قازاقستان ينۆەستيتسيا سالۋعا ەڭ قولايلى ەلدەردىڭ ءبىرى - شەتەلدەگى قازاق ءتىلدى ب ا ق- قا شولۋ
* * *
ايدىندا جۇزگەن اققۋلار - «تيانشاننەت» اقپاراتتىق پورتالى
قىتايداعى قازاق ءتىلدى باسىلىمداردىڭ ءبىر وزگەشەلىگى اقپارات ايدىنىندا وقىرماندارىنا فوتوسۋرەتتى حابارلاردى ءجيى ۇسىنىپ وتىرادى. وسى اپتادا kazak.ts.cn پورتالىندا ادامدى وزىنە بىردەن باۋراپ اكەتەتىن «ايدىندا جۇزگەن اققۋلار» اتتى فوتورەپورتاج جارىق كوردى.
اتالعان اقپارات كوزىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك، قۇس ەركەسى سانالعان بۇل اسەم اققۋلار شىڭجاڭ ولكەسى ىلە قازاق اۆتونوميالى وبلىسىنىڭ ورتالىعى قۇلجا قالاسى قۇلجا اۋدانىنداعى كولدە ءجۇزىپ ءجۇر ەكەن.
فوتورەپورتاج اۆتورىنىڭ جازۋىنشا، كوكتەمگى جايما- شۋاق كۇن نۇرىنان ءلاززاتتانعان اسەم اققۋلار ايدىندا ەمىن- ەركىن جۇزۋدە. ولار بىردە جاعاداعى قۇراقتاردى ءاۋجال ەتسە، بىردە سۋداعى اق شاباقتاردى قۋالاپ وينايدى.
ءتىپتى كەيدە اق ماحابباتتىڭ جىلۋلىعىن اڭعارتايىق دەگەندەي ءبىر- بىرىمەن تۇمسىقتارىن ءتۇيىستىرىپ، جۇبىن جازباي سۋ بەتىندە قاتار قالقيدى.
فىرات ديەۆەليوعلۋ: «قازاقستان ينۆەستيتسيا سالۋعا ەڭ قولايلى ەلدەردىڭ ءبىرى» - TRT
بۇل تۋرالى وسى اپتادا تۇرىك- قازاق ىسكەرلەر وداعى اتقارۋ كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى فىرات ديەۆەليوعلۋ TRT تىلشىسىنە مالىمدەگەن ەكەن.
كەلتىرىلگەن مالىمەتكە قاراعاندا، تۇرىك ىسكەرلەرىنىڭ قازاقستانداعى ينۆەستيتسيالارى 3,6 ميلليارد دوللارعا جەتىپتى. وسى تاقىرىپقا بايلانىستى TRT تىلشىسىنە بەرگەن سۇحباتىندا تۇرىك- قازاق ىسكەرلەر وداعى اتقارۋ كوميتەتى ءتوراعاسى فىرات ديەۆەليوعلۋ قازاقستاننىڭ تۇرىك ىسكەرلەر ءۇشىن تارتىمدى ەل ەكەنىن، ينۆەستيتسيا ءۇشىن بارلىق جاعدايدىڭ جاسالعانىن ايتتى.
اتالعان اقپارات كوزىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك، قازاقستاندا جۇمىس ىستەيتىن تۇرىك كاسىپكەرلەرىن ءبىر شاڭىراق استىنا جيناعان جالعىز وكىلەتتى ورگان بولىپ سانالاتىن تۇرىك- قازاق ىسكەرلەر وداعى TÜKİB بىلتىر 15 - شىلدەدە قۇرىلعان. تۇركيا پرەزيدەنتى رەجەپ تايىپ ەردوعاننىڭ 2017 -جىلدىڭ 9 - قىركۇيەك كۇنگى استانا ساپارى بارىسىندا جاريالانعان TÜKİBقىسقا ۋاقىتتا قۇرىلىمىن اياقتاپ، قازاقستاندا جۇمىس ىستەيتىن تۇرىك ىسكەرلەرىنە وكىلدىك جاسايتىن جالعىز وكىلەتتى ورگان بولعان.
«ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق ميسسياسىن لايىقتى تۇردە اتقارىپ، جۇزەگە اسىرۋعا تىرىسۋدامىز. وتكەن جىلعا دەيىن ەكى ميلليارد دوللار بولعان ساۋدا اينالىمى قازىر 3,6 ميلليارد دوللارعا كوتەردىك»، - دەيدى وداقتىڭ اتقارۋ كوميتەتى ءتوراعاسى ديەۆەليوعلۋ.
اتالمىش وداقتىڭ ءتوراعاسى قازاقستان ينۆەستيتسيا سالۋعا بولاتىن ەڭ ءتيىمدى ەل ەكەنىن ايتادى.
«قازاقستان - تۇرىك بيزنەسى ءۇشىن شىنىمەنەن تارتىمدى ەل. تۇرىك ىسكەرلەرى قازاقستانعا كەلسىن. وسىندا ينۆەستيتسيا ءۇشىن بارلىق قاجەتتى جاعداي قاراستىرىلعان. باسقا ەلدەرمەن سالىستىرعاندا قازاقستان ينۆەستيتسيا سالۋعا بولاتىن ەڭ جاقسى ەلدەردىڭ ءبىرى. ءبىز دە قاجەتتى كومەكتى بەرەمىز»، - دەيدى ول.
قولونەردى كاسىپكە اينالدىرعان قازاق ايەلدەرى - «اعاجاي- التاي» پورتالى
قازاق ايەلدەرىنىڭ كەستە ونەرىمەن اينالىسۋى ەجەلدەن جالعاسىپ كەلە جاتقان قولونەر تۇرلەرىنىڭ ءبىرى ەكەنى بەلگىلى. بۇرىنعى ۋاقىتتاردا قازاق وتباسىندا قىزدار كەستە، ەگدە جاستاعى ايەلدەر سىرماق تىگۋدى كادىمگى ءومىر سالتىنا اينالدىرىپ كەلگەن. بۇگىنگىدەي نارىق بيلەگەن زاماندا دا قازاق ۇلتىنىڭ جەلەكتىلەرى سول انالارىنان قالعان ونەردى اياقسىز قالدىرعان جوق دەپ ايتۋعا بولادى. سونىڭ ءبىر دالەلىندەي اقپارات وسى اپتادا قىتايداعى «اعاجاي- التاي» اقپاراتتىق پورتالىندا جارىق كوردى.
اتالعان اقپارات كوزى جازعانداي، قىتايدىڭ التاي ايماعى، بۋىرشىن اۋدانى شۇڭقىر قالاشىعىنىڭ ىسمەر ايەلدەرى وزدەرى بىرلەسىپ شاعىن كاسىپكەرلىك ورتالىعىن اشقان. ولار ءوز قولدارىمەن تىككەن كەستە ونىمدەرىن سول اۋدانداعى قىتاي ەلىنە ايگىلى قوم- قاناس كورىنىس اۋدانىنا جانە قازاقستان مەن قىتايدىڭ شەكارا وتكەلىندەگى بازارعا اپارىپ ساتادى ەكەن. كەستەشى كەلىنشەكتەر قازاقى ءتۇس العان ۇلتتىق كيىمدەر مەن ەستەلىك بۇيىمداردىڭ بازارداعى سۇرانىسى جوعارى بولاتىنىن ايتادى.
جاينا ەسىمدى ۇيىمداستىرۋشى ايەل ءوز قامىن عانا ويلاماي، العاشىندا سول قالاشىقتاعى بىرنەشە ىسمەر كەلىنشەكتى جيناپ، كەيىننەن بۇرىن كەستە تىگە المايتىن قىز- كەلىنشەكتەرگە كەستەشىلىك كۋرسىن اشىپ، وزدەرىنىڭ ورتاق بيزنەسىنىڭ كولەمىن ۇلعايتقان.
«بۇل رەتكى كۋرس ارقىلى ءبىز سياقتى ۇيدە بوس وتىرعان ايەلدەر ونەر ۇيرەنىپ، ءوزىمىزدىڭ قوس قولىمىزعا سۇيەنىپ وتباسىمىزدىڭ كىرىسىن ارتتىرۋعا بولاتىنىنا كوزىمىز جەتتى. مەن وسى ارقىلى الداعى تۇرمىسىمىزدىڭ ودان ارى جاقساراتىنىنا سەنىمىم كامىل»، - دەيدى اينۇر ەسىمدى كۋرستان ءتالىم الۋشى.
شاحرات نۇرىشيەۆ: قىتاي باسقا مەملەكەتتەرگە ەسىكتى اشىق ۇستاۋدا ۇلگى بولدى - «جەنمين جيباو»
قىتايدىڭ ەكى ۇلكەن ءماجىلىسىنىڭ (حالىقتىڭ ساياسي كەڭەسى مەن بۇكىل قىتايلىق حالىق قۇرىلتايى وكىلدەرىنىڭ كەزەكتى جينالىسى - اۆت.) اشىلۋ قارساڭىندا، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى شاحرات نۇرىشيەۆ قىتايدىڭ «جەنمين جيباو» اقپاراتتىق پورتالىنىڭ تىلشىسىنە سۇحبات بەردى.
بۇل سۇحبات وسى اپتادا اتالعان اقپارات كوزىندە جاريالانعان بولاتىن. قىتايلىق باسىلىمنىڭ قويعان ساۋالدارىنا بەرگەن جاۋابىندا باس ەلشى ەكى ەلدىڭ ساياسي جانە ەكونوميكالىق سالاسىنداعى اۋقىمدى ىقپالداستىقتارىنا كەڭ كولەمدە توقتالعان.
اتاپ ايتار بولساق، سۇحباتتا «ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول» ستراتەگياسى اياسىنداعى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق جونىندە جان- جاقتى تالداۋ جاسالىپتى. سونداي- اق، ول قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ باستاماشىلىعىمەن «ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول» باعدارلاماسىنىڭ جولعا قويىلۋى، الەمدەگى ەكونوميكالىق داعدارىس ىقپالىنداعى ەلدەر ءۇشىن ءدال ۋاقىتىندا جاۋعان جاڭبىرداي بولىپ، قازاقستان - قىتاي ساۋدا جانە قارجىلاندىرۋ ىنتىماقتاستىعىن بار كۇشپەن العا ىلگەرىلەتكەنىن ايتتى.
ەلشى قازاقستان رەسپۋبليكاسى «نۇرلى جول» باعدارلاماسى مەن «جىبەك جولىنىڭ ەكونوميكالىق بەلدەۋى» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى ەكى ەل اراسىنداعى ەكونوميكالىق قارىم- قاتىناستى ارتتىرۋعا كۇش سالىپ وتىرعانىن دا اتاپ وتەدى.
«قازىر «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى مەن «جىبەك جولى ەكونوميكا بەلدەۋىنىڭ» ءوزارا ۇشتاسۋى قازاقستان مەن قىتايدىڭ كولىك تاسىمالى جۇيەسىندەگى قوزعالىستى ەلەۋلى تۇردە جوعارىلاتتى. بىزگە كەلىپ تۇسكەن مالىمەتكە سۇيەنسەك، قازىر قازاقستان تەرريتورياسىن باسىپ وتەتىن ەۋروپا - قىتاي جۇك پويىزى تاسيتىن تاۋاردىڭ كولەمى جىل ساناپ ارتۋدا»، - دەدى ش. نۇرىشيەۆ.
«قازاقستان وتكەن عاسىردىڭ 90 -جىلدارىنىڭ باسىندا- اق ۇلى «جىبەك جولىنىڭ» گۇلدەنۋىن قولداعان»، - دەيدى شاحرات شاكيزات ۇلى قىتايلىق باسىلىمعا بەرگەن سۇحباتىندا. باس ەلشى ەلىمىزدىڭ «ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك ريەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» جايىندا سونداي- اق، «اقىلدى قالا» تۋرالى كەڭ كولەمدى تۇسىندىرۋگە تىرىسقان. ياعني جاڭا، وزىق تەحنولوگيانى حالىق يگىلىگىنە جاراتۋ تۋرالى ەلباسىنىڭ كورسەتكەن باعىتتارىن اتاپ ءوتتى.
«پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا «ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك ريەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» اتتى جولداۋىندا سوڭعى تەحنولوگيانى كەڭىنەن ەنگىزۋ، «اقىلدى قالانى» قۇرىپ، مەملەكەت ەكونوميكاسى مەن ءارتۇرلى تۇرمىس سالالارىن سيفرلاندىرۋ دارىپتەلەدى. سول سەبەپتى قىتايدىڭ «جاڭا ءتورت ءىرى تاپقىرلىقتارى» (ونلاين اقى تولەۋ، جىلدامدىعى جوعارى تەمىرجول ماگيسترالى قۇرىلىسى، ەلەكتروندىق ساۋدا جانە ورتاق پايدالانىلاتىن ۆەلوسيپەد) سەكىلدى بۇل جاقتاعى ۇزدىك تاجىريبەلەر ءبىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى سانالادى. سوندىقتان مەن ەكى ەلدىڭ ءوزارا اقپارات الماسۋ، جاڭا تەحنيكا سالاسىنداعى ىقپالداستىققا بەلسەندى جۇمىستار جۇرگىزۋ كەرەك دەپ ويلايمىن»، - دەدى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىتايداعى وكىلەتتى ەلشىسى شاحرات نۇرىشيەۆ.
ول «قىتاي ەلىنىڭ شاڭحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنداعى اتقارعان رولىنە قالاي قارايسىز؟» دەگەن سۇراققا دا جاۋاپ بەردى.
«بىلتىر استانادا وتكەن شاڭحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ باسشىلارى سامميتىندە ۇيىم مۇشەلەرى سانىنىڭ ارتۋى (ءۇندىستان مەن پاكىستان ش ى ۇ- عا رەسمي مۇشە بولدى) تاريحي ماڭىزدى ءسات بولدى. ش ى ۇ- نىڭ مەملەكەت باسشىلارى كەڭەسىنىڭ ءسامميتى 2018 -جىلى ماۋسىمدا قىتاي ەلىنىڭ شىعىسىنداعى شاندۇڭ پروۆينتسياسىنىڭ چيڭداۋ قالاسىندا وتپەك. وندا ەكونوميكا تاقىرىبىنان باستاپ لاڭكەستىكپەن كۇرەسكە دەيىنگى كوپتەگەن ماسەلەلەر تالقىلانادى. سونداي- اق ش ى ۇ مۇشە مەملەكەتتەرىنىڭ باسشىلار كەڭەسى ءسامميتى تۇڭعىش رەت «شاڭحاي، سەگىز ەل» فورماتىندا وتكىزىلمەك، بۇل الەمنىڭ نازارىن اۋدارارى حاق. قىتاي ش ى ۇ- نى قۇرۋشى ەلدەردىڭ ءبىرى رەتىندە، ۇيىم قۇرىلعان كۇننەن باستاپ ءاربىر ەلدەر اراسىنداعى سەنىمدىلىكتى ارتتىرۋ مەن ىنتىماقتاستىق سالاسىن كەڭەيتۋ بارىسىندا اسا ماڭىزدى سىندارلى ءرول اتقاردى. قىتاي شاڭحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىن كۇشەيتۋگە پايدالى پىكىرلەرى مەن ويلارىن ورتاعا سالىپ كەلدى. وسى ورايدا مەن قىتايدىڭ كەزەكتى ءتوراعا مىندەتىن تابىسپەن وتكىزۋىن تىلەيمىن»، - دەپ تۇيىندەيدى ءوز ويىن شاحرات نۇرىشيەۆ.
ب ۇ ۇ ميانما مۇسىلماندارىنا قارسى گەنوتسيدتىڭ قايتالانۋ ىقتيمالىن ەسكەرتتى - «فارس» اقپارات اگەنتتىگى
بۇنداي اقپارات وسى اپتادا يراندىق parstoday.com پورتالىندا جاريالانعان بولاتىن. باسىلىمنىڭ بۇل جولعى مالىمەتىنە سۇيەنسەك، ب ۇ ۇ باس حاتشىسىنىڭ گەنوتسيدكە قارسى كۇرەس ىستەرى بويىنشا ارنايى كەڭەسشىسى ميانما ۇكىمەتىنىڭ راحكاين شتاتىنداعى روحينيا مۇسىلماندارىنا قارسى تاعى گەنوتسيد جاساۋدى ماقسات ەتىپ جاتقانىنا قاتىستى ەسكەرتۋ جاساعان.
ب ۇ ۇ باس حاتشىسىنىڭ گەنوتسيدكە قارسى كۇرەس ىستەرى بويىنشا ارنايى كەڭەسشىسى اداما دينگ سوڭعى بارلىق مالىمەتتەردىڭ ميانما ۇكىمەتىنىڭ راحكاين شتاتىن روحينيا مۇسىلماندارىنىڭ بولمىسىن جويىپ جىبەرۋدى ماقسات ەتىپ وتىرعانىن كورسەتەتىندىگىنە قاتىستى ەسكەرتۋ جاسادى، دەلىنگەن «فارس» اقپارات اگەنتتىگىندە.
«قۇلاعىممەن ەستىپ، كوزىممەن كورگەن قيىنشىلىقتاردان ميانما ۇكىمەتىنىڭ ىقپالى بايقالادى» دەيدى جاقىندا عانا بانگلادەشتەگى روحينيا بوسقىندارىنىڭ قوسىندارىن كورىپ قايتقان دينگ. ايتا كەتۋ كەرەك، روحينيا مۇسىلماندارىنا قارسى قاتىگەزدىكتەر ميانمادا 2017 -جىلدىڭ تامىز ايىنىڭ سوڭىندا باستالدى.
كوكتەمنىڭ شۇلەن شۇعىلاسىنا بولەنگەن تاۋەشكىلەر - «تيانشاننەت» اقپاراتتىق پورتالى
بۇرىنعى قوڭىر اڭىنىڭ قويداي ورگەن زامانى كەلمەسكە كەتىپ بارادى. ادامداردىڭ دالا تاعىلارىنا جاساعان زيانىنىڭ كەسىرىنەن ولاردىڭ قاتارى كۇن ساناپ سيرەپ بارا جاتقانى بەلگىلى. الايدا قاتاڭ قاداعالۋدىڭ ارقاسىندا، كەيبىر ەلدەردە دالا ەركەلەرىنىڭ بىرەر ءتۇرى ساقتالىپ قالعان.
وسى اپتادا قىتايداعى شىنجاڭ ولكەسى بۇراتالا وبلىسىنا قاراستى الاتاۋ بوكتەرىندە مەملەكەتتىك 1- دارەجەلى قورعالاتىن اڭداردىڭ ءبىر ءتۇرى تاۋەشكىلەرىنىڭ ەمىن- ەركىن جايىلىپ جۇرگەن ءساتىن كورسەتكەن فوتورەپورتاج جاريالانعان. سۋرەتشى سول ءساتتى فوتوعا ءتۇسىرىپ الىپتى.
اۆتور: بەيسەن سۇلتان