وسى باعدارلامانىڭ اياسىندا ءبىز قازاقستاندىق ايەلدەردىڭ ومىرىندە سوڭعى ونجىلدىقتا ورىن العان وزگەرىستەرگە شولۋ جاساپ كورگەن ەدىك.
ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ اقپاراتىنا سايكەس، ايەلدەر قازاقستان حالقىنىڭ - 52 پايىزىن، جۇمىسپەن قامتىلعان حالىقتىڭ 48 پايىزىن قۇرايدى. جالپى ىشكى ءونىم قازىناسىنا كەلەتىن قاراجاتتىڭ 39 پايىزى - ايەلدەر ەنشىسىندە.
نازىك جاندىلاردىڭ ۇلەسى باسىم سالالار رەتىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ (75 پايىز) ، ءبىلىم بەرۋ (74 پايىز) ، تاماق جانە كۇنكورىس قىزمەتتەرى (73 پايىز) ، ساۋدا (61 پايىز) جانە قارجى قىزمەتتەرى (59 پايىز) كورسەتىلەدى.
ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ (ە ق د ب) قازاقستان بويىنشا مەنەدجەرى الما قاسىموۆانىڭ ايتۋىنشا، ورتا ازيادا ايەلدەر كاسىپكەرلىگى قازاقستانداعى سەكىلدى جەكە بولىنبەيدى، تەك «قولونەرمەن اينالىساتىن ايەلدەر» دەپ قانا ايتىلادى.
ونىڭ ۇستىنە ولارعا مەملەكەتتىڭ ءوزى ەمەس، ءار ءتۇرلى حالىقارالىق ۇيىمدار قولداۋ كورسەتەدى. «قازاقستان - ايەلدەر كاسىپكەرلىگىن ەرەكشە قولدايتىن از ەلدەردىڭ ءبىرى، بىزدە ايەلدەر ءىسى بويىنشا كوميسسيا، ىسكەر ايەلدەر بىرلەستىكتەرى بار» دەيدى مامان.
سونىمەن قاتار «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى عابيت لەسبەكوۆتىڭ اقپاراتىنا سايكەس، ەلىمىزدەگى بارلىق شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرى باسشىلىعىنىڭ 41 پايىزىندا -ايەلدەر. سالىستىرمالى تۇردە، ا ق ش- تا بۇل كورسەتكىش - 38 پايىز، گەرمانيادا - 33 پايىز، ال فرانسيادا 25 پايىزدى قۇرايدى.
رەسەيلىك «كوميتەت 20» بيزنەستەگى ايەل كوشباسشىلار اسسوتسياتسياسىنىڭ جەتەكشىسى ەلەنا فەدياشينا «قازاقستاننىڭ ايەلدەر كاسىپكەرلىگىن جەكەلەي قولداۋى مەنى تاڭقالدىردى، سەبەبى رەسەيدەگى ءىرى ينستيتۋتتار ايەلدەر بيزنەسىن دارالاۋدى وسى جىلى عانا باستادى» دەيدى.
مەملەكەت بەرەتىن مۇمكىندىكتەر مەن ءتۇرلى ينستيتۋتتاردىڭ جاردەمىنە قاراماستان ايەلدەر كاسىپكەرلىگىندە ادامي فاكتور مەن الەۋمەتتىك جاعدايدىڭ اسەرىنەن بولاتىن ءبىرقاتار كەدەرگىلەر بار. ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ (ە ق د ب) قازاقستان بويىنشا مەنەدجەرى الما قاسىموۆانىڭ پايىمداۋىنشا، ايەلدەر كاسىپكەرلىكتە ءوسۋدىڭ ورنىنا وزدەرىن شەكتەپ، بەلگىلى ءبىر سالادا عانا جۇمىس ىستەيدى.
«وتباسى مەن كاسىبىن قوسا الىپ ءجۇرۋ قيىن بولعاندىقتان، ورتا دەڭگەيگە كوتەرىلىپ العان سوڭ وزدەرىن ارى قاراي دامىتپايتىنى تاعى بار» دەيدى.
ساراپشى كاسىپكەر ايەلدەردىڭ قارجىلىق ساۋاتتىلىعى وسىنىڭ سالدارىنان تومەن ەكەنىن ايتادى. ىسكەر ايەلدەر كەڭەسىنىڭ ءتوراعاسى اقەركىن ەراليەۆا كاسىپ باستاماق بولعان ايەلدەر كوبىنە ءتورت نەگىزگى ماسەلە بار ەكەنىن ايتادى.
ولار: بىرىنشىدەن - قاراجاتتىڭ جەتىسپەۋشىلى، ەكىنشىدەن - بيزنەستى دامىتۋعا قيىندىق تۋدىراتىن اكىمشىلىك كەدەرگىلەر. سونان سوڭ جەڭىل ونەركاسىپ سالاسىنداعىلار ءۇشىن ساۋاتتى تەحنيكالىق مامانداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى، سوڭعىسى - ىسكەرلىك بايلانىستىڭ، ارىپتەستىكتىڭ بولماۋى. «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى عابيت لەسبەكوۆ «نەگىزگى ماسەلە كاسىپكەرلەردىڭ وزىندە، بارلىعى بيزنەس باستاي سالا تابىسقا جەتۋگە ۇمتىلادى. سوندىقتان كاسىپكەرلەردىڭ قارجىلىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ كەرەك» دەيدى.
قازاقستان ەرلەر مەن ايەلدەر تەڭدىگى رەيتينگىندە 142 ەلدىڭ ىشىنەن 32-ورىندا. ايەلدەردىڭ ەكونوميكاعا ۇلەسى، ءبىلىم دەڭگەيى، دەنساۋلىعى مەن ءال-اۋقاتى، سونىمەن قاتار ساياساتقا ارالاسۋى سەكىلدى ءتورت كريتەري بويىنشا گەندەرلىك تەڭدىك رەيتينگىندە 47-ورىندا. اتالعان رەيتينگتە قازاقستان ورتا ازيا بويىنشا 1-ورىندا تۇر. بىزدەن كەيىن قىرعىزستان بار، ال رەسەي - 75-ورىندا.
ورتالىق ازياداعى «ب ۇ ۇ- ايەلدەر» كوپ ەلدىك بولىمشەسىنىڭ ديرەكتورى، قازاقستانداعى «ب ۇ ۇ- ايەلدەر» وكىلى يلەين كونكيەۆيچتىڭ ايتۋىنشا، ورتا ازيا ايەلدەرى ەۋروپالىقتارعا قاراعاندا تۇرمىستاعى زورلىق-زومبىلىققا كوبىرەك ۇشىرايدى.
ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ اقپاراتىنا سايكەس، ەلىمىزدە جىل سايىن 10 مىڭنان استام زورلىق-زومبىلىق فاكتىسى تىركەلەدى، ءۇش جۇزدەن استام ايەل تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق سالدارىنان كوز جۇمادى. الەۋمەت تانۋشى نۇربولات ايەكەشوۆتىڭ ايتۋىنشا، بيىلدىڭ وزىندە 316 ايەل وزىنە قول سالسا، تۇرمەدە 300 ايەل وتباسىنداعى جانجال كەزىندە ادام ولتىرگەنى ءۇشىن جازاسىن وتەپ جاتىر.
ايەلدەردىڭ بيلىككە ارالاسۋى مەن دەربەس كاسىپكەرلىگىن ەركىن جۇرگىزۋ، ءبىلىم مەن عىلىمعا قول جەتكىزۋ كريتەريلەرى بويىنشا قازاقستان ايەلدەرى وسىدان ون جىل بۇرىنعى مەجەمەن سالىستىرعاندا كوش ىلگەرى جىلجىعانىمەن، ولاردىڭ ءالى دە شەشىلىپ ۇلگەرمەگەن الەۋمەتتىك ماسەلەلەرى جەتەرلىك.
دەرەك:
قازاقستان ەرلەر مەن ايەلدەر تەڭدىگى رەيتينگىندە 142 ەلدىڭ ىشىنەن 32-ورىندا. ايەلدەردىڭ ەكونوميكاعا ۇلەسى، ءبىلىم دەڭگەيى، دەنساۋلىعى مەن ءال-اۋقاتى، سونىمەن قاتار ساياساتقا ارالاسۋى سەكىلدى ءتورت كريتەري بويىنشا گەندەرلىك تەڭدىك رەيتينگىندە 47-ورىندا.
دينارا تىلەۋبەك
«ايقىن»