بۇل تۋرالى Ihsan.kz باسىلىمى جازدى.
ەكىنشىدەن، قازاق تىلىندەگى «ايەل» ءسوزىنىڭ نەگىزى پارسىداعى «ءياال» سوزىنەن شىققان دەگەن كۇننىڭ وزىندە، ول ءسوز - پارسى تىلىندە «جەزوكشە» دەگەندى ەمەس، «جۇبايىم» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. ال، جەزوكشەنى پارسى تىلىندە «فاحيشا» دەپ اتايدى. سوندىقتان دا، ايەل ءسوزىنىڭ تۇپكى ماعىناسىن «سايقال» ، «جەزوكشە» دەگەنگە سايادى دەۋ بەكەرشىلىك. ونىڭ ۇستىنە، «ءياال» ءسوزىنىڭ ءوزى پارسى تىلىنە اراپشادان ەنگەن. اراب تىلىندەگى تۇپكى ماعىناسى: «وتاعاسىنىڭ قاراۋىنداعى وتباسى مۇشەلەرى».
ەندەشە، «ايەل» ءسوزىنىڭ شىققان جەرىن قازبالايتىن بولساق، ونىڭ ءتۇبى فاريسي ەمەس، ارابي تىلگە بارىپ تابان تىرەيدى ەكەن. دەگەنمەن، ەكى ءتىلدىڭ قايسىسىنا تيەسىلى ەتسەك تە، سۇراقتا كورسەتىلگەن ۇعىمداردى بىلدىرمەيدى. ەندىگى جەردە، شاريعاتتا ۇكىم قوياردا ءار ەلدىڭ ءوز انا تىلىندە قالىپتاسقان ماعىناسى نەگىزگە الىنادى. جەرگىلىكتى حالىق قاي ماعىنادا قولدانعان بولسا، سول ماعىنا نازارعا الىنادى.
«ۋسۋلۋل فيقھ» ، ياعني، «فيقھ ادىستەمەسى» عىلىمىندا «اقيقات» جانە «ءماجاز» دەگەن ارنايى تاراۋ بار. قانداي دا ءبىر ءسوزدىڭ تۇپكى ماعىناسى سول قالپىندا ساقتالىپ، باسقا ۇعىمعا اۋىسپاي قولدانىلۋىن «اقيقات» دەيمىز. مۇنى «اقيقي ماعىنا» دەپ ايتساق بولادى. مىسالى، «ادام تۋىلدى» دەگەن سويلەمدەگى «ادام» ءسوزى اقيقي ماعىناسىندا قولدانىلىپ تۇر.
ال، ەگەر، قانداي دا ءبىر ءسوز نەگىزگى ماعىناسىندا ەمەس، اۋىسپالى ماعىنادا قولدانىلىپ تۇرسا، ونى « ءماجاز» دەيدى. مىسالى، «ول - قاسقىر جىگىت» دەلىنسە، مۇنداعى «قاسقىر» ءسوزى اۋىسپالى ماعىنادا قولدانىلىپ تۇر. جىگىتتىڭ قايسارلىعىن، باتىرلىعىن ۇعىندىرۋ ءۇشىن ايتىلعان ءسوز. دەمەك، شاريعاتتا «ايەل» ءسوزىنىڭ قازاق تىلىندەگى اقيقي ماعىناسى - «نازىك جاندىلار» دەگەن ۇعىمدا.
ەندى، «قاتىن» دەگەن دۇرىس پا، الدە «ايەل» دەگەن ءجون بە؟ دەگەنگە كەلەر بولساق، مۇندا دا جالپى حالىق اراسىنداعى قولدانىستى نەگىزگە الۋىمىز ءتيىس. مىسالى، بىزدە قاتىن ءسوزىن بارىنە بىردەي قولدانۋ ابەستىك. ونى كوبىنە دورەكىلىككە، ادەپسىزدىككە بالاپ جاتادى. سوندىقتان دا، «ايەل» ءسوزىن قولدانۋ قالىپتاسقان. وسىعان وراي «ايەل» ءسوزىن قولدانعان ءجون.