جالاڭاياق جۇگىرۋ، اسارلاتۋ، جاراپازان ايتۋ - ناۋرىزدىڭ ۇمىت بولا باستاعان داستۇرلەرى
عالىمنىڭ ايتۋىنشا، ناۋرىز - استرولوگيامەن، اسپان دەنەلەرىنىڭ ورنالاسۋىمەن بايلانىستى جالپى حالىقتىق مەيرام. ول تابيعات جاڭاراتىن جاسارۋ مەيرامى، بەيبىتشىلىك پەن قايىرىمدىلىقتىڭ مەرەكەسى.
«1926-جىلدان باستاپ ناۋرىزعا كەڭەستەر بيلىگى مۇسىلمانداردىڭ ءدىني مەيرامى دەپ تىيىم سالدى. ال شىن مانىندە ولاي ەمەس، مۇسىلمان ءدىنى ورتا ازيا جانە قازاقستان اۋماعىنا VIII عاسىردا عانا كەلگەن. ءبىزدىڭ اتا-بابالار جاڭا جىلدى تويلاۋدى ودان كوپ عاسىرلار بۇرىن باستاعان. 1221-جىلى قىتاي ساياحاتشىسى چان چۋن كونە وتىرارداعى ناۋرىز مەرەكەسىن بىلاي سۋرەتتەيدى: «جاستار كوشەدە ساۋىق-سايران قۇردى، ءار ەسىكتىڭ الدىنا توقتاپ كوڭىلدى جاراپازان تاقپاقتارىن ايتتى. ۇيدەگى بالا-شاعا ولەڭ ايتقاندارعا الۋان ءتۇرلى تاتتىلەردى، قاۋىننىڭ قاعىن، قۇرما، حالۋا سىيلادى»، - دەيدى ول.
ناۋرىزدىڭ ۇمىت بولعان عۇرىپتارىنىڭ بىرىنە جالاڭاياق جۇگىرۋ جارىسىن جاتقىزۋعا بولادى. ادامدار وسى ارقىلى جەر-انادان كۇش-قۋات الاتىنىنا سەنگەن.
ەرتە زاماندا ەر ادام مەن ايەل اراسىندا دا جارىستار ۇيىمداستىرىلعان. ەڭ ءالسىز ەرلەر مەن ەڭ مىقتى ايەلدەردىڭ وسى جارىسىنا ولار قىس بويى دايىندالىپ شىققان.
س. سالمۇرزين ناۋرىز مەرەكەسى تاڭنىڭ اتىسىمەن، «بۇلاق كورسەڭ - كوزىن اش» دەگەن ەجەلگى داستۇرمەن باستالعانىن ايتادى. تاڭدا ادامدار بۇلاقتىڭ باسىنا نەمەسە ارىقتىڭ بويىنا بارىپ، ولاردى تازالاعان. كەيىن بارلىعى جينالىپ اقساقالدىڭ باسشىلىعىندا اعاش وتىرعىزعان.
«بۇرىننان كەلە جاتقان ءداستۇردى جاڭعىرتا، مەرەكە كۇندەرى «ارتىڭدا مال قالعانشا، تال قالسىن»، «ءبىر تال كەسسەڭ، ون تال ەك» دەگەن سياقتى شارالاردى وتكىزۋگە، اۋلالاردى، كوشەلەردى، ساياباقتاردى، الاڭداردى اباتتاندىرۋ، اعاش وتىرعىزۋ اپتالىقتارىن، ونكۇندىكتەرىن ۇيىمداستىرۋعا بولادى»، - دەيدى س. سالمۇرزين.
بەلسەندى ازامات قايىرىمدىلىق اكسيالارى ناۋرىزدىڭ بىرلىك پەن ىنتىماق يدەيالارىن ساقتاپ، جاڭعىرتۋعا قىزمەت ەتەتىنىنە سەنىمدى.
«جۇرت قىستان قينالىپ شىققان ادامدارعا كومەك قولىن سوزىپ، بارىمەن بولىسكەن. قىستان قالعان ازىن-اۋلاق داقىلدارىن سالىپ ناۋرىز كوجە ازىرلەگەن. ادامدار مەيرامدا قولىنداعىسىن ايانباي، مەرەكەنى دە بىرگە تويلاعان، ءۇيىنىڭ جىرتىق-جاماۋىن دا بىرگە تۇگەندەپ، اسار ۇيىمداستىرعان»، - دەيدى عالىم.
ەتنوساياسات تانۋشى ناۋرىزدىڭ يگى داستۇرلەرى جىل سايىن جاڭعىرىپ كەلە جاتقانىن قۋانىشپەن تىلگە تيەك ەتتى.
«جىل سايىن ۇيىمداستىرۋشىلار مەن ناۋرىز مەرەكەسىن تويلاۋشىلاردىڭ فانتازياسى دا بايىپ كەلەدى. ەل اراسىنان شىققان تەپسە تەمىر ۇزەتىن جىگىتتەرىمىز ءتۇرلى جارىستار، دودالار ۇيىمداستىرادى. اسىرەسە بايگە، كوكپار، ارقان تارتىس، كۇرەس، سايىس، قىز قۋۋ ءارى تاربيەلىك، ءارى فيلوسوفيالىق ءمانى بار سپورت تۇرلەرى مەن ساۋىقتارعا دەگەن قىزىعۋشىلىق ارتا ءتۇستى»، - دەيدى س. سالمۇرزين.
«ماعان كورشى رەسەيدىڭ قورعان وبلىسىنداعى ناۋرىز سالتاناتتارىنا قاتىسۋ باقىتى بۇيىردى. وندا ناۋرىزدىڭ تاعى ءبىر تاماشا عۇرپىن كوردىم - ادامدار الاۋدىڭ توڭىرەگىندە اينالىپ، ودان سەكىرىپ ءوتىپ جاتتى. بالكىم، ول ەجەلگى سالتتاردىڭ قالدىعى نەمەسە سلاۆياندىق داستۇرلەردىڭ ارالاسۋىنان پايدا بولۋى مۇمكىن. ءبىر قىزىعى، ناۋرىزدىڭ باستى تاعامى كوجەنى قورعاندىقتار ازىرلەمەيدى ەكەن، ال وتقا سىيىنۋشىلىق ساقتالعان»، - دەيدى س. سالمۇرزين.
بىلتىر پەتروپاۆلدا ۇيلەردىڭ اۋلاسىندا ناۋرىز العاش رەت تويلاندى. كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ تۇرعىندارى داستارحان جازىپ، مەرەكەنى بىرگە قارسى الدى.
الاڭداردا ەتنواۋىلدار بوي كوتەرىپ، كيىز ۇيلەر تىگىلدى، ناۋرىز كوجە، پالاۋ، باۋىرساق تەگىن تاراتىلدى، جاستار جاعى ءتۇرلى ويىن-ساۋىق ۇيىمداستىرىپ جاتتى. ۇلتتىق سپورت ويىندارى وڭىردە قايتا جاندانىپ كەلەدى. سولتۇستىك قازاقستاندىق سپورتشىلار استاناداعى قىز قۋۋ، تەڭگە الۋ، اۋدارىسپاق بويىنشا كورنەكى ويىندارعا قاتىستى.