استانا الەمدەگى ەڭ تارتىمدى، ەڭ اسەرلى قالالاردىڭ قاتارىندا

استانا. قازاقپارات - استانا - تاۋەلسىزدىكتىڭ قاستەرلى قۇندىلىقتارىنىڭ ءبىرى، ۇلت ماقتانىشى ءارى ۇلتتىق يدەولوگيا نىشانى.

ەلوردا كۇنى - جالپىۇلتتىق سيپاتقا يە مەرەكە. 20 جىل بۇرىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ دەپۋتاتتار الدىندا جاريالاعان تاريحي يدەياسى بۇگىندە بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ ماقتانىشىنا اينالدى. دەگەنمەن دە استانانى ءدال بۇگىنگى جاعدايعا دەيىن جەتكىزۋ وڭاي شارۋا بولماعانى تۇسىنىكتى.

مەملەكەت باسشىسى «ەۋرازيا جۇرەگىندە» اتتى كىتابىندا: «استانانى كوشىرۋ قازاقستاندى جاڭا تاۋەلسىز مەملەكەت رەتىندە ورنىقتىرۋى ءۇشىن زور ءرول اتقارادى دەگەن سەنىمدە بولدىم» دەپ جازعان ەدى. بۇل بىرىنشىدەن، قازاقستاندى گەوساياسي جوسپار تۇرعىسىنان نىعايتۋ ءۇشىن قاجەت ەدى. شىندىعىندا، ەگەمەن ەل، تاۋەلسىز مەملەكەت اتانۋ دا، ۇلى ءىستى قولعا الىپ، ەلدىڭ دەربەس استاناسىن تاڭداۋ مەن ونى سالۋعا كۇش- جىگەرىن جۇمساۋ دا زور باقىت. وسىنداي ىستە ەڭ الدىمەن ەلباسىنىڭ ەرلىگى ەرەن ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. سەبەبى جۇرتشىلىق ايتىپ جۇرگەندەي، استانا - پرەزيدەنتتىڭ ءتول پەرزەنتى، ورىندالعان ارمانى.

استانانىڭ ۇلى دالانىڭ باس قالاسىنا اينالۋ تاريحى دا كوز الدىمىزدا ءوتتى. تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىنگى جىلدارى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ رەسپۋبليكا استاناسىن الماتىدان باسقا وڭىرگە، ونىڭ ىشىندە ورتالىققا كوشىرۋ تۋرالى يدەياسىن ايتتى.

سونىڭ ارقاسىندا، 1994 -جىلعى 6 -شىلدە كۇنى قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى كەڭەسىنىڭ استانانى الماتىدان اقمولاعا اۋىستىرۋ تۋرالى شەشىم- قاۋلىسى قابىلداندى. ەلباسى كوشىرۋ قاجەتتىگىنىڭ گەوساياسي، ەكونوميكالىق جانە ەكولوگيالىق سەبەپتەرىن دالەلدەدى. جۇرگىزىلگەن تالداۋ بارلىق نۇسقالاردىڭ ىشىندە اقمولا نەعۇرلىم بۇل تالاپتارعا ورايلاساتىنىن كورسەتتى. بۇگىندە بۇل شەشىمنىڭ دۇرىس بولعاندىعىنا ەشكىم دە كۇمان كەلتىرىپ، داۋلاسپايدى.

بۇدان كەيىن، 1997 -جىلى قازاقستان پرەزيدەنتى ن. نازاربايەۆتىڭ ەلوردانى الماتىدان اقمولاعا كوشىرۋ تۋرالى شەشىمى شىقتى. سوعان وراي اقمولاعا قاراي رەسمي كوشتىڭ باسى 1997 -جىلدىڭ كۇزىنە قاراي باستالدى.

1997 -جىلعى 8 -قاراشادا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك رامىزدەرى مەن پرەزيدەنت بايراعى اقمولا قالاسىنا جەتكىزىلدى. وسى سالتاناتتى شارادا مەملەكەت باسشىسى ن. نازاربايەۆ: «بارلىق ساياسي شەشىمدەر بۇگىننەن باستاپ وسى قالادا قابىلداناتىن بولادى»، - دەپ رەسمي جاريالاعان ەدى.

1997 -جىلى 10 -جەلتوقساننان باستاپ اقمولا قازاقستاننىڭ استاناسى بولىپ رەسمي تۇردە جاريالاندى. تاريحي ماڭىزدى وقيعانىڭ وسى اتاۋلى داتاسى بولىپ ەل جادىندا قالدى.

كوپ كەشىكپەي، 1998 -جىلى اقمولا قالاسىنىڭ اتى رەسمي تۇردە استانا بولىپ وزگەرتىلدى. ەلوردا مارتەبەسىنە يە بولعان قالا وسى ۋاقىتتان باستاپ تۇعان كۇنىن اتاپ ءوتۋدى يگى داستۇرگە اينالدىردى. ۋاقىت وزعان سايىن استانا كۇنىنىڭ ماڭىزدىلىعى ارتىپ، ول تەك ەلوردالىقتار عانا ەمەس، بۇكىل قازاقستاندىقتاردىڭ اسىعا كۇتەتىن مەرەكەسىنە اينالدى. سول سەبەپتى، 2006 -جىلى استانا قالاسى اكىمدىگىنىڭ قاۋلىسىنا سايكەس جانە قالالىق ءماسليحاتتىڭ شەشىمىمەن مەرەكەگە - استانا كۇنى اتاۋى بەرىلىپ، ونى اتاپ ءوتۋ العاشقى شەشىم قابىلدانعان كۇن - 6 -شىلدەگە بەكىتىلدى. ال 2008 -جىلى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەرەكەلەر تۋرالى زاڭىنا» ەنگىزىلگەن وزگەرىستەرگە سايكەس، 6 -شىلدە - استانا كۇنى مەملەكەتتىك مەرەكەلەر تىزىمىنە ەندى.

اتاپ ايتقاندا، ەلباسى باستاپقىدان جاڭا ەلورداداعى قۇرىلىس ساپاسىنا وتە جوعارى تالاپ قويدى. وسى ورايدا جۇزەگە اسىرىلعان تالداۋدان كەيىن، استانانىڭ باس جوسپارىنا الەمنىڭ ايگىلى ساۋلەتشىلەرىنىڭ ءبىرى كيسە كۋروكاۆانىڭ تۇجىرىمداماسى ۇزدىك دەپ تانىلدى. حالىقارالىق كونكۋرستا جەڭىپ شىققان كۋروكاۆاعا ونىڭ ءوزى ۇسىنعان قالا قۇرىلىسى تۇجىرىمداماسى نەگىزىندە استانانى دامىتۋدىڭ 2030 -جىلعا دەيىنگى باس جوسپارىنىڭ جوباسىن ازىرلەۋ تاپسىرىلعان ەدى.

بۇل تاپسىرىس جاپونيانىڭ حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى اگەنتتىگى مەن ق ر استانانى دامىتۋ كورپوراتسياسى اراسىنداعى كەلىسىم اياسىندا جاپون ۇكىمەتىنىڭ گرانتىنا ىسكە اسىرىلعان اتاپ وتكەن ءجون. دەگەنمەن دە، ساۋلەتشىنىڭ تۋىندىسى كەرەمەت بولعانىمەن، ول ءوز جوباسىندا ەلوردانىڭ قارقىندى داميتىندىعىن ناقتى ەسكەرە الماپتى. وسى ورايدا باس جوسپارعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ قاجەتتىلىگى تۋىندادى.

ناقتىراق ايتقاندا، جاپونيانىڭ حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى اگەنتتىگى ماماندارىنىڭ ەسەبىنە سۇيەنسەك، 2010 -جىلى استانانىڭ حالقى 490 مىڭعا، ال 2030 -جىلى 800 مىڭعا جەتۋى ءتيىس ەدى.

ءبىراقتا 2003 -جىلى تۇرعىندار سانى 500 مىڭنان اسىپ جىعىلدى. باس جوسپاردى ناقتىلاۋعا بولجام ەسەپتەرىنىڭ قاتەلىكتەرى سەبەپ بولعاندىعىن ەسكەرە كەلە، دەموگرافيالىق زەرتتەۋلەر مەن عىلىمي نەگىزدەلگەن ۇزاق مەرزىمدى بولجامدى قايتا قۇرۋ تاپسىرىلدى. 2018 -جىلعى استانانىڭ الەۋمەتتىك- ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ پاسپورتى مالىمەتتەرىنە قاراعاندا، قالانىڭ اۋدانى 79,7 مىڭ گەكتار. ونىڭ ىشىندە الماتى اۋدانى، سارىارقا اۋدانى، ەسىل اۋدانى بار. بيىلعى اقپاننان باستاپ ەلوردا اۋماعىندا بايقوڭىر اۋدانى قۇرىلدى.

سايكەسىنشە، قالا اۋماعىمەن بىرگە بۇگىندە ەلوردا تۇرعىندارىنىڭ سانى ايتارلىقتاي ءوستى. قازىرگى كەزدە قالا حالقى 1 ميلليون ادامنان اسىپ ءتۇستى.

استانا اكىمدىگىندە لوندون، سينگاپۋر، دۋباي، ءابۋ-دابي سەكىلدى قالالاردا قولدانىلاتىن تاسىلگە ۇقساس جوسپار ازىرلەنىپ جاتىر. وسى جوسپار ەكى ميلليون تۇرعىندى ەسەپكە الا وتىرىپ، حالىقارالىق ستاندارتپەن دايارلانۋدا. ونىڭ ماقساتى - قوعامدىق كەڭىستىكتەردىڭ، قاجەتتى جول كولىكتەرىنىڭ، مەكتەپتەردىڭ، اۋرۋحانالاردىڭ، تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىنىڭ، ساياباقتاردىڭ ينفراقۇرىلىمىن دەر كەزىندە كەشەندى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ. شاھاردى دامىتۋ تۇرعىسىنداعى جوسپارلارعا ويىساتىن بولساق، استانا اكىمى اسەت يسەكەشەۆ 2020 -جىلعا قاراي ەلوردانى ەۋرازيالىق كەڭىستىكتە ەڭ تارتىمدى ءارى اسەرلى قالالاردىڭ قاتارىنا قوسۋ جوسپاردا بار ەكەنىن ايتقان بولاتىن.

ايتا كەتەيىك، 1999 -جىلى يۋنەسكو-نىڭ شەشىمى بويىنشا استانا قالاسىنا «بەيبىتشىلىك قالاسى» جوعارى اتاعى بەرىلىپ، مەدالمەن ماراپاتتالدى. بۇل اتاق قىسقا مەرزىم ىشىندە الەۋمەتتىك- ەكونوميكالىق، ساياسي جانە مادەني دامۋدا نەعۇرلىم اسەرلى ءارى قۋاتتى وسۋگە، تۇراقتى ەتنيكاارالىق قاتىناستى ورنىقتىرۋعا قول جەتكىزە العان عالامشاردىڭ جاس قالالارىنا بەرىلەدى.

برازيليادا وتكىزىلگەن بۇل كونكۋرستا استانا بارلىق ولشەمدەر بويىنشا الەمنىڭ ءار ءتۇرلى ەلدەرىنىڭ ون ەكى قالاسىن باسىپ وزدى. 1998 -جىلى استانا ەركىن ەكونوميكالىق ايماقتىڭ WEPSA حالىقارالىق قاۋىمداستىعىنا كىردى. قازاقستان ەلورداسىنىڭ باۋىرلاس قالالارى اراسىندا ماسكەۋ، بەرلين، ۆارشاۆا، مينسك، كيەۆ، انكارا، بانگكوك جانە الەمنىڭ باسقا دا قالالارى بار.

شىندىعىندا دا، قازاقستاننىڭ جاڭا استاناسىنىڭ قۇرىلىسى بۇكىل بۇرىنعى كەڭەستىك كەڭىستىكتەگى ⅩⅩعاسىردىڭ سوڭى مەن ХХІ عاسىردىڭ باسىنداعى ەڭ اۋقىمدى جوبا رەتىندە تاريحقا ەندى. قالانىڭ ساۋلەتتىك تۇجىرىمداماسىن جاساۋدا ق ر پرەزيدەنتى ن. ءا. نازاربايەۆتىڭ قالاعا ەۋرازيالىق كەلبەت بەرۋ جونىندەگى يدەياسى ەسكەرىلدى. استانانىڭ ساۋلەتتىك كەلبەتىندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ كوپتەگەن يدەيالارى ىسكە اسىرىلدى.

ەلورداداعى ساۋلەتتىك كەشەندەر مەن قوعامدىق عيماراتتار ەلباسىنىڭ نازارىندا بولدى. وسى ورايدا نۇرسۇلتان نازاربايەۆ جاساعان سىزبالاردىڭ نوبايى ءوزىنىڭ قايتالانباس ساۋلەتىنە يە بولدى. بۇل تۇرعىدا ەلباسىنىڭ ءبىرقاتار نىساندار بويىنشا باستاپقى سىزعان جوبالارى بۇگىندە قر ۇلتتىق مۋزەيىندە ساقتاۋلى تۇر.

وتكەن جىلدار ىشىندە استانا الەمدىك ماڭىزدى باستامالاردىڭ، ومىرشەڭ ديالوگتاردىڭ مودەراتور- ورتالىعى رەتىندە دە ءوزىن تانىتتى. سونىڭ ءبىر جارقىن كورىنىسى رەتىندە 2013 -جىلى قىتاي كوشباسشىسى سي تسزينپين «جىبەك جولىنىڭ ەكونوميكالىق بەلدەۋىن» جۇزەگە اسىرۋ يدەياسىن استانادا، «نازاربايەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە» الەم نازارىنا ۇسىنعانىن ايتۋعا بولادى.

وندا قىتاي ءتوراعاسى تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ باسشىلىعىنداعى قازاقستاننىڭ ەداۋىر ىلگەرىلەگەنىن ايتىپ، سونىڭ مىسالى رەتىندە استاناعا توقتالدى. شي جينپيڭ: «نەبارى 10 -جىلدا زاماناۋي قالا بولعان استانا عاجايىپ قازاقستان جەرىنىڭ تاعى ءبىر عالاماتىنا اينالدى. استانا - ەڭبەكسۇيگىشتىكتىڭ، قازاق حالقىنىڭ دانالىعى مەن جارقىن بولاشاعىنىڭ سيمۆولى» دەگەن ەدى. قىتاي باسشىسى جارقىن بولاشاقتىڭ سيمۆولىنا بالاعان استانا قازىردىڭ وزىندە وڭىردەگى ۇلكەن ىستەرگە جول اشىپ كەلەدى.

مىنە، 20 -جىل ۋاقىت ىشىندە ارۋ استانا تورتكۇل دۇنيە تامساناتىن، الەمنىڭ اتاقتى استانالارىمەن سالتانات جارىستىرىپ، بوي تالاستىرا الاتىن باس قالاسى رەتىندە قالىپتاستى. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ەلورداسى جۇرتشىلىقتى تولعاندىرعان تاقىرىپتار تالقىلاناتىن، ساليقالى ساياسات، تۇعىرلى ەكونوميكا، ءدىنارالىق كەلىسىم كەڭەستەرى وتەتىن جاھاندىق ورتالىق دارەجەسىنە جەتتى.