ەڭ نەگىزگىسى – ХХІ عاسىرداعى قازاقستان اباي تاعىلىمىنان قانداي ونەگە، اقىن مۇراسىنان قانداي عيبرات الۋ كەرەكتىگىنە پرەزيدەنت نازار اۋدارتادى. بيىل ۇلى ابايدىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويى ەكەنىن ەسكەرسەك، وسى ماقالادا قاسىم-جومارت توقايەۆ ايتۋلى داتانى اتاپ ءوتۋدىڭ جالپىۇلتتىق باعدارىن ايقىنداپ بەردى دەۋگە كەلەدى.
ماقالادا مەملەكەت باسشىسى ابايدىڭ 175 جىلدىعىنا ارنالعان تورقالى تويىنا قاتىستى دا تولعانىپ، وسىناۋ جالپىحالىقتىق ىسكە ۇلت بولىپ جۇمىلۋ كەرەكتىگىنە ۇندەيدى.
«ءبىز ۇلتتىق سانانى جاڭعىرتامىز جانە باسەكەگە قابىلەتتى ۇلت قالىپتاستىرامىز دەسەك، ابايدىڭ شىعارمالارىن مۇقيات وقۋىمىز كەرەك. ونىڭ قوعامداعى ءتۇرلى ۇدەرىستەرگە قاتىستى كوزقاراسى بۇگىنگى قازاقستان ءۇشىن اسا پايدالى. ءوز زامانىنىڭ عانا ەمەس، قازىرگى قوعامنىڭ دا بەينەسىن تانىتقان اباي - ەلدىك مۇراتتىڭ اينىماس تەمىرقازىعى. ءار قازاقتىڭ تورىندە دومبىرا تۇرسىن دەگەن ۇعىم قالىپتاسقانىن ءبارىمىز جاقسى بىلەمىز. سول سياقتى ءار شاڭىراقتا ابايدىڭ كىتابى مەن مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «اباي جولى» رومانى تۇرۋى كەرەك دەپ سانايمىن. كەلەر ۇرپاق ابايدىڭ سارا جولىن جالعاۋعا ءتيىس. بۇل - ۇلى اقىن ارمانىنىڭ ورىندالۋى. سوندىقتان ءبىز ابايدىڭ ويىنان دا، تويىنان دا تاعىلىم الۋعا ءتيىسپىز»، - دەيدى پرەزيدەنت.
ماقالادا ايتىلعانىنداي، بيىل ابايدىڭ 175 جىلدىعىنا وراي حالىقارالىق، رەسپۋبليكالىق جانە ايماقتىق دەڭگەيدە 500 دەن استام ءىس-شارا ۇيىمداستىرىلادى. سونىڭ ىشىندە تامىز ايىندا سەمەي قالاسىندا يۋنەسكو- مەن بىرلەسىپ وتكىزىلەتىن «اباي مۇراسى جانە الەمدىك رۋحانيات» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنسيا ەڭ باستى شاراعا اينالادى. سونداي-اق، قازان ايىندا نۇر-سۇلتان قالاسىندا «اباي جانە رۋحاني جاڭعىرۋ ماسەلەلەرى» دەگەن تاقىرىپتا حالىقارالىق كونفەرەنسيا وتەدى. بۇل جيىنداردا ابايدىڭ تۇلعاسى مەن مۇراسى جان-جاقتى زەردەلەنىپ، ونىڭ شىعارماشىلىعىن ХХІ عاسىرداعى جاڭا قازاقستاننىڭ يگىلىگىنە پايدالانۋعا جول اشىلادى.
«ماڭىزدى جوبانىڭ ءبىرى - ۇلى اقىننىڭ شىعارمالارىن ون تىلگە اۋدارىپ، باسىپ شىعارۋ. اتاپ ايتقاندا، اباي ەڭبەكتەرى اعىلشىن، اراب، جاپون، يسپان، يتاليان، قىتاي، نەمىس، ورىس، تۇرىك، فرانسۋز تىلدەرىنە ءتارجىمالانادى. اقىننىڭ ءومىرى، مۇراسى، قازاق مادەنيەتىن دامىتۋداعى ءرولى تۋرالى بىرنەشە دەرەكتى فيلم جانە «اباي» تەلەسەريالى تۇسىرىلەدى. اقىن تويىنان ونەر سالاسى دا تىس قالمايدى. رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق دەڭگەيدە تەاتر جانە مۋزىكا فەستيۆالدەرى وتەدى. بيىلعى بايگەلەر اباي شىعارماشىلىعىنا ارنالادى. ادەبيەت جانە ونەر سالاسىنداعى ۇزدىك شىعارمالارعا بەرىلەتىن مەملەكەتتىك سىيلىق ەندى اباي اتىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىق دەپ اتالاتىن بولادى»، - دەلىنگەن ماقالادا.
مەملەكەت باسشىسى مەرەيتوي اياسىندا اتقارىلاتىن شارالارعا وراي ۇكىمەتكە دە ءبيۋىرقاتار تاپسىرمالار جۇكتەيتىنىن جەتكىزدى. ماسەلەن، بۇنىڭ ءبىر پاراسى - ابايدىڭ تۇلعاسى مەن مۇراسىن شەتەلدەردە دە ۇلىقتاۋ. وسىعان بايلانىستى رەسەيدەگى، فرانسياداعى، ۇلى بريتانياداعى جانە باسقا دا مەملەكەتتەردەگى قازاقستاننىڭ ەلشىلىكتەرى جانىنان «اباي ورتالىقتارىن» قۇرۋ جوسپارلانعان.
«شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اقشوقى ەلدى مەكەنىندەگى قۇنانباي وسكەنباي ۇلى اۋلەتىنىڭ قورىمى اباتتاندىرىلادى. سونىمەن قاتار، اباي تۇلعاسىن جوعارى دارەجەدە دارىپتەۋ ءۇشىن ۇكىمەت مىناداي شارالاردى قولعا الۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. سەمەي ءوڭىرى - قازاق تاريحىنداعى كيەلى ولكەنىڭ ءبىرى. سوندىقتان، ەلدىڭ رۋحاني دامۋىندا ەرەكشە ورنى بار سەمەي قالاسىن تاريحي ورتالىق رەتىندە بەلگىلەگەن ءجون. ۇلى اباي مەن شاكارىمنىڭ، مۇحتار اۋەزوۆتىڭ كىندىك قانى تامعان ءوڭىر ايرىقشا قۇرمەتكە لايىق. وسىعان وراي، شاھاردى الەۋمەتتىك- ەكونوميكالىق تۇرعىدان كەشەندى تۇردە دامىتىپ، ونداعى تاريحي- مادەني نىسانداردى جاڭا تالاپقا ساي جاڭعىرتامىز. ۇكىمەتكە بۇل ماسەلەگە بايلانىستى ءتيىستى شارالار قابىلداۋدى تاپسىرامىن. مەرەيتوي جىلى اياسىندا ابايدىڭ قاستەرلى مەكەنى - ايگىلى جيدەبايدى اباتتاندىرىپ، ۇلى اقىننىڭ رۋحىنا تاعزىم ەتۋگە كەلەتىن جۇرتشىلىققا قولايلى جاعداي جاساۋ قاجەت. سونىمەن قاتار، ابايدىڭ «جيدەباي- ءبورىلى» مەملەكەتتىك تاريحي- مادەني جانە ادەبي- مەموريالدىق قورىق- مۋزەيىنە ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ، عىلىمي- تانىمدىق جۇمىستارمەن اينالىساتىن ورتالىققا اينالدىرۋ كەرەك.
جيدەبايدا مۋزەيگە ارنايى لايىقتالعان «اباي مۇراسى» اتتى جاڭا عيمارات سالۋ قاجەت. 1918 -جىلى سەمەي قالاسىندا مۇحتار اۋەزوۆ پەن جۇسىپبەك ايماۋىتوۆ نەگىزىن قالاعان، 1992 -جىلدان بەرى قايتا شىعا باستاعان «اباي» جۋرنالىنا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كورسەتۋ كەرەك. وسى جانە باسقا دا اۋقىمدى شارالار ۇلى ابايدىڭ رۋحىنا تاعزىم ەتىپ، ونىڭ مول مۇراسىن دارىپتەۋ ءۇشىن وتكىزىلمەك. ەندەشە، بۇكىل قازاقستان حالقىن وسى يگى باستاماعا بەلسەنە اتسالىسۋعا شاقىرامىن»، - دەپ تۇيىندەيدى مەملەكەت باسشىسى.
وسىلايشا بيىلعى اباي مەرەيتويىنىڭ شىمىلدىعى پرەزيدەنتتىڭ باعدارلى ماقالاسىمەن اشىلىپ وتىر دەۋگە بولادى.
اۆتور: قانات مامەتقازى ۇلى