تۇركىستانداعى مۇراجايدا قابانباي باتىردىڭ قارۋى ساقتاۋلى
مۋزەي ماماندارىنىڭ مالىمەتىنشە، جادىگەر نەگىزگى ساپى جانە قىنىدان تۇرادى. ۇزىندىعى 34 سانتيمەتر بولاتىن قارۋ بولاتتان سوعىلعان، ءجۇزىنىڭ ۇزىندىعى -21,4 سانتيمەتر. سونداي-اق ءجۇزىنىڭ جوعارعى جاعىندا كىدىرگەن ەكى كەرتىك سىزىعى بار، سابىنىڭ قوسپاسى جارتىلاي تازا كۇمىسپەن كومكەرىلگەن. وندا قارالاۋ ادىسىمەن گۇلدى ويۋ بەدەرلەنگەن. ال، قورعاسىنمەن قاپتالعان تۇسىندا كۇمىسپەن جيەكتەلگەن كوك جانە جاسىل ءتۇستى جارتىلاي باعالى اسىل تاستار ءتورتبۇرىشتى تىزبەك اشەكەي ۇلاسقان.
باتىر ۇرپاقتارىنىڭ ايتۋىنشا، سارعىش تارتقان 11 سانتيمەترلىك سابى ءپىلدىڭ تىسىنەن جاسالعان كورىنەدى.
«جادىگەردىڭ ەكىنشى بولىگى - ونىڭ بىلعارى قىنى. قىننىڭ ۇزىندىعى - 52 سانتيمەتر، ول «الاقان»، «قىن» جانە «بەلدەمەدەن» تۇرادى. بەسبۇرىشتى الاقانى، ءتورتبۇرىشتى بەلدەمەسى قىنعا ءسان بەرىپ قانا قويماي، ارنايى قىزمەتتەر اتقارعان. قىننىڭ ونە بويى وسىمدىك تەكتەس قازاقى ويۋمەن ورنەكتەلگەن. ساپىنىڭ ءجۇزىن مۇقالتپاس ءۇشىن ءارى قارۋ قىندى كەسىپ كەتپەس ءۇشىن اعاشتان جونىلعان «كىشى قىن» نەگىزگى قىنعا نىعىزدالا كيگىزىلىپ، ورمە شاشاقتى بەلدەمەگە تاسپامەن بىرىكتىرىلگەن. جادىگەر مۇراجاي قورىنىڭ قور ساقتاۋ بولمەسىندە كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋلى»، - دەيدى مۇراجاي قىزمەتكەرلەرى.
قايسار جۇرەك قابانباي باتىردىڭ تابانى تيگەن ولكەدە ونىڭ قۇندى مۇراسى ساقتالىپ، بۇگىندە وسكەلەڭ ۇرپاققا تانىستىرىلۋدا. قانشاما شايقاستاردا قولىنان تۇسپەگەن قارۋ ساپى «ءازىرەت سۇلتان» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني قورىق مۋزەيى قورىنىڭ ەتنوگرافيالىق توبىنان ورىن العان.
ايتا كەتەيىك، بۇل جادىگەردىڭ كيەلى شاھاردا ساقتالۋى دا تەگىن ەمەس. قازاق حالقىنىڭ باسىنا كۇن تۋعان قانشاما ناۋبەتتەر مەن جانكەشتى جاۋگەرشىلىكتەردى، جان پيدا جورىقتاردى باسىنان كەشكەن تۇركىستان قالاسى قازاق حاندارىنىڭ باس قوسىپ، كەلەلى كەڭەستەر وتكىزگەن تاريحي مەكەن سانالادى. سونداي-اق ەل تاريحىندا حاندار مەن باتىرلاردىڭ، بيلەر مەن داتقالاردىڭ ىشىندە تۇركىستان قالاسىنا ات باسىن تىرەمەي كەتكەندەرى كەمدە-كەم.
ەسكە سالايىق، قاراكەرەي قابانباي - (1692-جىلى الاكول ءوڭىرى - 1770-جىلى بارلىق تاۋى، قوڭىراتا جايلاۋى) ابىلاي حان تۇسىندا، ياعني ХVIII عاسىردا جوڭعارلارعا قارسى كۇرەستە جانقيارلىقپەن ەل قورعاعان، نايمان تايپاسى، قاراكەرەي رۋىنىڭ بايجىگىت تارماعىنان شىققان قازاق باتىرى. ونىڭ ازان شاقىرىپ قويعان اتى - ەراسىل بولعان. قابانباي - ەرلىكپەن داڭقى شىققان كەزدە حالىق قالاپ قويعان لاقاپ اتى. 1740-جىلى شىڭعىستاۋ شايقاسىندا ەرلىكپەن كوزگە تۇسكەنى ءۇشىن ابىلاي حان وعان «دارابوز» دەگەن اتاق بەرگەن. وسىدان باستاپ زامانداستارى ونى «باس ساردار» نەمەسە «دارابوز» دەپ اتاعان. 1723-جىلعى «اقتابان شۇبىرىندى» كەزىندە قابانباي قارۋلاس دوستارى ەلشىبەك، بەردىقوجا، مالايسارى باتىرلارمەن بىرگە تۇركىستاندى قورعاۋعا قاتىستى.