ شاڭعىسى كۋرورتىن جابۋ تۋرالى جاريالانعان بولاتىن. بۇكىل يتاليا بويىنشا مادەني مەكەمەلەر جابىق جاتىر.
ال 12 - ناۋرىزدان باستاپ يتاليادا كوروناۆيرۋستىڭ جىلدام تارالۋىنا بايلانىستى ءدارىحانالار مەن ازىق- تۇلىك دۇكەندەرىنەن وزگە ساۋدا ورىندارىنىڭ بارلىعى جابىلىپ قالدى.
6 - ناۋرىزدا نورۆەگيانىڭ پارلامەنت ءتوراعاسى الداعى ەكى ايعا ەل ىشىندە جانە شەتەلگە جوسپارلانعان بارلىق ءىس ساپارعا تىيىم سالدى. نورۆەگيا بيلىگىنىڭ الدىن الۋ شارالارىنىڭ كۇشەيتۋىنىڭ ءجونى بارشىلىق - ەكى تاۋلىكتە كوروناۆيرۋستى جۇقتىرۋ فاكتىلەرىنىڭ سانى ءۇش ەسەگە ارتقان.
چەحيادا كوروناۆيرۋسقا بايلانىستى 30 كۇندىك توتەنشە جاعداي جاريالاندى. قازىرگى ۋاقىتتا رەسپۋبليكادا اۋرۋدى جۇقتىرعانداردىڭ سانى 100 گە تاياپ قالعان. چەحيادا مەكتەپتەردىڭ ءبارى جابىلىپ، 30 ادامنان ارتىق جينالاتىن شارالاردى وتكىزۋگە تىيىم سالىنعان. ەلدەگى بارلىق سپورت زالدار جابىلىپ، ەلگە كىرۋگە جانە ەلدەن شىعۋعا تىيىم سالىنعان. بارلار تەك كەشكى سەگىزگە دەيىن عانا جۇمىس ىستەيدى. پاندەميانى ەسەپكە الا وتىرىپ، چەحيا شەتەل ازاماتتارىنا بەرىلەتىن شەنگەن ۆيزاسىن بەرۋدى 14 - ناۋرىزدان باستاپ توقتاتپاق.
فرانسيا پرەزيدەنتى ەممانيۋەل ماكرون «كوروناۆيرۋستى كەيىنگى ءجۇز جىلدىقتاعى ەڭ ۇلكەن ۇرەيلى ەپيدەمياعا تەڭەپ» ، دۇيسەنبىدەن باستاپ ەلدەگى بارلىق مەكتەپتەر مەن ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ جابىلاتىنىن ءمالىم ەتتى.
وزگە ەلدەرمەن بىرگە جاپونيا دا قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتىپ، كوروناۆيرۋس سالدارىنان قىتاي ازاماتتارىنا بەرىلگەن 2,8 ميلليون ۆيزانىڭ كۇشىن جويدى. ماسەلە قۇرلىقتىق قىتاي، گونكونگ جانە ماكاو تۇرعىندارىنا قاتىستى بولىپ وتىر. بۇدان باسقا، جاپونياعا كىرۋ ۆيزالارىنان وڭتۇستىك كورەيانىڭ 17 مىڭعا جۋىق تۇرعىنى ايىرىلادى. شارالار 9 - ناۋرىزدان باستاپ كۇشىنە ەنگەن.
فۋتبولدان انگليا پرەمەر- ليگاسى چەمپيوناتىنىڭ باسشىلىعى جاڭا كوروناۆيرۋستىڭ تارالۋىمەن كۇرەس ادىستەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە 70 جاستان اسقان ەگدە ادامداردى ليگا ماتچىنا، ستاديونعا كىرگىزۋگە تىيىم سالۋ تۋرالى ماسەلەنى قاراستىرۋدا. ولار ەگدە ازاماتتار جاڭا كوروناۆيرۋس جۇقتىرۋعا تەز بەيىم بولىپ كەلەدى دەپ سانايدى. بۇعان دەيىن اعىلشىن پرەمەر- ليگاسىنىڭ (ا پ ل) باسشىلىعى كوروناۆيرۋستىڭ تارالۋىن بولدىرماۋ ماقساتىندا كوماندالار ويىنشىلارىنا ماتچ الدىندا قول الىسۋعا تىيىم سالعان ەدى.
نيۋ- يورك گۋبەرناتورى ەندريۋ كۋومو شتاتتا توتەنشە جاعداي رەجىمىن جاريا ەتتى. ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا ءسوز سويلەگەن گۋبەرناتور سوڭعى كۇندەرى شتاتتىڭ مەديتسينالىق بيلىگى ۆيرۋستىڭ بار- جوعىن انىقتاۋ ءۇشىن «اگرەسسيۆتى» تەكسەرۋ جۇرگىزگەندىگىن اتاپ ءوتتى. بۇعان دەيىن الدىن الۋ شاراسى رەتىندە ونداعان ادام ءماجبۇرلى تۇردە كارانتينگە جاتقىزىلعان ەدى.
ال پرەزيدەنت دونالد ترامپ كوروناۆيرۋستىڭ تارالۋىنا جول بەرمەۋ ءۇشىن ا ق ش- تىڭ ەۋروپامەن اراداعى كەز كەلگەن قاتىناسى، سونىمەن بىرگە تەڭىز جانە اۋە تاسىمالىنىڭ 30 كۇنگە جابىلاتىنىن جاريالادى. ترامپ حالىققا كوروناۆيرۋستىڭ تارالۋىنا بايلانىستى ارناعان ۇندەۋىندە «قاتاڭ، ءبىراق قاجەتتى شەكتەۋلەر» كوروناۆيرۋستى جۇقتىرۋدىڭ 460 وقيعاسى تىركەلگەن ۇلى بريتانياعا قاتىستى قولدانىلمايتىنىن ايتتى.
12 - ناۋرىزداعى جاعداي بويىنشا ا ق ش- تا كوروناۆيرۋس ىندەتىن جۇقتىرۋدىڭ 1135 وقيعاسى تىركەلگەن، اۋرۋعا شالدىققان 38 ادام قايتىس بولعان.
ماسكەۋ ءمەرى سەرگەي سوبيانين بولسا ەل استاناسىندا 5 مىڭنان استام ادام قاتىساتىن بۇقارالىق شارالاردى وتكىزۋگە تىيىم سالىنعانى تۋرالى حابارلادى.
ونىڭ ايتۋىنشا، فۋتبول جانە حوككەي ويىندارىن قوسا العاندا، سپورتتىق ءىس- شارالارعا كەلۋشىلەرگە دە شەكتەۋ قويىلادى. قاتىسۋشىلار مەن جانكۇيەرلەردىڭ سانى 5 مىڭنان اسپاۋى كەرەك.
سارسەنبى كۇنى (11 - ناۋرىزدا) تايلاندتىڭ ىشكى ىستەر ءمينيسترى 18 مەملەكەتتىڭ ەلگە كىرۋىنە ۆيزا بەرۋدى توقتاتقانىن مالىمدەدى. بۇعان دەيىن 18 ەل مەن اۋماقتىڭ ازاماتتارى تايلاندتىڭ يمميگراتسيالىق پۋنكتىنە كەلە سالىپ، ۆيزا الۋ ءۇشىن ءتولقۇجات نەمەسە جولاۋشى قۇجاتتارىن پايدالانا الاتىن. سونداي- اق مينيستر وڭتۇستىك كورەيا، يتاليا جانە گونكونگ ازاماتتارى دا ۆيزا الا المايتىنىن ايتىپ ءوتتى.
ارمەنيادا 13 - ناۋرىزدان باستاپ بارلىق ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى جانە بالاباقشالار جۇمىس ىستەمەيدى. ول سونىمەن قاتار ەل ازاماتتارى سىرقاتتىڭ قانداي دا ءبىر بەلگىلەرى پايدا بولعان جاعدايدا دەرەۋ ماماندارعا جۇگىنۋ قاجەتتىگى تۋرالى كەڭەسكە قۇلاق اسا بەرمەيتىنىنە وكىنىش ءبىلدىردى. ارمەنيا ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى حالىقتى سابىرلىققا جانە ەلدەگى جاعدايدى اسىرا ايتپاۋعا شاقىردى.
ساقتىق شارالارىن قازاقستان دا كۇشەيتتى
ورتالىق ازيا ەلدەرىندە كوروناۆيرۋستىڭ الدىن الۋ بويىنشا قىزۋ جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتقانىن ايتا كەتۋ كەرەك. قازىرگى ۋاقىتتا وزبەكستاندا، تاجىكستاندا جانە ۆيرۋس قىرعىزستاندا جۇقتىرۋ وقيعالارى تىركەلمەگەن. الايدا سونىمەن بىرگە ۆيرۋستىڭ تارالماۋى ءۇشىن ءتيىستى شارالار قولعا الىنۋدا. تاجىكستاندا، قىرعىزستاندا، ءبىزدىڭ ەلدەگىدەي، بيلىك بۇقارالىق ورىنداردا، مەشىتتەردە بۇقارالىق شارالاردى وتكىزبەۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان.
كۇنى كەشە مەملەكەت باسشىسى قاسىم- جومارت توقايەۆ كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنا بايلانىستى قازاقستاندا قوعامدىق ءىس- شارالاردىڭ توقتاتىلاتىنىن جاريا ەتكەن ەدى. سونداي- اق، ەلىمىزدە مەكتەپ وقۋشىلارى 16 -ناۋرىزدان باستاپ دەمالىسقا شىعاتىن بولدى.
قازاقستاندا كوپشىلىك ءىس- شارالاردى وتكىزۋگە تىيىم سالىندى. «بىرىنشىدەن، 13 - ناۋرىزدان باستاپ كوپشىلىك ءىس- شارالاردى، سونىڭ ىشىندە مەرەكەلىك، سپورتتىق، مادەني شارالار، كونفەرەنسيالار، كورمەلەر وتكىزۋگە تىيىم سالىنادى. ەكىنشىدەن، دەنساۋلىق ساقتاۋ، ءبىلىم بەرۋ وبەكتىلەرىندە جانە قوعامدىق كوپشىلىك ورىنداردا، حالىقتى قامتاماسىز ەتۋ ورتالىقتارى، كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق، تاماق ونەركاسىبى، ساۋدا، بازارلاردا قوعامدىق تاماقتانۋ، ۆوكزالدار، اۋەجايلار، قوناقۇيلەردە كۇشەيتىلگەن سانيتارلىق دەزينفەكسيالىق رەجيم ورناتۋ. قارتتار مەن مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا ارنالعان مەديتسينالىق- الەۋمەتتىك نىساندارعا، الەۋمەتتىك وڭالتۋ ورتالىقتارىنا، مۇگەدەك بالالارعا ارنالعان وقۋ ورىندارىنا بارۋعا تىيىم سالىنىپ، ول جەرلەرگە كۇشەيتىلگەن سانيتارلىق- دەزينفەكتسيالىق رەجيم ەنگىزۋ. كانيكۋل كەزىندە وقۋشىلارعا وڭىردەن تىس جەرلەرگە ەكسكۋرسيا جاساۋعا تىيىم سالۋ، قوعامدىق كولىكتەردى جۋىپ، دەزينفەكتسيا جاساۋ. ورتا ءبىلىم بەرۋ ورىندارى كانيكۋلعا 2020 -جىلى 16 - ناۋرىز - 5 -ءساۋىر ارالىعىندا شىعۋ، 16 - ناۋرىزدان باستاپ كوللەدجدەر مەن ج و و- لار قاشىقتان وقىتۋعا، ونىڭ ىشىندە ءبىلىمدى باعالاۋدىڭ بارلىق تۇرلەرىن قاشىقتان جۇرگىزۋگە اۋىستىرۋ قاجەت» ، - دەدى كەشەگى بريفينگتە ۆيتسە- پرەمەر ەرالى توعجانوۆ.
اۆتور: ايان بەكەن ۇلى