«ⅩⅢعاسىردان باستالعان جوشى ۇلىسىنىڭ تاريحى ХVІІІ-ХІХ عاسىرعا دەيىن جالعاستى. ويتكەنى، كوپ جاعدايدا تاريحشىلار جوشى ۇلىسىنىڭ تاريحىن التىن وردا تاريحىمەن بايلانىستىرادى. نەگىزىنەن جوشى ۇلىسى گەوگرافيالىق تەرمين رەتىندە قولدانىلىپ كەتتى. سوندىقتان، بۇل - ۇلكەن تاريح. التىن وردا قۇلاعاننان كەيىن جوشى ۇلىسى قۇلاپ قالماي، كەيىنگى كەزەڭدەرگە جالعاستى»، - دەدى نۇرلان اتىعايەۆ «جوشى ۇلىسى تاريحىنىڭ ماسەلەلەرى» Ⅶ تاريحشىلارىنىڭ ۇلتتىق كونگرەسىندە.
تاريحشىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، جوشى ۇلىسىنىڭ تاريحى - تۇركى حالىقتارىنا ورتاق تاريح.
«ورتاعاسىرلىق دەرەكتەرمەن جۇمىس ىستەۋ وتە كۇردەلى ەكەنىن ەسكەرۋ كەرەك. سەبەبى، مۇنىمەن اينالىساتىن ماماندار قازاقستاندا وتە از. ەكىنشىدەن، بۇل سالا كوپ قاراجاتتى تالاپ ەتەدى. شەتەلدە، اسىرەسە ەۋروپادا تاريحتىڭ بۇل كەزەڭىن تالماي زەرتتەپ جاتقاندار بارشىلىق. ويتكەنى، ءاربىر شەتەلدىك كىتاپحانادا جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن ول جاقتا اپتالاپ، ايلاپ جاتىپ ەڭبەكتەنۋ كەرەك. سونىمەن بىرگە، بىزدە كادرلىق ماسەلەلەردىڭ دە وتكىر ەكەنىن ايتا كەتكەن ابزال. ناقتى ورتاعاسىرلىق تاريحتى زەرتتەيتىن كادرلاردى دايىنداۋ ماسەلەسى بار. ماسەلەن، بىزدە شىعىستانۋ فاۋلتەتىن بىتىرەتىن ستۋدەنتتەر پارسى، اراب تىلدەرىن بىلگەنىمەن عىلىمعا كەلگىسى جوق. ءبىر سوزبەن، 60-70 مىڭ تەڭگە ايلىقپەن جۇرگىسى كەلمەيدى»، - دەدى ول.
نۇرلان اتىعايەۆتىڭ سوزىنە سەنسەك، تاريحتى زەرتتەۋدە ازداپ كەشەۋىلدەپ جاتقانىمىزدى ايتادى.
«ماسەلەن، التىن وردانىڭ 750 جىلدىعىنا بايلانىستى وتكەن ۇلكەن حالىقارالىق فورۋمعا قاتىستىم. قازىر تاتارلار وتە جاقسى جۇمىس ىستەپ جاتىر. ولار ورتا عاسىرلىق دەرەكتەردىڭ بىرنەشەۋىن اۋدارىپ، جاقىندا راشيد اد-ءديننىڭ ەڭبەگىن ورىس تىلىنە اۋداردى. قولجازبالاردى اۋدارا باستادى. سوندىقتان، ءبىز تاتار، تۇركى حالىقتارىمەن بىرلەسە، كوشتەن قالماي تاريحتى زەرتتەۋىمىز كەرەك»، - دەدى نۇرلان اتىعايەۆ.